1. خانه >
  2. حوزه‌های سیاستی >
  3. سیاست علم، فناوری و نوآوری
نویسنده
حوزه سیاستی
موضوع
استان

  • مسائل حوزه آموزش عالی در استان خراسان شمالی

    مسائل حوزه آموزش عالی در استان خراسان شمالی

    جواد هراتی

    خراسان شمالي 30 دی 1393 ساعت 14:43

    استان خراسان شمالی به عنوان یکی از استان های کمتر برخوردار کشور از شرایط ویژه ای از حیث آموزش عالی در میان استان های کشور برخوردار است. وضعیت نامناسب آموزش عالی استان خراسان شمالی موجب گردید تا بررسی مسائل و مشکلات آموزش عالی استان به عنوان یکی از محورهای بحث اتاق فکر مورد توجه قرار گیرد.

  • شبکه‌سازی دانشگاهی راهی برای پیشرفت علمی دانشگاه‌ها

    شبکه‌سازی دانشگاهی راهی برای پیشرفت علمی دانشگاه‌ها

    علی سرزعیم

    24 آذر 1393 ساعت 18:55

    یکی از مشکلات جدی دانشگاه‌های ما، فاصله نسبتاً زیاد در برخی علوم با مرزهای دانش است. اگرچه در حوزه فنی و مهندسی فاصله ناچیز است و کیفیت دانشگاه‌های ایران قابل‌مقایسه و رقابت با بهترین دانشگاه‌های اروپا و آمریکاست، اما در رشته‌های علوم انسانی خصوصی در برخی رشته‌ها نظیر فاینانس (مدیریت مالی)، اقتصاد، مدیریت، حسابداری و ... بسیار چشمگیر است. آنچه که می‌تواند این فاصله را کم کند، فعالیت علمی اساتید و برنامه‌های دکترا هستند که بنا به فرض محقق در سطح عالی تربیت می‌کنند. امر دیگری که می‌تواند به کاهش این فاصله کمک کند، جذب دانش‌آموختگان خارج از کشور است چراکه آن‌ها حاملین مفاهیم و تئوری‌های جدیدی هستند که در دانشگاه‌های ممتاز تدریس می‌شود. بنا به دلایلی که خواهد آمد متأسفانه هیچ‌کدام از این دو مکانیم به‌خوبی کار نمی‌کند و اتکا صرف به این دو مکانیزم برای جبران عقب‌ماندگی علمی در برخی حوزه‌ها بی‌فایده است و در بهترین حالت زمان زیادی را طلب می‌کند درحالی‌که کشور ما نیازمند آن است که در بسیاری از این زمینه‌ها هرچه سریع‌تر خود را به‌روز نماید.

  • نگاهی به عملکرد نظام ملی ثبت اختراع ایران

    نگاهی به عملکرد نظام ملی ثبت اختراع ایران

    سید کامران باقری

    19 آذر 1393 ساعت 17:41

    نظام ملی ثبت اختراع از ارکان نظام ملی نوآوری است. متأسفانه وضعیت موجود این نظام به‌هیچ‌روی با روند پیشرفت‌های علمی و فناوری کشور همخوانی ندارد و به‌تدریج همچون گلوگاهی در مسیر شکل‌گیری و تقویت اقتصاد دانش‌بنیان عمل کرده و خواهد‌کرد. به همین جهت ضرورت بهبود این نظام هم در قالب سیاست‌های کلان علم و فناوری و هم در سند نقشه جامع علمی کشور (دو سند بالادستی حوزة علم و فناوری) موردتوجه ویژه قرارگرفته‌است. در ادامه، ابعاد مختلف عملکرد نظام‌ملی ثبت اختراع و مهم‌ترین توصیه‌های سیاستی برای رفع کاستی‌های آن به‌اختصار ارائه می‌گردد.

  • «سازمان‌های پژوهش و فناوری» : ضرورت‌ها در ایران و عوامل موفقیت

    «سازمان‌های پژوهش و فناوری» : ضرورت‌ها در ایران و عوامل موفقیت

    رضا انصاری

    7 آذر 1393 ساعت 11:24

    درباره این مقاله؛
    در کشور نهادهای مختلفی در حوزه علم و فناوری مشغول فعالیت هستند که این امر گاه منجر به دوباره‌کاری‌ها و تضادهای مختلف در سیاست‌گذاری شده است. یکی از بزرگ‌ترین مشکلات در کشور فقدان تعیین مأموریت‌های مشخص در حوزه‌های معین است. به‌عنوان‌مثال نهادی مانند جهاد دانشگاهی در وضعیت فعلی، دارای فعالیت‌هایی موازی با سایر نهادهای فعال در کشور است. درحالی‌که تعیین چند مأموریت محدود و مشخص در حوزه‌های معینی از فناوری کشور می‌تواند کارآمدتر باشد. «سازمان‌های پژوهش و فناوری»، سازمان‌هایی اغلب ملی، دارای مأموریت‌هایی مشخص و در حوزه‌های تعیین‌شده در کشورهای مختلف هستند. تبدیل برخی از نهادهای موجود به این‌گونه از سازمان‌ها می‌تواند یکی از دستور کارهای دولت باشد.

  • اقتصاد دانش‌بنیان یا اقتصاد نوآور؟

    اقتصاد دانش‌بنیان یا اقتصاد نوآور؟

    ابراهیم سوزنچی کاشانی

    20 مهر 1393 ساعت 16:52

    امروزه بحث اقتصاد دانش‌بنیان در کشور بسیار داغ شده است و تقریباً هر سازمان یا نهادی یک دفتر یا یک کارگروه اقتصاد دانش‌بنیان برای خود ایجاد کرده‌اند و در حال بحث هستند که این اقتصاد چیست و برای ورود به آن چه‌کاری می‌توان انجام داد؟ قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان نیز تأکید کرده‌است که باید به این بنگاه‌ها توجه خاصی نمود و همچنین حمایت‌های ویژه‌ای نظیر معافیت‌های مالی، مالیاتی، گمرکی و غیره را برای آنان پیش‌بینی کرده است. طبق تعریفی که در این قانون آمده‌است، بنگاه‌های دانش‌بنیان همان بنگاه‌های با تکنولوژی برتر و باارزش افزوده بالا هستند. به‌عبارت‌دیگر، بنگاه‌های دانش‌بنیان آن دسته از بنگاه‌هایی هستند که کالایی را که تولید می‌کنند، ارزش‌افزوده و قیمت نهایی کالای آن عمدتاً متأثر از دانشی‌است که در آن نهفته است نه مواد اولیه و سایر هزینه‌ها. مثلاً یک دارویی که سایرین نمی‌توانند تولید کنند و بنگاهی با کسب یک دانش تخصصی آن را تولید می‌کند و قیمت نهایی آن بسیار بیشتر از هزینه‌ای است که برای مواد فیزیکی تشکیل‌دهنده آن صورت می‌گیرد. تأکید و تمرکز بر این بنگاه‌های دانش‌بنیان و قرار دادن آن‌ها به‌عنوان مرکز اصلی اقتصاد، هدف اساسی مدافعان اقتصاد دانش‌بنیان است. بدین ترتیب ارزش‌افزوده این بخش عمدتاً حاصل دانش است. این بنگاه‌ها برای اینکه بتوانند به چنین مرتبه‌ای دست پیدا کنند نیازمند درجه بالایی از تحقیق و توسعه حداقل بالای ۵% درآمد خود هستند و نیروی انسانی ماهر و تحصیل‌کرده باکیفیت بالای علمی زیادی نیاز دارند و باید بتوانند دانش را در انحصار خود نگه‌دارند. به یک معنا این‌ها بنگاه‌های عمدتاً Hi-Tech هستند.

  • پاک‌کردن مسئله : حذف تکلیف دستگاه‌های اجرایی به تخصیص درصدی از اعتبارات دستگاه به امور پژوهشی

    پاک‌کردن مسئله : حذف تکلیف دستگاه‌های اجرایی به تخصیص درصدی از اعتبارات دستگاه به امور پژوهشی

    مهدی فقیهی

    16 مهر 1393 ساعت 14:03

    درباره این متن؛ یکی از مهم‌ترین ورودی‌ها و توانمندسازهای توسعة علم و فناوری در هر کشوری بودجه تحقیق و توسعه است. بر اساس آخرین آمارهای جهانی، کشورهای توسعه‌یافته اغلب بیش از 2/5 درصد از تولید ناخالص داخلی خود را در تحقیق و توسعه، هزینه می‌کنند. این عدد برای کشورهایی مانند ایالات متحده 2/75، ژاپن 3/25 و کره‌جنوبی 4/1 درصد است. در صورتی‌که این شاخص در کشور ما در حدود 0/5 درصد برآورد می‌شود. در سال‌های گذشته یک الزام قانونی بر اساس بند 116 ماده واحده بودجه کلیه دستگاههای اجرائی مکلف به هزینه کرد (1%) تا (3%) از اعتبارات خود را برای انجام امور پژوهشی و توسعه فناوری هزینه نمود. این ماده واحده در سال گذشته از بودجه حذف شد که اعتراض فعالان این حوزه را به همراه داشت. و این مقاله به پیرامون آن مبحث پرداخته است.

  • نقد اجتماعیِ سیاست «انتصاب دولتی» رؤسای دانشگاه‌ها

    نقد اجتماعیِ سیاست «انتصاب دولتی» رؤسای دانشگاه‌ها

    سید محمد امین قانعی راد

    18 مرداد 1393 ساعت 22:57

    هدف این نوشتار نقد سیاست «انتصاب دولتی رؤسای دانشگاه‌ها» است. در این سیاست وزیر علوم، تحقیقات و فناوری به نمایندگی از سوی دولت و بر مبنای تشخیص خود، فردی را به عنوان سرپرست دانشگاه منصوب و سپس او را جهت تأیید به عنوان رئیس دانشگاه به شورای‌عالی انقلاب فرهنگی معرفی می‌کند. سیاست انتصاب دولتی رؤسای دانشگاه‌ها را می‌توان با ویژگی‌های «الگوی ناپلئونی دانشگاه» توضیح داد که براساس آن، دانشگاه یک نهاد دولتی برای تربیت نیروی انسانی مورد نیاز دستگاه دیوانسالاری و پیشبرد اهداف و برنامه‌های بخش عمومی است. سیاست « انتصاب دولتی رؤسای دانشگاه‌ها» در ایران دارای دو ویژگی اساسی است: 1. مشارکت تام دولت و به طور مشخص فرد وزیر در انتخاب رؤسای دانشگاه‌ها؛ بدین ترتیب انتخاب رؤسا و فضای دانشگاه‌ها به عنوان کانون‌های تفکر ملی در سراسر کشور تحت تأثیر گرایش سیاسی یک دولت، و همچنین سلایق، رشتۀ تحصیلی و شبکۀ مناسبات شخصی وزیر قرار می‌گیرند. تجربه نشان داده است که شورای‌عالی انقلاب فرهنگی هم در این مورد قادر به ایفای نقش نظارتی مؤثری نمی‌باشد. 2. از دیگر ویژگی‌های این سیاست فقدان مشارکت اعضای هیأت علمی، انجمن‌های علمی، بخش خصوصی و بخش اجتماعی در انتخاب رؤسای دانشگاه‌ها می‌باشد.

  • سیاست‌گذاری مشارکتی: تعمیق دموکراسی از طریق برنامه‌های آینده‌نگاری

    سیاست‌گذاری مشارکتی: تعمیق دموکراسی از طریق برنامه‌های آینده‌نگاری

    امیر ناظمی

    10 مرداد 1393 ساعت 15:14

    امروز که در آستانة تدوین برنامة پنج سالة ششم توسعه هستیم، شاید باید این پرسش را از سیاستگذار داشت که «این شیوة برنامه‌ریزی در کدام کشورهای جهان هنوز وجود دارد که دولت بر آن تأکید می‌کند؟»، «کدام کشورها سازمان برنامه (به شیوة سازمان برنامه و بودجه‌ای که قرار است احیا شود) دارند؟»، «چرا باید ما بر روش‌هایی اصرار داشته باشیم که در دنیای امروز منسوخ شده‌اند و از رویکردها و روش‌هایی چشم بپوشیم که دنیای امروز بر پایة آن برنامه‌ریزی می‌کند؟»؛ آیا تیم برنامه‌ریزی از خود این سئوال را نمی‌پرسد که «چرا دنیا دیگر به این شیوه برنامه‌ریزی نمی‌کند؟» آیا تیم برنامة ششم بهتر نیست در شیوة کار خود بازاندیشی کند؟