1. خانه >
  2. اولویت‌های سیاستی >
  3. مدیریت آب
نویسنده
حوزه سیاستی
موضوع
استان

آب را به‌درستی الفبای توسعه نام نهاده و حضورش را مهم‌ترین مؤلفه در پایداری زیست در هر سرزمینی می‌دانند. در ایران، کشوری که بر کمربند خشک جهان (پهنای عرض 35 درجه شمالی) مستقرشده است؛ بی‌شک، گران‌بهاتر از این کالای زیستی وجود ندارد. به‌ویژه اگر بدانیم ایرانیان به‌جای استفادة سالانه از 20 درصد از اندوخته‌های آبی خویش، در طول چند دهة گذشته این رقم را تا 85 درصد افزایش داده و سبب بروز فرآیندهایی مهلک چون کاهش سطح سفره‌های آب زیرزمینی، نشست زمین و افزایش چشمه‌های تولید گردوخاک بوده‌اند؛ شناسه‌هایی که آشکارا نشان‌دهندة شتاب جریان بیابان‌زایی در ایران است.
این در حالی است که چیزی در حدود ۴۰۰ میلیارد مترمکعب به‌صورت سالانه بر ایران‌زمین می‌بارد. از این مقدار و در بهترین شرایط، 130 میلیارد مترمکعب آن قابل استحصال است که اینک به حدود 110 میلیارد مترمکعب کاهش‌یافته است؛ یعنی در شرایط کنونی و برای جمعیت 78 میلیون نفری ایران، کمتر از 1500 مترمکعب آب برای هر ایرانی در سال در اختیاراست که گواه سقوط ایران از مرز خطرناک تنش آبی (1710 متر برای هر نفر در سال) است؛ بنابراین، با توجه به میانگین سرانة آب مردمان جهان که به ۷ هزار و پانصد مترمکعب در سال می‌رسد، ایرانیان کمتر از یک‌چهارم میانگین جهانی از موهبت آب شیرین برخوردار هستند. این در حالی است که در ۳۰ سال پیش، نسبت مورد اشاره چیزی در حدود یک‌دوم بود.
با چنین پیشینه‌ای، آیا سزاوار نیست تا توجه ملّی به حفظ آب در ایران، بیش از ۴ برابر توجه جهانی به آن می‌بود؟
متأسفانه و تا این لحظه فقط هشدار داده‌ایم که کمیت آب قابل‌استفاده باشتابی دمادم افزاینده دارد کم و کم و کم‌تر می‌شود.
امّا حقیقت این است که شاید بهتر است کمیت را رها کنیم! چراکه آنچه دارد بر سر کیفیت آب رو و زیرزمینی ما می‌آید، آن‌قدر بزرگ و آن‌چنان مهیب است که به‌سادگی می‌توان خطر اُفت کمی آب را در ایران‌زمین نادیده گرفت و توجهی به نشست‌ها و فروچاله‌های هول‌انگیز در خراسان و کرمان و یزد و همدان و تهران و فارس و اصفهان و اردبیل، چهارمحال و بختیاری و … نکرد!
به‌راستی:
چند رودخانه از مجموع ۱۸۰ رودخانه دائمی کشور را می‌توان برشمرد که آبش هنوز پاک و قابل شرب باشد؟
چند چاه عمیق و نیمه عمیق را می‌توان شماره کرد که هنوز این امکان وجود دارد تا بدون بازبینی و تصفیه، آبش را نوشید؟
پاسخ: تقریباً هیچ! به همین سادگی و به همین تلخی …
چنین است که در شمس می‌خواهیم نگاهی ویژه به آب و نشانزدهایش بر چشم‌اندازهای توسعه در کشور داشته باشیم. باشد که با هم‌اندیشی و آزاداندیشی مبتنی بر نگرشی علمی بتوان، نقشة راهی را در مقابل چشم کلان نگران و برنامه‌ریزان ارشد حکومتی نهاد که در آن، دورنمای زیستن در فلات ایران همچنان برخوردار از امنیت زیستی درخوری باشد.
آمین.

  • ضرورت آشتی رسانه با آب!

    ضرورت آشتی رسانه با آب!

    30 مهر 1393 ساعت 23:52

    عطیه میری؛ با جدی‌تر شدن مسئله‌ بحران کم‌آبی، شمار نشست‌های تخصصی که با محوریت آب برگزار می‌شوند افزایش یافته است. نشست‌هایی که در آن‌ها تلاش می‌شود با اعمال نگاه کارشناسی، راهکاری مناسب برای کنترل و مهار این معضل اتخاذ شود. در همین راستا روز دوشنبه 28 مهر 1393 نشستی با عنوان «بحران آب و نقش رسانه‌ها در کنترل و مهار آن» در محل «پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات» برگزار شد. در این نشست، سخنرانانی نظیر دکتر محمدتقی توکلی نماینده مردم الیگودرز در مجلس شورای اسلامی و عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی، دکتر هدایت‏ الله فهمی معاون دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو، مهندس انوش نوری اسفندیاری دبیر اندیشکده تدبیر منابع آب ایران، عبدالله اسکویی مدیرکل دفتر روابط عمومی و امور بین‌الملل آبفای وزارت نیرو و همچنین، دکتر علی حاجی‏ محمدی، مدیر گروه مطالعات ارتباطی و رسانه‌های جدید پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات حضور داشتند.

  • باید دربارة آب گفتگو کنیم!

    باید دربارة آب گفتگو کنیم!

    17 مهر 1393 ساعت 14:52

    عطیه میری؛ روز چهارشنبه شانزدهم مهرماه، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران میزبان جمع قابل‌توجهی از کارشناسان، اهالی مطبوعات، دانشجویان و افراد علاقه‌مندی بود که برای شرکت در همایش «بحران آب؛ عوامل و پیامدهای آن در سیاست، اقتصاد، فرهنگ و جامعه» به این مکان آمدند. همایش بحران آب اولین همایش از سلسله همایش‌های 14 گانه‌ای است که قرار است حول محور آب و به ابتکار و حمایت مرکز بررسی‌های استراتژیک، از طریق همکاری اندیشکده تدبیر آب ایران، انجمن جامعه شناسی ایران، انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات در نیمه دوم سال برگزار گردد. در این همایش که در سالن «مطهریِ» این دانشگاه برگزار شد، سخنرانان و کارشناسانی نظیر دکتر محمدامین قانعی راد رییس انجمن جامعه شناسان ایران، مهندس محمدحسین کریمی پور عضو اتاق ایران، مهندس محسن جلال پور جامعه‌شناس و رییس اتاق بازرگانی کرمان، کاوه معصومی رییس بخش بررسی‌های اجتماعی نهاد قدس، عباسقلی جهانی پژوهشگر آب و عضو هیئت‌مدیرة انجمن مهندسی آب، دکتر احمد محسنی مدرس دانشگاه در رشته ترویج کشاورزی و دکتر هادی خانیکی جامعه‌شناس و کارشناس رسانه‌ و رییس انجمن مطالعات فرهنگی و ارتباطات، در خصوص این بحران و عوامل تأثیرگذار و تأثیرپذیر از آن در حوزه‌های مختلف سخن گفتند.

  • نقش تغییرات اقتصادی- اجتماعی  در سیاست‌گذاری برای آب

    نقش تغییرات اقتصادی- اجتماعی در سیاست‌گذاری برای آب

    رضا ابراهیمی

    3 شهریور 1393 ساعت 00:51

    سیاست‌گذاری برای آب متناظر با تغییر اقلیم، رشد جمعیت و نیاز روزافزون آن‌ها به مواد غذایی و بهداشت، میزان رشد اقتصادی و بهبود وضع مالی مردم، دائماً نیازمند تغییر و تحول است. مدیریت منابع آبی با توجه به اثرات سیستمی که برجای می‌گذارد، هرسال پیچیده‌تر می‌شود و نمی‌توان بدون بازنگری درسیاست‌های گذشته و تغییر در نحوه مدیریت عرضه و تقاضای آب، از بحران‌های آتی عبور کرد.
    بدین‌سان با اندکی تأمل در ‌وضع موجود و پیش‌بینی‌هایی که توسط مراکز مختلف از آینده می‌شود می‌توان دریافت که تبعات کم‌توجهی به این مسئله خیلی زود گریبان کشور را خواهد گرفت و علاوه بر دامن زدن به مناقشات مختلف اجتماعی، روند توسعه اقتصادی کشور را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.

  • مدیریت منابع آب؛ شاه‌کلید حل معما

    مدیریت منابع آب؛ شاه‌کلید حل معما

    مهدی میرزایی

    31 مرداد 1393 ساعت 12:41

    مشکل کجاست؟ چگونه می‌توان کشوری بود که در زمینه‌های مختلف تکنولوژیک مدعی سرآمدی است، ولی توانایی حل مشکل منابع آب را ندارد؟ همین چند سال پیش بود که مسئولان اعلام کردند در صنعت سدسازی به مرحلة «خودکفایی» رسیده‌ایم. آیا شرایط فعلی نشانی از کشور خودکفا در سدسازی را به همراه دارد؟ میزان بهینة احداث زیرساخت‌ها در بخش منابع آب چقدر است و چه میزان از این مقدار بهینه فاصلة مثبت یا منفی داریم؟ و بالأخره اینکه آیا اصولاً افزایش تعداد زیرساخت‌ها می‌توانند به‌صورت یک راه‌حل، معضلات منابع آب را کاهش دهند؟

  • سازوکاری برای پیشگیری از فاجعة مرگ همگانی بر اثر تشنگی

    سازوکاری برای پیشگیری از فاجعة مرگ همگانی بر اثر تشنگی

    سید آهنگ کوثر

    9 مرداد 1393 ساعت 15:37

    سیاست‌گذاران در همه‌جا، بویژه خشک‌بوم‌ها، بایستی بوم‌شناسان ژرف‌نگر بوده یا دست‌کم به سخنان آنان گوش فرا دهند. انباشتن آب در روی زمین در سرزمین‌های خشک کاری نا‌بخردانه است. چه، تابش آفتاب، کمبود رطوبت نسبی و باد زمینه را برای تبخیر آماده می‌سازند. میانگین تبخیر سالانه در ایران بیش از دو متر است، یعنی از هر مترمربع پهنة آبگیرها سالی دو هزار لیتر بخار می‌شود. چنانچه برآورد سازمان ملل متحد را برای کمترین نیاز آبی شبانه‌روزی یک نفر انسان بیست لیتر فرض کنیم، هر مترمربع از سطح آبگیرها آب یکصد روز یک نفر را به هوا می‌فرستد.