1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست خارجی
  4. >
  5. روابط خارجی و دیپلماسی عمومی
  6. >
  7. شرق مدیترانه و شمال آفریقا

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

10 شهریور 1395 ساعت 12:46 شماره مسلسل: 3300231

فدرالیسم سوریه و امنیت ملی ایران

فدرالیسم سوریه و امنیت ملی ایران

آیا حمایت‌های فعلی غرب، به رهبری آمریکا، از کردهای سوریه منجر به برپایی سیستم فدرالی در شمال سوریه خواهد شد؟ آیا غرب بعد از بازگشت آرامش به سوریه باز هم حاضر به ادامه همکاری و کمک به کردهای سوریه خواهد بود؟


برای پاسخ دادن به این سؤالات و سؤالاتی مشابه که با شروع جنگ داخلی در سوریه به شکل جدی مطرح ‌شده ضروری است، فارغ از شعارهایی مانند مبارزه با تروریسم و استقرار دموکراسی که ابزار دخالت غرب در مسائل دیگر کشورها می‌باشد، به عملکرد سال‌های اخیر این کشورها در منطقه پرآشوب خاورمیانه نگاهی داشته باشیم.

برای پی بردن به اهداف کشورهای غربی در منطقه نگاهی به عملکرد و فعل‌وانفعالات آنان در ارتباط با مسائل کردها از منظر روابط دست‌نشاندگی بین کشورها خالی از فایده نخواهد بود.

اما رابطه دست‌نشاندگی چیست و چه منافعی برای کشور دست‌نشانده و کشور حامی در بردارد؟ بسیاری از کشورهای جهان سوم، کشورهای خاورمیانه، کشورهای آمریکای مرکزی و اروپای شرقی خصوصاً بعد از جنگ جهانی دوم و در دوران جنگ سرد روابط دست‌نشاندگی را تجربه کرده‌اند. اگرچه رابطه دست‌نشاندگی بین کشورها به نفع هر دو طرف است اما معمولاً سیاست کشور دست‌نشانده متأثر از سیاست کشور حامی و بیشتر در راستای اهداف کشور حامی می‌باشد. این رابطه دربرگیرنده مسائل امنیتی بین حکومت‌های دو طرف می‌باشد که دارای تفاوت‌های فراوانی ازلحاظ وسعت، ثروت و قدرت است.

با شروع جنگ داخلی سوریه در ژانویه سال 2011 م و ضعیف شدن حاکمیت دولت مرکزی و خروج نیروهای ارتش سوریه از مناطق کردنشین شمال سوریه کنترل این مناطق به دست کردها افتاد. شکست گروه داعش برای کنترل این مناطق و دفاع حماسی شبه‌نظامیان کرد وابسته به حزب اتحاد دموکراتیک از شهر کوبانی که موجب جلب‌توجه افکار عمومی جهانیان گردید، کمک‌های نظامی و تسلیحاتی کشورهای غربی به کردهای سوریه و تبدیل‌شدن این گروه به کارآمدترین گروه در مقابله با شبه‌نظامیان داعش و نیز دسترسی به منابع مالی حاصل از فروش نفت شمال سوریه موجب تمایز بیشتر این منطقه از سوریه با سایر مناطق کشور گردید.

اما تفکر برپایی سیستم فدرالی در کردستان سوریه، به‌ غیر از عوامل ذکر شده فوق، دارای زمینه‌های بیشتری می‌باشد که برای بررسی این عوامل باید از لحاظ زمانی کمی به عقب‌تر برگردیم و سیاست‌های سال‌های اخیر قدرت‌های بزرگ را در ارتباط با مناطق کردنشین کشورهای منطقه موردبررسی قرار دهیم.

بعد از جنگ اول خلیج‌فارس در سال 1991 م که نتیجه آن شکست سنگین ارتش عراق و اخراج آن از کویت توسط ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا بود شمال عراق به‌ عنوان منطقه پرواز ممنوع اعلام شد. این منطقه پرواز ممنوع که کشورهای غربی و آمریکا محافظت از آن را بر عهده داشتند باعث گردید کردهای عراق موفق به تشکیل حکومت محلی خود در شمال عراق گردند. بعد از حمله دوم آمریکا به عراق و سقوط رژیم بعث عراق در سال 2003 م کردها توانستد حکومت محلی خود را بر پایه قانون اساسی جدید کشور عراق به یک سیستم فدرالی پیشرفته با اختیارات گسترده تبدیل کنند که تداوم آن تاکنون باعث طرح موضوع جدایی از عراق به‌وسیله یک رفراندوم و اعلام استقلال کردستان در شمال عراق گردیده است.

علاوه بر این عبدالله اوجالان رهبر و بنیان‌گذار حزب کارگران کردستان در ترکیه در فوریه سال 1999 م در نایروبی پایتخت کشور آفریقایی کنیا دستگیر و به ترکیه بازگردانده شد. در ابتدا گفته شد که دستگیری وی با همکاری سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا، اسرائیل و ترکیه یعنی سیا، موساد و میت صورت گرفته است. گوردون توماس از عناصر اطلاعاتی سیا یک دهه بعد در کتاب خود مدعی شد دستگیری اوجالان مستقلاً توسط سازمان موساد اجرا شد و پس از ربودن وی او را به ترکیه تحویل دادند. دستگیری وی در حالی رخ داد که حزب وی سعی در ترک مخاصمه مسلحانه با دولت ترکیه داشت و رویکرد مبارزه سیاسی را مدنظر قرار داده بود؛ اما با دستگیری وی آتش‌بس یک‌جانبه پ ک ک نیز پایان یافت و مناطق کردنشین ترکیه دوباره شاهد درگیری‌های مسلحانه ارتش ترکیه با شبه‌نظامیان پ ک ک شد که تا به امروز نیز ادامه دارد و بر کسی پوشیده نیست که ادامه این جنگ فرسایشی موجب تضعیف موقعیت سیاسی و اقتصادی ترکیه می‌گردد. بولنت اجویت نخست‌وزیر وقت ترکیه بعدها عنوان کرد که غرب درصدد تجزیه ترکیه است و دستگیری و استرداد اوجالان نیز در راستای همین سیاست غرب صورت گرفته است.

از طرفی روابط نزدیک حزب اتحاد دموکراتیک یعنی حزب حاکم در مناطق کردنشین سوریه با آمریکا و روسیه به‌عنوان دو کشور مهم در معادلات سیاسی سوریه، کمک‌های تسلیحاتی و آموزش نظامی نیروهای این حزب توسط کشورهای غربی، ایجاد پایگاه‌های نظامی و فرودگاه نظامی در این منطقه، دیدار محرمانه نماینده ویژه باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا به همراه هیئت‌های فرانسوی و انگلیسی از منطقه، گشایش دفتر سیاسی حزب اتحاد دموکراتیک در روسیه و چند کشور اروپایی و مهم‌تر از همه کوتاه کردن دست دولت ترکیه از دخالت نظامی در این منطقه به بهانه ساقط کردن جنگنده روسی همه نشان از نگاه ویژه اما توأم با احتیاط قدرت‌های جهانی به منطقه کردنشین سوریه دارد.

از میان چهار کشور ترکیه، عراق، ایران و سوریه که جمعیت کردها را در خود جا داده‌اند ایران کمترین برخوردها و مشکلات را با کردها داشته است و دلیل آن احتمالاً قرابت فرهنگی، نژادی و زبانی کردها با ایرانیان، سابقه تاریخی مشترک و نیز سیاست جلوگیری ایران از مداخله کشورهای خارجی در امور داخلی و اتخاذ سیاست‌های مستقل می‌باشد.

مجله تایم که با تیراژ فراوان در آمریکا منتشر می‌شود در یکی از شماره‌های خود در فوریه سال 1999 م ضمن چاپ نقشه کشوری با نام کردستان از خوانندگان خود پرسیده بود آیا با تشکیل کشور مستقل کردستان موافقید یا خیر؟ اما تأسیس یک کشور مستقل کرد چه منافعی برای قدرت‌های بیگانه دارد؟ تشکیل چنین کشوری را می‌توان از منظر رابطه دست‌نشاندگی بین کشورها درک کرد.

  1. یکی از مهم‌ترین مسائل در مناقشات منطقه خاورمیانه موضوع نفت می‌باشد که دارای اهمیت بالایی برای کشورهای صنعتی است. منطقه کردستان عراق دارای منابع وسیع و مرغوب نفتی است که مورد علاقه شرکت‌های بزرگ نفتی جهان می‌باشد؛ اما مشکل عمده عدم دسترسی منطقه کردستان به دریاهای آزاد می‌باشد. تنها درصورتی‌که مناطق کردنشین سوریه و عراق را به هم متصل کرد می‌توان مسیری مطمئن برای انتقال نفت کردستان به دریای مدیترانه متصور شد زیرا که کردستان سوریه دارای کمترین فاصله با سواحل دریای مدیترانه می‌باشد.
  2. تأسیس کشوری در قلب خاورمیانه برای کردها که صدمات زیادی را از جانب کشورهای منطقه متحمل گردیده‌اند می‌تواند به وجود آورنده یک هم‌پیمان برای غرب و اسرائیل در منطقه پرآشوب و استراتژیک خاورمیانه و در مواقع لزوم اهرم فشاری علیه کشورهای منطقه باشد.
  3. خاک کشور جدیدالتأسیس کردستان مکان مناسبی برای ایجاد پایگاه‌های نظامی و خصوصاً پایگاه هوایی برای غرب به رهبری آمریکا خواهد بود و غرب را نیز از پایگاه انجرلیک ترکیه بی‌نیاز خواهد کرد که دارای حکومتی با رفتارهای دمدمی‌مزاج و غیرقابل‌اعتماد می‌باشد.

نتیجه‌گیری

با توجه به جریانات موجود و با پیگیری روند اتفاقات منطقه می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که نه‌تنها سیستم فدرالی در کردستان سوریه استقرار خواهد یافت بلکه در میان‌مدت باید شاهد اعلام استقلال کردستان عراق و اتحاد مناطق کردنشین سوریه و کردستان عراق باشیم امری که از هم‌اکنون زمزمه‌های آن به گوش می‌رسد. کشوری که فلسفه وجودی آن را می‌توان در برآورده کردن منافع و اهداف کشورهای غربی در منطقه جستجو کرد؛ و البته کردها هم که در یک‌صد سال گذشته سلطه و ستم حکومت‌های این دو کشور را لمس کرده‌اند از فرصت به وجود آمده برای رسیدن به آرزوی دیرینه خود برای رهایی از سلطه این کشورها و حذف مرزهای سیاسی کنونی از تأسیس کشور کردی در مرزهای عراق و سوریه، اگرچه با شرایط دست‌نشاندگی، استقبال خواهند کرد.

اما بازتاب مسائل و مشکلات داخلی کشورهای ترکیه و عراق بر ایران که دارای مرزهای مشترک با ایران است دور از ذهن نیست. لذا تلاش در جهت تقویت بیش‌ازپیش حس همگرایی ملی بین اقوام و پیروان مذاهب ساکن در چارچوب ایران، تلاش در جهت جلب‌توجه و نگاه اقوام ایرانی به مرکز و جلوگیری از رواج تفکرات مرکزگریز و تقویت احساس تعلق بیشتر به ایران و ایرانی بودن و توجه به تفاوت شرایط ایران با کشورهای جدیدالتأسیس و کم ثباتی که تنها صدسال از عمر آنها می‌گذرد و در این مدت نیز بیشتر درگیر جنگ‌های داخلی بوده‌ است، راهکارهایی است که به‌راحتی می‌تواند مانع از سرریز ناامنی‌های فرامرزی به داخل ایران گردد و همچنان امنیت مرزهای ایران و امنیت ملی ایران را تضمین نماید.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.