1. خانه >
  2. اولویت‌های سیاستی >
  3. مدیریت آب
نویسنده
حوزه سیاستی
موضوع
استان

آب را به‌درستی الفبای توسعه نام نهاده و حضورش را مهم‌ترین مؤلفه در پایداری زیست در هر سرزمینی می‌دانند. در ایران، کشوری که بر کمربند خشک جهان (پهنای عرض 35 درجه شمالی) مستقرشده است؛ بی‌شک، گران‌بهاتر از این کالای زیستی وجود ندارد. به‌ویژه اگر بدانیم ایرانیان به‌جای استفادة سالانه از 20 درصد از اندوخته‌های آبی خویش، در طول چند دهة گذشته این رقم را تا 85 درصد افزایش داده و سبب بروز فرآیندهایی مهلک چون کاهش سطح سفره‌های آب زیرزمینی، نشست زمین و افزایش چشمه‌های تولید گردوخاک بوده‌اند؛ شناسه‌هایی که آشکارا نشان‌دهندة شتاب جریان بیابان‌زایی در ایران است.
این در حالی است که چیزی در حدود ۴۰۰ میلیارد مترمکعب به‌صورت سالانه بر ایران‌زمین می‌بارد. از این مقدار و در بهترین شرایط، 130 میلیارد مترمکعب آن قابل استحصال است که اینک به حدود 110 میلیارد مترمکعب کاهش‌یافته است؛ یعنی در شرایط کنونی و برای جمعیت 78 میلیون نفری ایران، کمتر از 1500 مترمکعب آب برای هر ایرانی در سال در اختیاراست که گواه سقوط ایران از مرز خطرناک تنش آبی (1710 متر برای هر نفر در سال) است؛ بنابراین، با توجه به میانگین سرانة آب مردمان جهان که به ۷ هزار و پانصد مترمکعب در سال می‌رسد، ایرانیان کمتر از یک‌چهارم میانگین جهانی از موهبت آب شیرین برخوردار هستند. این در حالی است که در ۳۰ سال پیش، نسبت مورد اشاره چیزی در حدود یک‌دوم بود.
با چنین پیشینه‌ای، آیا سزاوار نیست تا توجه ملّی به حفظ آب در ایران، بیش از ۴ برابر توجه جهانی به آن می‌بود؟
متأسفانه و تا این لحظه فقط هشدار داده‌ایم که کمیت آب قابل‌استفاده باشتابی دمادم افزاینده دارد کم و کم و کم‌تر می‌شود.
امّا حقیقت این است که شاید بهتر است کمیت را رها کنیم! چراکه آنچه دارد بر سر کیفیت آب رو و زیرزمینی ما می‌آید، آن‌قدر بزرگ و آن‌چنان مهیب است که به‌سادگی می‌توان خطر اُفت کمی آب را در ایران‌زمین نادیده گرفت و توجهی به نشست‌ها و فروچاله‌های هول‌انگیز در خراسان و کرمان و یزد و همدان و تهران و فارس و اصفهان و اردبیل، چهارمحال و بختیاری و … نکرد!
به‌راستی:
چند رودخانه از مجموع ۱۸۰ رودخانه دائمی کشور را می‌توان برشمرد که آبش هنوز پاک و قابل شرب باشد؟
چند چاه عمیق و نیمه عمیق را می‌توان شماره کرد که هنوز این امکان وجود دارد تا بدون بازبینی و تصفیه، آبش را نوشید؟
پاسخ: تقریباً هیچ! به همین سادگی و به همین تلخی …
چنین است که در شمس می‌خواهیم نگاهی ویژه به آب و نشانزدهایش بر چشم‌اندازهای توسعه در کشور داشته باشیم. باشد که با هم‌اندیشی و آزاداندیشی مبتنی بر نگرشی علمی بتوان، نقشة راهی را در مقابل چشم کلان نگران و برنامه‌ریزان ارشد حکومتی نهاد که در آن، دورنمای زیستن در فلات ایران همچنان برخوردار از امنیت زیستی درخوری باشد.
آمین.

  • نگاهی کوتاه به گام‌های اساسی خروج از بحران آب در ایران

    نگاهی کوتاه به گام‌های اساسی خروج از بحران آب در ایران

    محمدتقی ستاری

    22 مرداد 1396 ساعت 11:42

    تخصیص 92 درصد از آب به بخش کشاورزی در ایران بیانگر وابستگی شدید ایران به بخش کشاورزی است که هم ارزش افزوده کمتری دارد و هم باعث می‌شود منابع آب، خاک و محیط‌زیست ایران شدیداً تحت تنش قرار گیرد. شرایط اخیر کشور نشان می‌دهد دوران دکترین خودکفائی کشاورزی به هر قیمت به سر رسیده است.

  • درس‌های راهبردی از تجربه توسعه سامانه‌های آبیاری تحت فشار

    راهکارهای درمانده در مسئله آب

    درس‌های راهبردی از تجربه توسعه سامانه‌های آبیاری تحت فشار

    نرگس آذری

    17 مرداد 1396 ساعت 23:23

    سیاست توسعه روش‌های نوین آبیاری تحت فشار به روشی که در کشور اجرا می‌شود، با جذب سرمایه‌های دولتی و خصوصی، موجب افزایش سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی، افزایش سطح زیرکشت و بدین‌وسیله تشدید بحران آب زیرزمینی در کشور می‌شود.

  • ذخیره استراتژیک آب زیرزمینی: راهکار بنیادی مدیریت ریسک خشکسالی

    ذخیره استراتژیک آب زیرزمینی: راهکار بنیادی مدیریت ریسک خشکسالی

    حمید عمرانیان هاشم درخشان

    11 مرداد 1396 ساعت 08:10

    افزایش قیمت آب متناسب با اهمیت مصارف یکی از ابزارهای مدیریت مصرف در دوره خشکسالی است و حتی در صورت طولانی شدن و ورود به سطوح شدیدتر خشکسالی با اولویتبندی و تعدیل مصارف می‏توان تاب‏آوری نسبت به پدیده خشکسالی را افزایش داد.

  • غرور مهندسی: پرده بر چشم‌ها و گوش‌ها

    غرور مهندسی: پرده بر چشم‌ها و گوش‌ها

    محمد فشائی

    9 مرداد 1396 ساعت 17:37

    نباید اجازه داد غرور ناشی از مهارت و تکنولوژی مهندسی در به‌کارگیری بودجه بیت‌المال برای اجرای پروژه‌های عظیم سازه‌ای همچون پرده‌ای بر چشم‌ها و گوش‌های ما، مانع از توجه به سایر اولویت‌های ضروری به‌ویژه در زمینه بازچرخانی آب و تعادل‌بخشی آبخوان شود.

  • از بحران آب تا تهدید امنیت ملی

    چهل و دومین گفتگوی راهبردی مرکز بررسی‌های استراتژیک:

    از بحران آب تا تهدید امنیت ملی

    2 مرداد 1396 ساعت 09:13

    در ادامه سلسله «گفتگوهای راهبردی» مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری، در چهل و دومین نشست، کاوه مدنی استاد سیاست و تحلیل سیستم‌ها در مرکز سیاست و محیط‌زیست امپریال کالج لندن با موضوع «از بحران آب تا تهدید امنیت ملی؛ روایت سرزمینی ورشکسته در تکاپو برای انکار واقعیت» سخنرانی خواهند کرد.

  • ناامنی و امنیت آب (1)

    ناامنی و امنیت آب (1)

    مجید دکامین

    28 آذر 1395 ساعت 13:59

    با توجه به روند کنونی توسعة اجتماعی-اقتصادی ایران، کشور در سال‌های پیش رو، برای حفظ روند توسعه‌ای خود، باید با مشکل کمبود آب دست‌وپنجه نرم کند. از یک سو، با افزایش جمعیت و کاهش نزولات آسمانی، سرانة آب قابل‌دسترس ایرانیان، در طی چند دهة گذشته کاهش یافته است و این در حالی است که چیدمان توسعة اجتماعی-اقتصادی بر مبنای توزیع منابع آب صورت نگرفته است. از دیگر سو، استفادة ناکارآمد از منابع آبِ دردسترس و آلودگی آن، تأثیراتی منفی بر ظرفیت نظام‌های آبی کشور گذاشته است. از آنجا که وجود آب کافی، لازمة توسعة اجتماعی-اقتصادی هر کشوری است، مهم‌ترین چالشِ پیش روی دولت‌های آینده ایران، حل مسئلة امنیت آب است و پاسخ به این پرسش‌ها که: وضعیت کنونی امنیت آب ایران چگونه است؟ چه چالش‌هایی برای دستیابی به امنیت آبی در ایران وجود دارد؟ و دست‌آخر اینکه دورنمای امنیت آب در ایران چگونه است؟ متأسفانه تاکنون در کشور، در قبال مسئله امنیت آب، سیاست‌های درخور توجهی اتخاذ نشده است. در این نوشتار کوشیده‌ایم به برخی مسائل امنیتی آب در ایران بپردازیم.

  • غفلت از دیپلماسی آب می‌تواند باعث منازعات داخلی در ایران شود

    عباس عراقچی در مرکز بررسی‌های استراتژیک:

    غفلت از دیپلماسی آب می‌تواند باعث منازعات داخلی در ایران شود

    24 آبان 1395 ساعت 19:19

    عباس عراقچی در نشست بررسی مسائل هیدروپولیتیک ایران، آب را موضوعی فراتر از حاکمیت دولت ها و موضوعی بین المللی دانست که می تواند تهدیدکننده صلح و امنیت بین‌المللی باشد.

  • چالش‌های هیدروپلیتیک ایران

    بیست و نهمین گفتگوی راهبردی مرکز بررسی‌های استراتژیک

    چالش‌های هیدروپلیتیک ایران

    17 آبان 1395 ساعت 13:38

    در ادامه سلسله نشست‌های «گفتگوهای راهبردی» مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری، در بیست و نهمین نشست عباس عراقچی معاون امور حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه و حجت میان‌آبادی پژوهشگر هیدروپلیتیک و دیپلماسی آب با موضوع «بررسی چالش‌های هیدروپلیتیک ایران و لزوم دیپلماسی آب در حل تنش‌های سیاسی-آبی» سخنرانی خواهد کرد.

  • پیامدهای محیط‌زیستی انتقال آب سبزکوه به چغاخور

    پیامدهای محیط‌زیستی انتقال آب سبزکوه به چغاخور

    زهرا یزدانی پرایی

    21 شهریور 1395 ساعت 14:50

    طرح انتقال آب بین‌حوضه‌ای سبزکوه به چغاخور مشکلاتی را در سطح استان چهارمحال و بختیاری به دلیل تهدید حقابه‌های سنتی کشاورزان منطقه ناشی از خشک شدن چشمه‌ها، بیم از دست رفتن و یا کاهش توان کشاورزی اراضی حوضه مبدا و... ایجاد کرده‌است.

  • ضرورت اصلاح سیاست خارجی  در زمینه‌ی آب و ریزگردها

    ضرورت اصلاح سیاست خارجی در زمینه‌ی آب و ریزگردها

    عباس محمدی

    14 شهریور 1395 ساعت 15:51

    نمونه‌ای از سیاست ورزی کوته‌بینانه در استفاده از رودخانه‌ها را می‌توان در برنامه‌های سدسازی ترکیه دید که حیات طبیعی و هویت تاریخی سرزمین میان‌رودان (بین‌النهرین) و سرنوشت ده‌ها میلیون انسان ساکن در آن را نادیده گرفته است. در این میان، کشور ما هم سیاست‌های آبی خودش را بی‌توجه به کشورهای همسایه پیش برده و درعین‌حال، هیچ تعامل مؤثری با ترکیه، کشوری که حدود نود درصد آب‌های جاری سوریه و عراق و مرز جنوب غربی ایران از آن سرچشمه می‌گیرد، نداشته است.