1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست داخلی
  4. >
  5. حكمرانی و مردمسالاری دینی
  6. >
  7. مشاركت سیاسی

نوع مطلب: مقایسه سیاستی

29 شهریور 1395 ساعت 15:16 شماره مسلسل: 4400240

تحلیل اتاق فکر یا اندیشه در ایران

تحلیل اتاق فکر یا اندیشه در ایران

با گسترش دامنه حکومت‌های دمکراتیک و حکمرانی مشارکتی در غرب بود که حاکمان به فکر اتخاذ تصمیمات بهتر و سیاست‌گذاری‌های عمومی مقبول‌تری افتادند. یکی از ابزارهای استفاده از نخبگان به‌خصوص در حوزه دانشگاهی آن، ایجاد محافلی برای مشورت و رایزنی جمعی بود که نام اتاق فکر را بر آن نهاده‌اند.

مقدمه

فرآیند تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری که در عصر مدرن به فرآیندی پیچیده و منظم تحت سلطه دولت‌ها تبدیل‌شده بود، در عصر پسامدرن از آن نظم و چارچوب بروکراسی سنگین خود خارج‌شده و با یک چرخش در بنیادهای سیاست‌گذاری، به یک فرآیند ساده‌تر و تا حدودی مشارکت پذیر تبدیل‌شده است.

تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری در عصر کنونی با عنوان پسامدرن را می‌توان در چارچوب برخی ویژگی‌های خاص پست‌مدرنیسم و به‌خصوص دو اصل زیر مورد بازتفسیر قرار داد.

الف: تکثر چشم‌اندازها

ب: بی‌نهایتی معنا

در فرآیند تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری مدرن که بدبینی خاصی نسبت به اصول و چارچوب‌های سنتی کشورداری و حکومت وجود داشت، توجه خاصی به بروکراسی و فرآیندهای پیچیده تصمیم‌گیری در هرم قدرت در یک کشور وجود داشت.

رهبران دولت‌ها و امپراتوری‌های عصر مدرنیسم به‌جای توجه به همه ایده‌ها و نظرات در مورد مسائل و مشکلات عمومی جامعه، معمولاً از نظرات خود برای تصمیم‌گیری نهایی و سیاست‌گذاری عمومی در همه امور جامعه و بلکه یک منطقه از جهان استفاده نموده و شاید در بهترین حالت، از نظرات تنها یک جمع کوچک از وابستگان و زیردستان وفادار به حاکمیت، استفاده می‌نمودند.

این فرآیند تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری که در اکثر کشورهای جهان مرسوم بود با تغییر وضعیت و ظهور پست‌مدرنیسم، کم اثر شده و فرآیند سیاست‌گذاری وارد دوره شکوفایی خود شده و این شکوفایی را باید ناشی از گسترش یا باز شدن دایره تصمیم سازان و سیاست‌گذاران دانست.

با پذیرش اصل تکثر چشم‌اندازها بود که دایره مشاوران و تصمیم سازان بازشده و تعداد بیشتری از اندیشمندان و عالمان به فرآیند تصمیم‌گیری واردشده و نظرات طیف‌های بیشتری از جامعه در تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری‌ها موردتوجه و اهتمام قرار گرفت.

با استناد به دو اصل پست‌مدرن یعنی بی‌نهایتی معنا و تکثر چشم‌اندازها بود که یک رویداد یکسان در نظر تصمیم سازان و سیاست‌گذاران مختلف دارای معنا و تفاسیر متفاوت شده و این معانی و تفاسیر متفاوت نیز در فرآیند سیاست‌گذاری‌ها مورداحترام و توجه قرار می‌گیرند.

یکی از وجوه برجسته تأثیرگذاری پست‌مدرنیسم بر تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری و گسترده شدن حوزه سیاست‌گذاران را می‌توان در ظهور مجامع تصمیم‌سازی و ازجمله ظهور و گسترش اتاق‌های فکر در غرب و سپس جهان موردبررسی قرارداد.

با گسترش دامنه حکومت‌های دمکراتیک و حکمرانی مشارکتی در غرب بود که حاکمان به فکر اتخاذ تصمیمات بهتر و سیاست‌گذاری‌های عمومی مقبول‌تری افتادند. یکی از ابزارهای استفاده از نخبگان به‌خصوص در حوزه دانشگاهی آن، ایجاد محافلی برای مشورت و رایزنی جمعی بود که نام اتاق فکر را بر آن نهاده‌اند.

پیشینه اتاق‌های فکر نوین

وجود محافل یا انجمن‌های تصمیم‌ساز و سیاست‌گذار دارای پیشینه‌ای طولانی و به قدمت تاریخ می‌باشد که نمونه‌های تاریخی آن را می‌توان در دوران ایران باستان و روم باستان به‌خوبی مشاهده نمود.

درحالی‌که در عصر مدرنیسم نیز حکومت‌ها دارای حلقه بسته و محدود تصمیم‌گیری بوده و تنها دولت، وزیران و مشاوران آنها به ارائه تصمیم و حتی سیاست‌گذاری می‌پرداختند، با گسترش مسائل و نفوذ دولت‌ها در ابعاد مختلف جامعه و حتی گسترش روابط و مسائل بین‌المللی بود که سیاست‌گذاران و دیگران، نیازمند اندیشه‌ها و سیاست‌های جدید شدند.

هرچند رواج و اوج‌گیری تشکیل اتاق‌های فکر را باید در دهه‌های 1970 و 13980 جستجو نمود، اما شکل‌گیری اتاق‌های فکر معاصر در انگلستان با اتاق فکر "چاتم هاوس" در 1920 سال و برای بررسی مسائل امور جهانی، آغازشده است. البته برخی نویسندگان سابقه اتاق‌های فکر جدید را به انجمن فابین که در 1884 باهدف پیشبرد سوسیالیسم از راه تغییر تدریجی اجتماع در انگلستان شکل‌گرفته را اولین اتاق فکر جدید می‌دانند.

با پایان جنگ دوم جهانی و افزایش مسائل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و ... ناشی از جنگ و وقوع برخی بحران‌ها میان دو ابرقدرت شرق و غرب بود که سیاست‌مداران و حاکمان دو طرف به دنبال استفاده از اندیشه‌ها و افکار دیگر نخبگان حاضر در کشور خود و حتی خارج از مرزهای سرزمینی خود افتادند. برای استفاده بهتر و سامانمند اندیشه‌های نخبگان بود که در دهه 70 و 80 میلادی، اتاق‌های فکر، ظهوری انفجاری داشته و به یکی از ارکان مهم تصمیم‌گیری و راه‌حل‌یابی برای دولت‌ها تبدیل شدند.

در همان حدود پنج دهه بعد از جنگ جهانی اول یعنی 1920 تا 1970، اتاق‌های فکر قوی و تأثیرگذاری در غرب و به‌خصوص انگلستان و امریکا شکل گرفتند که علاوه بر "چاتم هاوس" لندن، "مؤسسه بروکینگز" واشنگتن در 1970 و "بنیاد هریتیج" واشنگتن در 1948 و "مؤسسه رند" را می‌توان نام برد.

اتاق‌های فکر طی چند دهه اخیر دارای تعاریف و نیز معانی مختلف و متنوعی بوده‌اند که هر تعریف یا معنا، برگرفته از نوع کاربرد و فرآیند اندیشه‌سازی آن در مسائل مهم بوده است. این اتاق‌ها یا محافل را می‌توان واسطه‌ای میان دولت، سازمان‌ها و نهادهای بزرگ با نخبگان و اندیشمندان دارای فکر و ایده دانست.

مهم‌ترین اتاق‌های فکر طبق بررسی‌های مجله اکونومیست در سال 1991 و بر اساس معیارهایی مانند میزان هوش، میزان ارتباط، میزان عقل، میزان راحتی و سهولت تصمیم‌سازی، شامل اتاق‌های زیر بوده‌اند.

  1. شورای روابط خارجی (نیویورک)
  2. مؤسسه سلطنتی امور بین‌الملل (لندن)
  3. انجمن سیاست‌گذاری خارجی (مسکو)
  4. مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌الملل (واشنگتن)
  5. مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک (لندن)
  6. مؤسسه مطالعات استراتژیک (کوالالامپور)
  7. مرکز مطالعات سیاست‌گذاری اروپا (بروکسل)
  8. مرکز شرق و غرب (هاوایی)
  9. مؤسسه مطالعات اقتصادی (واشنگتن)
  10. مؤسسه امور اقتصادی (لندن)
  11. مؤسسه آدام اسمیت (لندن)
  12. مؤسسه سیاست‌گذاری اقتصادی (واشنگتن)
  13. مؤسسه آزادی و دموکراسی (لیما- پرو)
  14. مؤسسه توسعه کره (سئول)
  15. مؤسسه مطالعات سیاست‌گذاری (سنگاپور)
  16. پرو مته (پاریس)
  17. مؤسسه مازینجرا (نایروبی – کنیا)
  18. مؤسسه بروکینگز (واشنگتن)
  19. مؤسسه تجاری امریکا (واشنگتن)
  20. کاتو (واشنگتن)
  21. بنیاد هریتیج (واشنگتن)
  22. مؤسسه هوور (دانشگاه استنفورد) (واین، 1392: 251).

مؤسسه‌های ذکرشده را باید ازجمله اتاق‌های فکر مطرح و مهم در قاره‌های مختلف جهان در ابتدای دهه پایانی قرن بیستم دانست. نکته جالب آن است که چندین اتاق فکر آسیایی نیز در میان این 21 مؤسسه حضور دارند و ازجمله آنکه در ژاپن از ابتدای دهه 1970، بیش از 70 اتاق فکر ایجادشده که اغلب آنها با دانشگاهای مهم این کشور مرتبط بوده اند (واین، 1392: 253).

اتاق‌های فکر در عصر کنونی که تابعی از وضعیت پسامدرن می‌باشند، دارای اهداف متفاوت و متنوعی هستند که شاید بارزترین هدف آنان را باید در تأثیرگذاری بر فرهنگ و اجتماع جوامع و جهان دانست.

یکی از جامع‌ترین تعاریف از اهداف فرهنگی و اجتماعی اتاق‌های فکر را باید در تعریف ماهیت اتاق فکر "دموس" که در سال 1993 تشکیل‌شده است، مشاهده نمود. تعریف اتاق دموس می‌گوید: «دموس آشکارا پدیده‌ای پست‌مدرن است و درحالی‌که شورای مشورتی خود را از دل جریان سیاسی و دانشگاهی و طیف تجاری برمی‌گیرد، در پی گشودن درهای تقویم عمومی به روی گروهی جدید از مشارکت‌جویان و اهداف میان‌مدت است. با این کار، دموس در پی تأثیرگذاری بر فرهنگ و بافت اندیشه و عمل سیاسی نه از طریق توجه به مسائل شاق دوره، بلکه از راه گسترش افق دید می‌باشد» (واین، 1392: 247).

تشکیل اتاق‌های فکر به‌مرورزمان به واسطه‌ای میان اندیشمندان و نظریه‌پردازان با دولت‌ها تبدیل‌شده و رابطه‌ای دوسویه میان اتاق‌های فکر و دولت‌ها نیز شکل گرفت.

پیشینه اتاق‌های فکر ایران

هرچند اتاق فکر یا انجمن‌ها و محافل اندیشه‌ورز و متفکر دارای پیشینه‌ای تاریخی و طولانی در ایران هستند اما پیشینه اتاق فکر مدرن در ایران را می‌توان در مؤسسات خاصی در دولت پهلوی نیز مشاهده نمود.

با پیروزی انقلاب اسلامی در 1357 بود که بسیاری نهادهای مشورتی که دارای ماهیت اتاق فکر بودند در ایران شکل‌گرفته و نخبگانی که سال‌ها در خارج از فرآیند تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی قرار داشتند، از طریق مؤسسات و اتاق‌های فکر به فرآیند تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری وارد شدند.

در فرآیند تثبیت نظام جمهوری اسلامی در سال‌های اول انقلاب بود که بسیاری از انجمن‌ها، محافل اندیشه‌ای و ... که ماهیت اتاق فکر یا اندیشه داشتند از سوی نهادهای انقلابی یا انقلابیون موردحمله و سرزنش قرارگرفته و تعطیل یا اساساً منحل شدند. این روند انقلابی انحلال و تعطیلی اتاق‌های اندیشه موجب شد تا لطمه‌ای جبران‌ناپذیر به دستگاه فکری در حوزه سیاست‌گذاری و اداره امور کشور طی یک دهه اول جمهوری اسلامی وارد شود.

با پایان جنگ و از آغاز دهه 1370 شمسی بود که انجمن‌ها و مؤسسات اندیشه محور مجدداً ظهور یافته جایگاه خود را در فرآیند تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری در ایران به دست آوردند. حمایت قاطع و مستمر رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای از اتاق‌های اندیشه موجب شکوفایی این مؤسسات و گسترش حوزه اندیشه در نظام سیاسی و اداری ایران گردید.

رهبر معظم انقلاب در این زمینه به مسئولین توصیه می‌کنند که: «ازجمله‌ نیازهای شما، یک مجموعه‌ اندیشه‌ورز است. من دلم می‌خواهد ما گرته‌برداری از لغات خارجی را کمتر کنیم. متأسفانه کم‌کاری‌های ما موجب شده که گرته‌برداری کنیم. اتاق فکر، درست ترجمه‌ای از انگلیسی است، من دلم نمی‌خواهد کلمه‌ "اتاق فکر را به کار ببرم، اما چاره‌ای نیست. یک مجموعه‌ فکری درست کنید - همان اتاق فکر در‌ مراکز- این‌ها‌ بنشینند فکر کنند، فکرهای عالی بکنند. از افراد مطمئن، خاطرجمع و خوش‌فکر استفاده کنید» (خامنه‌ای، 1386).

ایشان تأکید خاصی بر استفاده از افراد صاحب اندیشه و متفکر یا خوش‌فکر در قالب یک مجموعه فکری دارند، ایجاد ساختار یا مجموعه‌ای که حاصل تجمع و همکاری اندیشمندان و متفکران باشد، می‌تواند راهگشای بسیاری از مشکلات باشد.

هرکدام از رؤسای جمهور ایران که بعد از حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی، دولت تشکیل دادند به دنبال ایجاد فضای جدیدی در فرآیند سیاست‌گذاری‌های دولت بودند. پافشاری و تلاش برای تغییر مسیر سیاست‌گذاری دولتی در ایران را می‌توان در دولت‌های دکتر احمدی‌نژاد و دکتر روحانی به‌خوبی مشاهده نمود.

دولت‌های نهم و دهم

دولت نهم به ریاست دکتر احمدی‌نژاد با طرح برنامه استفاده از اندیشه‌های جدید و جوان، تشکیلاتی تحت نام "مشاوران جوان" را در تمامی وزارتخانه‌ها و نهادهای دولتی ایجاد نموده و بسیاری از افراد که البته چندان نیز شایسته پست مشاورت نبودند در ادارات و سازمان‌ها به کار گرفته‌شده و مجموعه‌ای از این افراد در سراسر کشور به‌عنوان اتاق فکر دولت به ارائه نظر می‌پرداختند!

سیاست مشاوران جوان دولت نهم و دهم که چندان بر شایسته گزینی و انتخاب مشاوران اندیشه‌ورز استوار نبود، یکی از مهم‌ترین علل ضعف دولت‌های دکتر احمدی‌نژاد در فضای اجتماعی، سیاسی و اداری را باید ناشی از همین مجموعه ناکارآمد مشاوران و تصمیم سازان دانست.

از سوی دیگر در همین دوره بود که بسیاری از مؤسسات یا اتاق‌های فکر مهم و باسابقه که تبدیل به نهادهای بنیادین تصمیم‌ساز و سیاست‌گذار شده بودند نیز براثر عدم کارایی مناسب، به‌جای اینکه بازسازی شوند از سوی دولت محدود یا حتی منحل شدند. یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تصمیم‌گیری که منحل شد را باید سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور دانست که جایگاه خاصی در سیاست‌گذاری ایران داشته است.

سیاست دکتر احمدی‌نژاد در ایجاد تغییر در اتاق‌های فکر و تشکیلات سیاست‌گذاری در ایران موجب ایجاد یک شوک بسیار مناسب برای اتاق‌های فکر و حتی نهادها و سازمان‌های سیاست‌گذار ایران گردید تا از خواب عمیق چندساله خود خارج‌شده و به فکر بقای خود از طریق تغییر برنامه‌ها و توانمندی سیاست‌های خود باشند.

دولت یازدهم

با تغییر دولت و آغاز به کار دولت یازدهم بود که مجموعه‌های اندیشه‌ای و فکری در اطراف دولت و شخص دکتر روحانی ظاهر شدند. متفکران و اندیشه‌ورزان مذکور در قالب اتاق‌های فکری بودند که مختص به حزب یا جناح خاصی نیز نبوده و معمولاً از همه جریان‌های فکری کشور بودند، دورهم جمع شده و به ارائه نظر و مشاوره به دولت پرداختند، هرچند بخش عمده همین مشاوران از یک‌نهاد مهم تصمیم‌ساز و سیاست‌گذار یعنی مجمع تشخیص مصلحت نظام و به‌خصوص مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت بودند.

ایجاد اتاق‌های فکر دولت یازدهم که از ابتدا قرار بود در حوزه‌های مختلف مانند اقتصاد تشکیل شوند، در بعد کوچک و استانی آن، در همه استان‌های کشور و معمولاً تحت نظارت و بودجه استانداری‌ها تشکیل‌شده و جلساتی نیز از سوی مسئولین این اتاق‌های فکر که معمولاً منتخب دولت هستند، برگزار گردیده است.

یکی از ایرادات وارده بر اتاق‌های فکر دولت یازدهم را شاید بتوان در غلبه اکثریت افراد مسن و سالخورده در این اتاق‌ها دانست، پدیده‌ای که در خود دولت نیز رواج داشته است!

پسابرجام و اتاق‌های فکر

با توجه به سرمایه‌گذاری خاص دولت یازدهم در زمینه مذاکرات هسته‌ای و نتیجه آن یعنی برجام، اتاق‌های فکر در سطح ملی و حتی استانی آن باید به برگزاری جلسات مستمر و تخصصی برای کمک به دولت می‌پرداختند؛ اما چنین رویکردی در اتاق‌های فکر در سطح ملی و استانی مشاهده نشد.

اتاق‌های فکر استانی اگر دارای اعضای توانمند و اندیشه‌ورزی بودند، باید طی دوره پسابرجام با برگزاری جلسات علمی به ارائه سیاست‌های مشخص و اجرایی در حوزه رشد و پیشرفت استان‌های خود در راستای استفاده از فضای پسابرجام می‌پرداختند.

اتاق‌های فکر که قادر بودند در فضای پسابرجام از کارآمدترین ابزارهای دولت یازدهم برای سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری در فرآیند تغییر وضعیت کشور و یکایک استان‌ها باشند، متأسفانه هرگز وارد فضای پسابرجام نشده و خیلی زود در لاک فراموشی فرورفته و دولت را در گرداب مشکلات خود، تنها گذاشتند!

استان کهگیلویه و بویراحمد

یکی از استان‌هایی که نبود اتاق‌های فکر کارآمد و سامانمند طی چند دهه اخیر رنج‌برده و خسارات فراوانی دیده است را باید استان کهگیلویه و بویراحمد دانست.

این استان که دارای تنوع بسیار گسترده‌ای از استعدادهای خدادادی و طبیعی مانند منابع آب، جنگل و کشاورزی، گردشگری و پیشینه تاریخی، نفت و گاز و ...، به‌خصوص سرمایه و نیروی انسانی بسیار کارآمد بوده است، هرگز نتوانسته است در مسیر رشد، توسعه و پیشرفت مناسب قرار گیرد.

بسیاری از سیاست‌ها و تصمیمات اجرایی در این استان طی چند دهه اخیر، اغلب بر اساس امیال قومی، طایفه‌ای یا جناحی بوده است. اگر مشورت و رایزنی بوده است نیز معمولاً بر همین رویکرد طایفه‌ای استوار بوده است.

به خاطر همین رویکرد قومی و طایفه‌ای در اداره استان و فرآیند تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری بوده است که هیچ اتاق فکر مستقل و کارآمدی در این استان تشکیل نشده است.

همزمان با ایجاد اتاق‌های فکر در دولت یازدهم، استانداری کهگیلویه و بویراحمد نیز اقدام به تشکیل یک مجمع فراجناحی تحت نام اتاق فکر استان نمودند. این اتاق فکر که از جلسه دوم آن به نام "هم‌اندیشی" تغییر نام داد، بسیار نابسامان و غیرعلمی بود.

این‌جانب که بر اساس دعوت مسئولین محترم استانداری در جلسه دوم این اتاق فکر (هم‌اندیشی) شرکت نموده بودم، از نزدیک شاهد برخی معایب آن بودم. معایبی مانند:

  • عدم مشخص بودن ساختار اتاق فکر
  • نبود دستور کار مناسب برای جلسه
  • عدم روشن بودن فرآیند هم‌فکری و هم‌اندیشی
  • عدم مشخص بودن تاریخ و ساعات برگزاری جلسات اتاق فکر
  • عدم تجانس، رویکرد و هدف اتاق فکر با مدعوین جلسات.

و ...

در همان جلسه نیز که البته با یک گزارش توصیفی در مورد فساد اداری همراه بود، به‌جای ارائه مباحث علمی و ارائه نظرات کارشناسی در این مورد، برخی به تعریف خاطرات مشغول شده و به‌خصوص برخی بزرگواران بسیار مسن جلسه تنها برای تعریف خاطره به جلسه آمده بودند و هیچ‌گونه اقدامی برای تغییر یا بهبود شرایط استان ارائه نشد.

اتاق فکر استان کهگیلویه و بویراحمد به‌جای اینکه محلی باشد برای تضارب آراء و اندیشه‌های کارآمد و توانمند جهت رشد و توسعه استان، تبدیل به محفلی شده بود برای پیران قصه‌گویی که تنها به بازگویی زندگی خود و تعریف از خود مشغول هستند!

برای اتاق فکر استان کهگیلویه و بویراحمد که طی سه سال، تنها 3 جلسه برگزارشده بود، کاملاً به محاق رفته بود تا اینکه سرانجام یکی از دانشگاهیان استان به‌عنوان دبیر اتاق فکر استان انتخاب شدند و همچنان نیز خبری از تغییرات اساسی برای بهبود ساختار یا برنامه‌های آن وجود ندارد. انتخاب دبیر این اتاق فکر نیز دارای رویکردی سیاسی بود.

به‌هرحال به نظر می‌آید تبلیغات گسترده پیرامون اتاق‌های فکر طی دو سال اخیر بیشتر جنبه سیاسی داشته است. برای اتاق‌های فکر کنونی که در قالب اتاق‌های فکر استانی در همه استان‌های ایران تشکیل‌شده‌اند، ابتدا باید یک سیاست راهبردی تهیه شود، زیرا ساختاری که خود سیاست و راهبرد مشخص و علمی ندارد، نمی‌تواند به جریان تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری وارد شود.

منابع

  1. پارسونز، واین. (1392) جلد دوم، مبانی سیاست‌گذاری عمومی و تحلیل سیاست‌ها. ترجمه: حمیدرضا ملک‌محمدی. تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.ص 245.
  2. پارسونز، واین. (1392) جلد دوم، مبانی سیاست‌گذاری عمومی و تحلیل سیاست‌ها. ترجمه: حمیدرضا ملک‌محمدی. تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.ص 246.
  3. پایگاه‌ اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌‌ای – موسسه پژوهشی و فرهنگی انقلاب اسلامی. 31/02/ 1386به آدرس:

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3385

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.
داریوش نوروزی کنزق

31 شهریور 1395 ساعت 22:02

اعلام مواضع جامعه شناسانه حوزه عمومی و سیاسی

آرش

5 مهر 1395 ساعت 13:24

متن بسیار ضعیفی بود. اولا تحلیل اتاق فکر در ایران نبود بلکه گزارشی ناقص و اولیه از حداقل منابع فارسی موجود درباره اتاق فکر بود. بهتر از این مطلب را میتوان با یک جستجوی ساده در اینترنت و منابع خبری پیدا کرد!!

زیبا

6 مهر 1395 ساعت 18:40

متن درای مباحث و بررسی خوبی از اتاق های فکر طی دو دهه اخیر است. معایب اتاق فکر هم به خوبی ارایه شده و توصیه های خوبی برای اصلاح فرآیند این اتاق ها دارد.ا

علیرضا

12 مهر 1395 ساعت 09:30

سلام، درود بر شما. همین که تحلیل و تولید محتوا می کنید و کپی پیست نمی کنید فوق العاده است. دست مریزاد. درود بر شما