1. خانه >
  2. اولویت‌های سیاستی >
  3. مدیریت آب
نویسنده
حوزه سیاستی
موضوع
استان

آب را به‌درستی الفبای توسعه نام نهاده و حضورش را مهم‌ترین مؤلفه در پایداری زیست در هر سرزمینی می‌دانند. در ایران، کشوری که بر کمربند خشک جهان (پهنای عرض 35 درجه شمالی) مستقرشده است؛ بی‌شک، گران‌بهاتر از این کالای زیستی وجود ندارد. به‌ویژه اگر بدانیم ایرانیان به‌جای استفادة سالانه از 20 درصد از اندوخته‌های آبی خویش، در طول چند دهة گذشته این رقم را تا 85 درصد افزایش داده و سبب بروز فرآیندهایی مهلک چون کاهش سطح سفره‌های آب زیرزمینی، نشست زمین و افزایش چشمه‌های تولید گردوخاک بوده‌اند؛ شناسه‌هایی که آشکارا نشان‌دهندة شتاب جریان بیابان‌زایی در ایران است.
این در حالی است که چیزی در حدود ۴۰۰ میلیارد مترمکعب به‌صورت سالانه بر ایران‌زمین می‌بارد. از این مقدار و در بهترین شرایط، 130 میلیارد مترمکعب آن قابل استحصال است که اینک به حدود 110 میلیارد مترمکعب کاهش‌یافته است؛ یعنی در شرایط کنونی و برای جمعیت 78 میلیون نفری ایران، کمتر از 1500 مترمکعب آب برای هر ایرانی در سال در اختیاراست که گواه سقوط ایران از مرز خطرناک تنش آبی (1710 متر برای هر نفر در سال) است؛ بنابراین، با توجه به میانگین سرانة آب مردمان جهان که به ۷ هزار و پانصد مترمکعب در سال می‌رسد، ایرانیان کمتر از یک‌چهارم میانگین جهانی از موهبت آب شیرین برخوردار هستند. این در حالی است که در ۳۰ سال پیش، نسبت مورد اشاره چیزی در حدود یک‌دوم بود.
با چنین پیشینه‌ای، آیا سزاوار نیست تا توجه ملّی به حفظ آب در ایران، بیش از ۴ برابر توجه جهانی به آن می‌بود؟
متأسفانه و تا این لحظه فقط هشدار داده‌ایم که کمیت آب قابل‌استفاده باشتابی دمادم افزاینده دارد کم و کم و کم‌تر می‌شود.
امّا حقیقت این است که شاید بهتر است کمیت را رها کنیم! چراکه آنچه دارد بر سر کیفیت آب رو و زیرزمینی ما می‌آید، آن‌قدر بزرگ و آن‌چنان مهیب است که به‌سادگی می‌توان خطر اُفت کمی آب را در ایران‌زمین نادیده گرفت و توجهی به نشست‌ها و فروچاله‌های هول‌انگیز در خراسان و کرمان و یزد و همدان و تهران و فارس و اصفهان و اردبیل، چهارمحال و بختیاری و … نکرد!
به‌راستی:
چند رودخانه از مجموع ۱۸۰ رودخانه دائمی کشور را می‌توان برشمرد که آبش هنوز پاک و قابل شرب باشد؟
چند چاه عمیق و نیمه عمیق را می‌توان شماره کرد که هنوز این امکان وجود دارد تا بدون بازبینی و تصفیه، آبش را نوشید؟
پاسخ: تقریباً هیچ! به همین سادگی و به همین تلخی …
چنین است که در شمس می‌خواهیم نگاهی ویژه به آب و نشانزدهایش بر چشم‌اندازهای توسعه در کشور داشته باشیم. باشد که با هم‌اندیشی و آزاداندیشی مبتنی بر نگرشی علمی بتوان، نقشة راهی را در مقابل چشم کلان نگران و برنامه‌ریزان ارشد حکومتی نهاد که در آن، دورنمای زیستن در فلات ایران همچنان برخوردار از امنیت زیستی درخوری باشد.
آمین.

  • تحلیل وضعیت و پیشنهاد رویکردهایی در رابطه با آب و مشاغل

    به مناسبت شعار امسال روز جهانی آب

    تحلیل وضعیت و پیشنهاد رویکردهایی در رابطه با آب و مشاغل

    محمدجواد سمیعی

    9 شهریور 1395 ساعت 15:55

    «آب» و «اشتغال و معیشت»، هر دو از موضوعات و چالش‌هایی هستند که کشور امروزه با آن مواجه است. این دو مسئله به ظاهر مجزا، تأثیرات مهمی بر روی یکدیگر دارند که عدم لحاظ این تأثیرات، دست‌یابی به شرایط پایدار را در هر دو موضوع دشوار می‌نماید.

  • انتقال آب از دریای عمان به مشهد با چشمان بسته!

    انتقال آب از دریای عمان به مشهد با چشمان بسته!

    کامران داوری حمید عمرانیان

    1 شهریور 1395 ساعت 17:47

    دشت مشهد به لحاظ تأمین آب در حوزه آب­‌های زیرزمینی و آب‌های سطحی دچار مشکل شده است. نشست زمین و کاهش حجم آبخوان­ دشت مشهد در کنار افزایش جمعیت این شهر، به همراه ورود زائران داخلی و خارجی و مهاجرت به این شهر در سال‌های اخیر بر مشکلات تأمین آب شهر مشهد افزوده است.

  • آینده کشاورزی فاریاب: بقاء یا فناء

    آینده کشاورزی فاریاب: بقاء یا فناء

    کامران داوری امیر اسلامی

    27 مرداد 1395 ساعت 15:10

    آیا درست است که در حال حاضر و با پدید آمدن بحران کمی و کیفی منابع آبی در کشور، انگشت اتهام به سمت بخش کشاورزی گرفته شود؟ و آیا عادلانه است که کشاورزان را مقصران اصلی این بحران بدانیم و حتی کار به‌جایی برسد که از آن‌ها به‌عنوان «قاتلین آب» یاد کنیم؟

  • توهم توسعه داریم

    در مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری مطرح شد:

    توهم توسعه داریم

    23 مرداد 1395 ساعت 15:49

    حجت میان‌آبادی عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در مرکز بررسی های استراتژیک از نبود نگاه جامع به مساله آب در کشور گفت و افزود: مسائل منابع آبی ترکیبی از مسائل اجتماعی، سیاسی، امنیتی، اقتصادی و زیست‌محیطی است. لذا هر مطالعه‌ای که همۀ این‌ها را با هم در نظر نگیرد قطعاً نمی‌تواند نتیجه بگیرد.

  • امنیت آب در ایران

    امنیت آب در ایران

    مجید دکامین

    9 تیر 1395 ساعت 13:08

    بحث آب می‌تواند سرمنشأ مسئله امنیتی باشد که سیری از هشدار، خطر، تهدید و بحران را به همراه دارد. در حال حاضر، این چالش در مناطق مختلف ایران به‌شدت خودنمایی می‌کند.

  • تردید در ضرورت انتقال آب بهشت آباد

    تردید در ضرورت انتقال آب بهشت آباد

    زهرا یزدانی پرایی

    4 خرداد 1395 ساعت 13:20

    از نظر هزینه‌های سرمایه‌ای انتقال آب بین حوزه‌ای پرهزینه‌ترین روش تامین آب می‌باشد و بنابراین باید سرمایه‌گذاری در چنین طرح‌هایی با سرمایه‌گذاری در سایر طرح‌های ملی و عمومی کشور برای تامین آب مورد نیاز و جبران کسری حوزه مقصد مقایسه شود.

  • مدیریت جامع منابع آب؛ راهکار حل پایدار بحران آب

    مدیریت جامع منابع آب؛ راهکار حل پایدار بحران آب

    مجتبی شوریان

    30 فروردین 1395 ساعت 13:11

    تلاش‌های بین‌المللی 30 سال اخیر، ضرورت جامع‌نگری را به الگوی جدید مدیریت آب تبدیل کرده است که «مدیریت جامع منابع آب» و «مدیریت یکپارچه حوضه» از مظاهر آن به ‌شمار می‌رود. جامع‌نگری در مدیریت آب، به بیانی ساده بدین معناست که مسائل اقتصادی، زیست‌محیطی، فنی و اجتماعی، در عین تضمین پایداری منابع آب برای نسل‌های آتی مورد توجه قرار می‌گیرد...

  • گزارش ملی آب: گام اول مواجهه با مسئله مدیریت منابع آب در ایران

    گزارش ملی آب: گام اول مواجهه با مسئله مدیریت منابع آب در ایران

    محمد فاضلی

    23 اسفند 1394 ساعت 13:52

    وضعیت منابع آب در ایران در شرایط بحران است، در وضعیت اجتماعی‌ای قرار گرفته‌ایم که دیگر وجود بحران انکار نمی‌شود و تلاش‌هایی برای تعدیل بحران و اصلاح روند صورت می‌گیرد، اما پرسش‌هایی بزرگ پیش روی همه اقدامات، برنامه‌ها و سیاست‌ها در حوزه آب وجود دارد. آن‌چه در این‌جا ارائه می‌شود پیشنهادهایی در راستای دو هدف است: 1. تضمین آن‌که آسیب‌شناسی درستی صورت گیرد؛ و 2. ایجاد تضمین‌های لازم جهت بی‌بازگشت کردن مسیر اصلاحات بر اثر تغییر مدیریت‌ها.

  • درس‌هایی که باید از سرنوشت سد گتوند آموخت

    درس‌هایی که باید از سرنوشت سد گتوند آموخت

    مهدی قمشی

    17 اسفند 1394 ساعت 16:54

    هدف از این نوشتار این است که ابتدا مشکل سد گتوند توضیح داده شود و سپس در مورد راه‌حل‌ها و انتظارات از اثرات عملی آنها بحثی صورت گیرد و در انتها درس‌هایی که از این واقعه می‌توان گرفت به‌صورت مختصر ذکر شوند.

  • افسانه راندمان

    افسانه راندمان

    حسین انصاری حمید عمرانیان

    4 اسفند 1394 ساعت 17:04

    با توجه به افزایش جمعیت کشور و نیاز به تولید مواد غذایی بیشتر، تعطیلی یا کاهش جدی فعالیت‌های بخش کشاورزی (به‌عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب) غیرممکن می‏باشد. بنابراین در شرایط محدودیت شدید آبی، تغییر راهبرد‏های تأمین و تخصیص آب و نیز مدیریت تقاضا در این بخش در اولویت قرارگرفته است. در این راستا راه‏‌حل‌‏هایی از ارتقاء بازده (Efficiency) آبیاری تا بهره‌وری (Productivity) آب مدنظر قرارگرفته است.