1. خانه >
  2. اولویت‌های سیاستی >
  3. مدیریت آب
نویسنده
حوزه سیاستی
موضوع
استان

آب را به‌درستی الفبای توسعه نام نهاده و حضورش را مهم‌ترین مؤلفه در پایداری زیست در هر سرزمینی می‌دانند. در ایران، کشوری که بر کمربند خشک جهان (پهنای عرض 35 درجه شمالی) مستقرشده است؛ بی‌شک، گران‌بهاتر از این کالای زیستی وجود ندارد. به‌ویژه اگر بدانیم ایرانیان به‌جای استفادة سالانه از 20 درصد از اندوخته‌های آبی خویش، در طول چند دهة گذشته این رقم را تا 85 درصد افزایش داده و سبب بروز فرآیندهایی مهلک چون کاهش سطح سفره‌های آب زیرزمینی، نشست زمین و افزایش چشمه‌های تولید گردوخاک بوده‌اند؛ شناسه‌هایی که آشکارا نشان‌دهندة شتاب جریان بیابان‌زایی در ایران است.
این در حالی است که چیزی در حدود ۴۰۰ میلیارد مترمکعب به‌صورت سالانه بر ایران‌زمین می‌بارد. از این مقدار و در بهترین شرایط، 130 میلیارد مترمکعب آن قابل استحصال است که اینک به حدود 110 میلیارد مترمکعب کاهش‌یافته است؛ یعنی در شرایط کنونی و برای جمعیت 78 میلیون نفری ایران، کمتر از 1500 مترمکعب آب برای هر ایرانی در سال در اختیاراست که گواه سقوط ایران از مرز خطرناک تنش آبی (1710 متر برای هر نفر در سال) است؛ بنابراین، با توجه به میانگین سرانة آب مردمان جهان که به ۷ هزار و پانصد مترمکعب در سال می‌رسد، ایرانیان کمتر از یک‌چهارم میانگین جهانی از موهبت آب شیرین برخوردار هستند. این در حالی است که در ۳۰ سال پیش، نسبت مورد اشاره چیزی در حدود یک‌دوم بود.
با چنین پیشینه‌ای، آیا سزاوار نیست تا توجه ملّی به حفظ آب در ایران، بیش از ۴ برابر توجه جهانی به آن می‌بود؟
متأسفانه و تا این لحظه فقط هشدار داده‌ایم که کمیت آب قابل‌استفاده باشتابی دمادم افزاینده دارد کم و کم و کم‌تر می‌شود.
امّا حقیقت این است که شاید بهتر است کمیت را رها کنیم! چراکه آنچه دارد بر سر کیفیت آب رو و زیرزمینی ما می‌آید، آن‌قدر بزرگ و آن‌چنان مهیب است که به‌سادگی می‌توان خطر اُفت کمی آب را در ایران‌زمین نادیده گرفت و توجهی به نشست‌ها و فروچاله‌های هول‌انگیز در خراسان و کرمان و یزد و همدان و تهران و فارس و اصفهان و اردبیل، چهارمحال و بختیاری و … نکرد!
به‌راستی:
چند رودخانه از مجموع ۱۸۰ رودخانه دائمی کشور را می‌توان برشمرد که آبش هنوز پاک و قابل شرب باشد؟
چند چاه عمیق و نیمه عمیق را می‌توان شماره کرد که هنوز این امکان وجود دارد تا بدون بازبینی و تصفیه، آبش را نوشید؟
پاسخ: تقریباً هیچ! به همین سادگی و به همین تلخی …
چنین است که در شمس می‌خواهیم نگاهی ویژه به آب و نشانزدهایش بر چشم‌اندازهای توسعه در کشور داشته باشیم. باشد که با هم‌اندیشی و آزاداندیشی مبتنی بر نگرشی علمی بتوان، نقشة راهی را در مقابل چشم کلان نگران و برنامه‌ریزان ارشد حکومتی نهاد که در آن، دورنمای زیستن در فلات ایران همچنان برخوردار از امنیت زیستی درخوری باشد.
آمین.

  • سدسازی به مثابه سرمایة ملی

    پیشنهادهای سیاستی در خصوص آینده صنعت سدسازی کشور و بهبود نظام تدبیر توسعه

    سدسازی به مثابه سرمایة ملی

    امیر ناظمی

    17 بهمن 1394 ساعت 09:51

    حمله به سدسازان و شرکت‌های عمرانی که در توسعة سدسازی بازیگر اصلی بوده‌اند، در ماه‌های گذشته تشدید شده است. این مقاله نگاهی دارد به پیامدهای گرایش‌های پوپولیستی در ارزیابی موضوع مدیریت منابع آبی و راه‌حل‌های متناظر در خصوص ارتقاء سیاستِ آب. همچنین این نوشته با سه پیشنهاد سیاستی در خصوصِ بهبود نظام تدبیر توسعه در حوزة مدیریت منابع آبی پایان می‌یابد.

  • ایجاد شورای هماهنگی مدیریت یکپارچه منابع آب حوضه آبریز

    ایجاد شورای هماهنگی مدیریت یکپارچه منابع آب حوضه آبریز

    کامران داوری حمید عمرانیان

    1 آذر 1394 ساعت 14:35

    سند جامع مدیریت دشت مشهد برآیند نظرات و دیدگاه‌های کلیه ذینفعان آب استان خراسان رضوی با رویکرد عدل و انصاف در منابع و مصارف است. لذا می‌توان این سند را آخرین و بهترین راه‌کار برون‌رفت از وضعیت موجود و الگویی برای کلیه دشت‌ها و حوزه‌های آبریز کشور دانست. همچنین علی‌رغم تأکید کلیه ذینفعان در دشت مشهد و بر مبنی اولین راهبرد این سند لزوم شکل‌گیری «شورای هماهنگی مدیریت به‌هم‌پیوسته منابع آب حوضه آبریز» مشهود و ضروری خواهد بود.

  • لزوم ارزش‌گذاری آب و تخصصی‌کردن نوع کشت در مناطق

    نقدی بر تعیین الگوی کشت آب‌محور

    لزوم ارزش‌گذاری آب و تخصصی‌کردن نوع کشت در مناطق

    مهرداد مطبوع ریاحی

    20 مهر 1394 ساعت 11:44

    ادامه کشاورزی در ایران به شکل سنتی و نیمه صنعتی موجود، توسعه پایدار در این بخش را به نقطه بن‌بست رسانیده‌است، چرا که با وجود پائین‌بودن بهره‌وری و راندمان، بحران کم آبی، ریسک بالا و درآمد پائین دیگر جاذبه‌ای برای سرمایه‌گذاری در این بخش وجود ندارد. در صورت عدم اصلاح بنیادین ساختار، سیاست‌ها، روش‌ها و راهبردها در این بخش هرگونه سرمایه‌گذاری با حفظ ساختار موجود در نهایت ناموفق خواهد‌بود. بخش کشاورزی به‌ عنوان بزرگترین مصرف‌کننده منابع آبی کشور در آینده بایستی ضمن مصرف آب کمتر، تولید بیشتری را نیز عرضه نماید. لذا با توجه به تحلیل‌رفتن منابع آبی در کشور و بروز بحران‌های زیست‌محیطی منتج از آن باید بپذیریم که این بخش به نقطه ضرورت ایجاد تحول رسیده‌است. در حال حاضر بهره‌وری آب کشاورزی در کشور در حدود 88/0 کیلوگرم به ازای یک متر مکعب مصرف آب است که بر اساس برنامه‌ریزی‌های بلندمدت تا سال 1404 باید به حداقل 2 کیلوگرم به ازای یک متر‌مکعب افزایش یابد (کشاورز، ع. دهقانی سانیچ، ح؛ 1391). محتوای تحول مورد‌نظر، عبارتست از ایجاد تغییرات بنیادی در آن‌دسته از سیاست‌ها و راهبردهای عمدتاً ناکارآمد موجود در بخش کشاورزی و آب که کشور را به لبه سقوط در دره عمیق بحران آب، امنیت شغلی و غذایی رسانده‌است. هدف از این نوشتار ارائه پیشنهاداتی مشخص برای تعیین الگوی کشت بهینه آب‌محور در کشور با تمرکز بر لزوم کاهش نابهینگی در اختصاص زمین و آب به زراعت ، ارزش‌گذاری آب و لحاظ آن در محاسبات سود و زیان زراعت و برند‌سازی و تخصصی‌شدن نوع کشت در سطح مناطق در کشور می‌باشد.

  • کشتی تایتانیک دولت‌سالاری در خشکی غرق می‌شود

    کشتی تایتانیک دولت‌سالاری در خشکی غرق می‌شود

    حسام‌الدین آشنا

    27 خرداد 1394 ساعت 15:55

    همه شواهد نشان می‌دهد پیدایش بحران و نپرداختن به راهکارهای مدیریت آن، نه معلول ضعف دانایی، بلکه محصول «ناتوانی سیستمی» است.داستان ما از یک جهت شبیه کشتی تایتانیک است؛ کشتی مجلل دولت‌سالاری در آستانه برخورد با صخره است اما از دیده‌بان تا ناخدا، از مسافران تا سکانداران، همه سرگرم عیش و نوشند غافل از آن‌که مسیر حرکت به سوی مهلکه است.

  • نگرش ملی به بحران آب در ایران

    نگرش ملی به بحران آب در ایران

    اصفهان 25 خرداد 1394 ساعت 15:21

    در گزارش نخست کانون هم‌اندیشی آب اتاق فکر استان اصفهان؛ بحران آب در حوضه زاینده‌رود مورد بررسی صاحب‌نظران و اعضاء قرار گرفت و نشان داده شد بحران آب در حوضه زاینده‌رود بحرانی موقت و گذرا ناشی از خشک‌سالی نیست. بحرانی دایمی است که ریشه در عدم توازن منابع و مصارف آب در حوضه زاینده‌رود دارد. در آن گزارش رویکرد مطرح در خصوص حل بحران آب در حوضه زاینده‌رود از طریق بالا بردن راندمان آبیاری مورد بررسی کارشناسی قرار گرفت و نشان داده شد بهبود راندمان راهکاری برای مقابله با بحران آب در حوضه زاینده‌رود نیست.
    در گزارش حاضر با نگرشی کلان به بحران موجود آب زیر زمینی در کشور، سیاست های پدید آورنده بحران آب در کشور مورد بررسی قرار گرفته است. این بررسی نشان می‌دهد سیاست‌های بحران ساز در عرصه آب محدود به حوضه زاینده‌رود نیست و در کل کشور رویکردهای کلان جاری موجد بحران آب زیرزمینی هستند.

  • بحران آب در حوضه زاینده‌رود

    بحران آب در حوضه زاینده‌رود

    اصفهان 25 خرداد 1394 ساعت 10:00

    اتاق فکر استان اصفهان با محور قرار دادن موضوع بحران آب در حوضه زاینده رود به ‌عنوان یکی از مسائل کلیدی استانی و ملی، ضمن تشکیل کانون هم‌اندیشی آب اقدام به دعوت از مجموعه‌ای از صاحب‌نظران حوزه آب از جمله اساتید دانشگاه‌های استان و مدیرانی که تجربه فعالیت در زمینه مسائل مرتبط با آب در استان اصفهان را دارند، نشستی برگزار و مسائل عمده آب در استان را مورد شناسایی و بررسی اجمالی قرارداد. این مسائل در دو سطح استانی و ملی مورد ارزیابی قرار گرفتند که در گزارش حاضر به ‌اجمال معرفی می‌‌شوند.

  • احداث و توسعه سراسری بادشکن‌های زنده و کمربندهای سبز محافظتی با استفاده از گونه‌های بومی

    احداث و توسعه سراسری بادشکن‌های زنده و کمربندهای سبز محافظتی با استفاده از گونه‌های بومی

    مهرداد مطبوع ریاحی

    18 خرداد 1394 ساعت 13:18

    افزایش وقوع پدیده ریزگردها به همراه افزایش کانون‌های تولید گرد و غبار محلی در پی بروز خشکسالی در سال‌های اخیر، متاسفانه اثرات منفی قابل توجهی بر روی محیط زیست، سلامت شهروندان، بهره‌وری آب، کشاورزی و اقتصاد کشور در کوتاه‌مدت داشته‌است. عدم مدیریت علمی این بحران‌ها در قالب یک طرح استراتژیک جامع که در بر‌گیرنده طرح‌های کوتاه‌مدت تا بلند‌مدت علمی و کاربردی باشد، آینده توسعه‌پایدار در کشور را در هاله‌ای از ابهام فرو خواهد برد. هدف از ارائه این مقاله معرفی یکی از راهکارهای جهانی سازگار با محیط‌زیست و توسعه‌پایدار در کنترل و کاهش موثر اثرات مخرب کانون‌های مولد گرد و غبار محلی و تغییرات اقلیمی بر روی محیط‌زیست و کشاورزی است. امروزه احداث بادشکن‌های زیستی و سایر فعالیت‌های اگروفارستری در سیستم‌های کشاورزی پایدار مورد تاکید کارشناسان محیط زیست و مراکز معتبر علمی دنیا می‌باشد. ایجاد بادشکن‌ها علاوه بر کاهش سرعت باد و کنترل فرسایش بادی، باعث افزایش عملکرد محصول، کاهش و مهار گرد و غبارهای محلی، افزایش راندمان مصرف آب، کاهش تبخیر و تعرق سالیانه و نیاز آبی گیاه خواهد شد. مضاف بر این، کمک به احیاء جنگل‌های کشور از طریق تولید چوب، ترسیب کربن، تولید اکسیژن، سلامت شهروندان، ارزش‌های زیبایی منظر و فراهم‌آوردن زیستگاهی برای حیات وحش از دیگر فواید مهم احداث باد شکن‌های زنده در دشت‌ها و مزارع کشاورزی کشور بخصوص در حومه شهرها و مراکز جمعیتی خواهد بود.

  • اولین همایش ملی پژوهش‌های کاربردی در نگهداشت محیط زیست، آب و منابع طبیعی

    اولین همایش ملی پژوهش‌های کاربردی در نگهداشت محیط زیست، آب و منابع طبیعی

    مجید حاجی‌بابایی

    مركزي 8 خرداد 1394 ساعت 10:03

    با توجه به رسالت اتاق فکر استان مرکزی در جهت هموار نمودن راه پیوند ظرفیت علمی مجموعه دانشگاهی استان با بخش‌های صنعتی و اجرایی، اولین همایش ملی پژوهشهای کاربردی در نگهداشت محیط زیست، آب و منابع طبیعی به همت اتاق فکر استان مرکزی در هشتم خردادماه در دانشگاه اراک برگزار گردید.

  • در دفاع از فولاد مشگین‌شهر

    در دفاع از فولاد مشگین‌شهر

    هادی قدیمی

    29 اردیبهشت 1394 ساعت 09:04

    ( این متن در نقد مقاله «درنگی بر مکان‌یابی صنایع فولاد در ایران: پیامدهای فولاد مشکین‌شهر» نوشته است.)
    چند سالی است بحث آب‌بر بودن صنایع و به ویژه صنایعی مانند فولاد در میان تصمیم‌گیران و مدیران مطرح است و با مقوله‌هایی چون مزیت‌نسبی و آمایش سرزمین، بحران آب و.... از ورود سرمایه دولت (بیت‌المال) و یا اخیراً سرمایه‌گذار بخش‌ خصوصی!! به استان اردبیل جلوگیری می‌کنند و یا حداقل توصیه به عدم سرمایه‌گذاری می‌نمایند.

  • کنفرانس تلفنی برنامه کمیته آب، منابع طبیعی و محیط‌زیست حوزه زاگرس

    کنفرانس تلفنی برنامه کمیته آب، منابع طبیعی و محیط‌زیست حوزه زاگرس

    سید عطاالله سینائی

    چهارمحال بختياري 20 اسفند 1393 ساعت 15:52

    در چارچوب برنامه کمیته آب، منابع طبیعی و محیط‌زیست حوزه زاگرس اتاق‌های فکر استانی، روز سه شنبه 19 اسفند 1393، کنفرانس گفتگوی تلفنی در دفتر فصلنامه اقتصاد شهر برگزار شد.