1. اتاق فکر استان‌ها

نوع مطلب: مقاله سیاستی

مركزي 8 شهریور 1395 ساعت 15:07 شماره مسلسل: 1100229

ﺭﻗﺺ ﻣﺮﮔﺒﺎﺭ حاکمان، ﻗﺎﻧﻮﻥ‌ﮔﺬﺍﺭﺍﻥ ﻭ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺁﻻﯾﻨﺪﻩ ﺩﺭ آلومینیوم‌سازی اراک

ﺭﻗﺺ ﻣﺮﮔﺒﺎﺭ حاکمان، ﻗﺎﻧﻮﻥ‌ﮔﺬﺍﺭﺍﻥ ﻭ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺁﻻﯾﻨﺪﻩ ﺩﺭ آلومینیوم‌سازی اراک

تاکنون جلسات بی‌شمار و کارگروه‌ها و نشست‌های متعددی درباره‌ی چرایی ایجاد آلودگی در اراک و چگونگی رفع آن تشکیل‌شده است؛ اما داستان آلودگی صنعت آلومینیوم‌سازی در اراک همچنان ادامه دارد. در این مقاله بر آنیم تا راز حل نشدن مشکل صنعت آلاینده آلومینیوم‌سازی در اراک را واکاوی کنیم.

مقدمه

تاکنون جلسات بی‌شمار و کارگروه‌ها و نشست‌های متعددی درباره‌ی چرایی ایجاد آلودگی در اراک و چگونگی رفع آن تشکیل‌شده است؛ اما داستان آلودگی صنعت آلومینیوم‌سازی در اراک همچنان ادامه دارد. در این مقاله بر آنیم تا راز حل نشدن مشکل صنعت آلاینده آلومینیوم‌سازی در اراک را واکاوی کنیم. در بخش اول مقاله مروری بر داستان آلودگی صنعت آلومینیوم‌سازی در اراک خواهیم داشت و در بخش دوم خلاصه ترجمه مقاله‌ای درباره علل عدم موفقیت کشورهای در حال توسعه در کنترل آلودگی‌های محیط‌زیست، ارائه می‌شود. در پایان تحلیلی و راهکاری ارائه خواهد شد که قطعاً نیازمند نقد و بررسی حامیان محیط‌زیست است.

بخش اول: مروری بر عملکرد یک دهه فعالیت دوستداران محیط‌زیست در برابر صنعت آلومینیوم‌سازی اراک

آلودگی شهر اراک با سایر شهرهای آلوده دیگر متفاوت است و یک معضل 30 ساله است. کلید آلودگی شهر اراک در سال 1350 زده شد. شهر اراک از سال 1350 روند صنعتی شدن را آغاز کرد و به مرور صنایع جدید و صنایعی که ملزم به جابجایی شده بودند وارد این شهر کوچک باغستانی سرسبز و خوش آب‌وهوا شدند. اولین صنعت بزرگ که در این شهر مستقر شد تولید آلومینیوم بود که مقداری از مزارع و زمین‌های بایر را به کارخانه تبدیل کرد و پس از آن با گسترش کارخانه‌ها، اراک به یکی از هشت شهر آلوده کشور تبدیل شد. مرور بر اتفاقات را از 12 سال پیش آغاز می‌کنیم. در 14 اردیبهشت 82، دکتر صدوق رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست اعلام کرد «اداره کل محیط‌زیست استان مرکزی به‌زودی حکم تعطیل کارخانه آلومینیوم را اجرا خواهد کرد» (1) و یک سال بعد در اردیبهشت ماه سال 83 در خبرها آمده بود که دکتر صدوق اطلاع داد طرح نوسازی و جایگزینی کارخانه آلومینیوم‌سازی اراک که باید در مدت 999 روز به اجرا درمی‌آمد و در این طرح قرار بود کارخانه قدیمی که به علت فرسودگی و قدیمی بودن فناوری آن آلایندگی بسیاری را به محیط‌زیست شهر اراک تحمیل کرده است تعطیل و جمع‌آوری شود، اکنون پس از گذشت بیش از 750 روز از آغاز کار فقط 15 درصد پیشرفت داشته است (2) و به مردم شهر نوید داد که کارخانه آلومینیوم‌سازی اراک به دلیل عدم پایبندی به تعهداتش در حال تعطیلی است؛ اما نطق پیش از دستور نماینده اراک در مجلس در 26 خرداد سال 83 یعنی تقریباً یک ماه بعد از انتشار خیر تعطیلی نشان داد که خبر تعطیلی ایرالکو جدی نبوده است. رجایی نماینده اراک در مجلس گفت: «از بحث‌ جدی‌ در خصوص‌ آلودگی‌ هوای‌ اراک‌ بیش‌ از 15 سال‌ می‌گذرد. کارخانه‌های‌ آلوده‌کننده‌ای‌ چون‌ تولید آلومینیوم‌ همچنان‌ در رأس‌ منابع‌ آلوده‌کننده‌ هوای‌ اراک‌ قرار دارند. تا آنجا که‌ حافظه‌ اینجانب‌ و زمان‌، اجازه‌ می‌دهد شاهد افتتاح‌ بخش‌ فیلترینگ‌ کارخانه‌ بوده‌ایم‌ و بارها وزرای‌ صنایع‌ و معادن‌ وقت‌ از رفع‌ و حذف‌ آلودگی‌ سخن‌ گفته‌ و مصاحبه‌ کرده‌اند ولی‌ همچنان‌ آلودگی‌ پابرجاست‌ و حتی‌ در برنامه‌ سوم‌ علی‌رغم‌ قید اراک‌ در جمع‌ هفت‌ شهر آلوده‌ کشور عنایت‌ ویژه‌ای‌ صورت‌ نپذیرفته‌ است‌» (3)

در 27 آبان ماه 84 صدوق از کارخانه آلومینیوم‌سازی به‌عنوان سمبل آلودگی شهر اراک یاد کرد و اذعان داشت: «پس از مهروموم‌ها مجادله میان اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان مرکزی و مسئولان کارخانه بالاخره به دنبال تصمیمات کمیته منتخب دولت قرار بر این شد مسئولان کارخانه با خارج‌سازی سیستم قدیمی و کهنه از مدار تولید سیستم نو با فنّاوری روز را جایگزین آن کنند» (4).

در 12 تیرماه 85 در جلسه پیگیری مصوبات هیئت دولت در استان مرکزی گفته شد: کارخانه آلومینیوم‌سازی اراک، کارخانه درآمدزایی است که بدون توجه به‌سلامت مردم این شهر به فعالیت خود ادامه می‌دهد. مصوبات هیئت دولت در ارتباط با کارخانه آلومینیوم‌سازی اراک روی زمین مانده و تابه‌حال اقدامی برای عملیاتی کردن این مصوبات صورت نگرفته است. سهرابی استاندار استان مرکزی با اشاره به تأکید رئیس‌جمهوری بر جمع‌آوری طرح پخت آند از محل فعلی کارخانه و انتقال این طرح به خارج از شهر ظرف یک ماه اظهار داشت: «با وجود ابلاغ این مصوبه، تاکنون اقدامی در این زمینه صورت نگرفته و گردانندگان کارخانه مدعی هستند که انتقال طرح پخت آند به خارج از شهر به 10 میلیارد تومان پول نیاز دارد. وی افزود: سؤال اینجاست که چرا کارخانه آلومینیوم‌سازی حاضر به پرداخت ماهیانه 750 هزار تومان پول خون کارگران خود هست، اما حاضر نیست پول جان 640 هزار شهروند اراکی را بپردازد؟ آیا حیات این مردم به‌اندازه ده میلیارد تومان ارزش ندارد؟ وی با بیان این که مدیریت استان به چرخش کند عقربه کار در کارخانه آلومینیوم امیدی ندارد، اظهار داشت: ما به دنبال سلامت مردمی هستیم که نه از آب سالم برخوردارند و نه از هوای پاک و سالم استفاده می‌کنند»(5). درهمان جلسه آقای دکتر صدوق رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با اظهار تأسف از بی‌توجهی مدیران کارخانه آلومینیوم‌سازی اراک نسبت به آلودگی شدید این شهر که ناشی از فعالیت کارخانه ایرالکو است، گفت: «مدیران این مجموعه با عمل نکردن به تعهدات خود با جان مردم شهر اراک بازی می‌کنند»(5). صدوق با اشاره به فعالیت کارخانه آلومینیوم‌سازی اراک در جوار خانه‌های مسکونی و در محدوده زندگی ساکنین شهر افزود: «رهاسازی هر ساعت 5/2 میلیون مترمکعب گاز آلاینده سمی در هوای شهر اراک، تهدید جدی علیه سلامت مردم این شهر است که همواره به خاطر ارجحیت مسائل اقتصادی، توجه لازم بدان نشده است. وی با فرسوده خواندن تمام سیستم‌های فعال در این کارخانه گفت: سیستم‌های کاری این کارخانه مربوط به عهد عتیق است و امروز در هیچ کجای دنیا با چنین سیستمی صنعت آلومینیوم‌سازی را پیش نمی‌برند. صدوق، نبود سیستم کنترل در کارگاه احیاء را یکی از مشکلات موجود در کارخانه آلومینیوم‌سازی اراک عنوان کرد و اذعان داشت: این مسئله موجب تصاعد انواع گازهای آلاینده در هنگام شب در فضای شهرها شده و سلامت مردم را به خطر انداخته است. او با اظهار تأسف از بی‌توجهی مدیران این کارخانه به مصوبات هیئت دولت گفت: با وجود تصویب هیئت دولت مبنی بر انتقال واحد آندسازی کارخانه به محدوده خارج از شهر، تاکنون این مجموعه به بهانه مشکلات مالی و خسارت وارده ناشی از این کار نسبت به عملیاتی کردن مصوبه دولت نیز کوچک‌ترین اقدام نکرده‌اند» (5).

در یک‌شنبه 30 مهرماه 85 دکتر صدوق مجدداً اعلام کرد که 70 دیگ کارخانه آلومینیوم‌سازی اراک به دلیل آلایندگی هوا، روز گذشته با حکم قضائی تعطیل شد. این دستور قضائی در راستای استمرار آلایندگی هوای اراک از سوی این دیگ‌ها وعدم تعهد به فرصت زمانی نوسازی این واحد صنعتی است که از سوی دادستان اراک صادر شد (6).

یک سال بعد در فروردین 86، مجدداً به دلیل اعتراضات مردمی و سمن‌ها وعده انتقال کارخانه ایرالکو به بیرون شهر و توقف فنّاوری تولید قدیمی از پایان سال 86 داده شد. البته این بار فقط بحث آلودگی آب‌وهوای و خاک اراک توسط آلومینیوم‌سازی نبود بلکه ایرالکو به دلیل فنّاوری قدیمی، هزینه‌ای زیادی بابت مصرف برق و حقوق کارکنان می‌پرداخت (7) و این هم مزید بر علت شده بود. با پیگیری سمن‌ها در 11 شهریور 86 طرح جامع کاهش آلودگی هوای شهر اراک با بضاعت علمی افراد دخیل در نوشتن طرح در آن زمان در هیئت‌وزیران به تصویب رسید (8) و پیروزی بزرگ برای سمن‌ها به‌حساب می‌آمد که آن زمان هنوز نمی‌دانستند مسیر اجرایی شدن طرح چقدر طولانی و پر سنگلاخ خواهد بود. این موضوع در دو سال بعد در 28 مرداد ماه سال 88 در صحبت‌های کریمی شهردار اراک نشان داده شد، او گفت «طرح کاهش آلودگی ثمره‌ی پیگیری‌هایی بود که سال گذشته انجام شد و به ثمر رسید. واقعیت این است که این‌ها فقط یک طرح است و نوشته‌ای بر روی کاغذ. درست است که ارزش دارد ولی وقتی اعتبار دارد که انجام شود و وقتی یک ریال اعتبار در کنارش نباشد خیلی فرقی با نبودنش ندارد» (8). در آن زمان قائم‌مقامی عضو شورای شهر گفت «چه کسانی و چه مسئولینی مقصرند؟ اگر نام ببریم، علیه ما به علت تشویش اذهان عمومی شکایت می‌کنند. اگر هم نگوییم به امانتی که مردم به عهده‌ی ما گذاشته‌اند خیانت کرده‌ایم. آیا باید به مردم بگوییم که این‌قدر پیشرفت کرده‌ایم یا نه؟ ملاحظات سیاسی در استان پدر مردم این استان را درآورده است. رودربایستی دستگاه‌ها با همدیگر ضرر اصلی‌اش متوجه مردم است. وضعیت طرح را هم به مردم استان و هم به مسئولین برسانید. تکلیف مصوبات چه شده است؟ این‌ها همه که روی هواست! این‌طوری چه فایده‌ای دارد؟ انتظارات مردم را بالا بردن چه سودی دارد؟ جز اینکه عقوبت الهی در انتظارش است؟ اگر طرح تصویب نشود بهتر نیست؟ سال 79-80 کلنگ طرح جدید آلومینیوم زده شد و قرار شد در یک دوره‌ی هزار روزه این پروژه تحویل شود اما هفت سال است که پروژه‌ی 2 ساله به تأخیر افتاده است» (9).

در تیرماه سال 88 مقاله‌ای توسط خانم دکتر میترا نوری عضو علمی دپارتمان زیست‌شناسی دانشگاه اراک و همکارانش در مجله علمی Research Reportچاپ شد (10) که نشان می‌داد گیاهان موجود در پارک ایرالکو نرمال نیستند و تحت تأثیر فلوراید بیمار شده‌اند و خانم دکتر نوری به ‌دفعات در کارگروه‌های کاهش آلودگی در استانداری اعلام کردند به دلیل عدم رعایت استانداردهای زیست‌محیطی از سوی صنایع در اراک، «حال گیاهان اراک خوب نیست».

سه سال بعد از تصویب طرح کاهش آلودگی در اراک، در 13 تیرماه 89 در خبرها آمد از آنجا که مردم و مسئولان اراک معتقدند یکی از آلاینده‌های اصلی شهر کارخانه آلومینیم سازی و بخش قدیمی این کارخانه است؛ در چند سال اخیر دادستان پیشین و فعلی اراک اقدام به تعطیلی دیگ‌های آلاینده و قدیمی کرده و تاکنون یک‌سوم دیگ‌های آلاینده تعطیل‌شده است (11). همچنین محمدرضا رحمتی معاون دادستان اراک از تعطیلی 61 دیگ خط تولید شماره دو در واحد قدیم کارخانه آلومینیوم‌سازی اراک با حکم قضایی و عاملیت نیروی انتظامی پس از یک مهلت 20 روزه خبر داد. او با بیان اینکه بر اساس شکایت اداره کل محیط‌زیست و در اجرای دستور قطعی دادستانی عمومی و انقلاب اراک، امروز 61 دیگ این کارخانه از مدار تولید خارج شد، گفت: شمار دیگ‌های خارج شده از مدار تولید واحد قدیم ایرالکو جمعاً به 317 دیگ رسید و در نتیجه خط یک و دو این واحد کاملاً متوقف شده است. وی گفت: «طبق مصوبات نشست مشترک مسئولان اجرایی، قضایی، محیط‌زیست استان مرکزی و ایرالکو در 24 خردادماه امسال کارگاه شماره دو پخت آند ایرالکو نیز در 31 خردادماه جاری با دستور قطعی دادستانی توسط مأموران انتظامی پلمپ می‌شود. وی اضافه کرد: زمان تعطیلی خط 3 تولید واحد قدیم ایرالکو نیز در حکم مذکور آخر شهریور ماه تعیین شده و با نشست مجددی ضمن توجه به ملاحظات کارگری زمان‌بندی دیگ‌های باقیمانده خطوط 4 و 5 نیز تا پایان امسال نهایی می‌شود»(11) و این واحدها همان واحدهایی بود که نوید تعطیلی آن‌ها 6 سال قبل هم به مردم داده شده بود. در تیرماه سال 89 دلیل عدم اختصاص اعتبار به طرح کاهش آلودگی مشخص شد چرا که در خبرها آمد که اراک در چند سال گذشته که درگیر آلایندگی هوا بود به علت نرسیدن جمعیت استان به میانگین قانونی استفاده از اعتبارات شهرهای آلوده، همواره مورد مظلومیت قرار گرفت و نتوانست از اعتبارات این بخش استفاده کند و اکنون چشم به راه همت مسئولان و برنامه‌ریزی درست آنان است (12) که شاید برای این نوع تدوین قوانین، قانون‌گذاران کوتاهی کرده بودند. به هر حال یک سال بعد با کمال تعجب در خردادماه سال 90 شنیده شد که مدیرعامل شرکت آلومینیوم‌سازی ایران (ایرالکو) ادعا کرده است: «واحد پخت آند در شرکت ایرالکو به‌هیچ‌عنوان آلایندگی ندارد و با توجه به کارشناسی‌های صورت گرفته در این زمینه، ایجاد واحد آند سازی در مجموعه ایرالکو در دستور کار قرار گرفته است»(13). طبیعتاً این امر خشم سمن‌ها را برانگیخت و موسسه کیمیای سبز مدارکی دال بر آلاینده بودن صنعت آلومینیوم‌سازی به دادگاه ارائه کرد. شنیده شد مدیر موسسه کیمیا سبز، از فعال‌ترین سمن‌های زیست‌محیطی حق‌الزحمه وکلا را از بازاری‌ها و خیرین در اراک جمع‌آوری کرده و مردم برای حل مشکل همدلانه همکاری کرده بودند. غم‌بار آن‌که آن‌که شش ماه بعد در مهرماه سال 90، دیوان عدالت اداری در کمال ناباوری پس از بررسی شکایت محیط‌زیست استان مرکزی در مورد آلاینده بودن این صنعت که مستنداتی نیز ارائه کرده بودند، رأی بر آلاینده نبودن صنعت آلومینیوم‌سازی داد! (14) با پیگیری‌های جدی سمن‌ها مشخص شد دلیل رأی ناصواب دادگستری اطلاعات اشتباه بوده است و در شش ماه بعد در 29 بهمن 90، دکتر غیاث‌الدین مدیر آزمایشگاه شیوا محیط پارس ضمن پوزش فراوان از مردم شریف شهر اراک به علت سوءاستفاده از نام وی و انتصاب مطالب غلط به خود اعلام کرد: «آزمایشگاه معتمدی که وی مدیریت آن را بر عهده دارد، اصلاً صلاحیت سنجش میزان گازهای HF و F2 را در کارخانه ایرالکو نداشته است و استنادات هیئت کارشناسی ۳ و ۵ نفره در حکم دیوان به این سنجش‌ها ناصحیح است» (15) و در همان زمان آصفری نماینده مردم اراک در مجلس گفت: «اراک جزو هشت شهر آلوده کشور است و با وجود اقدامات انجام شده همچنان دچار مشکل است که باید با همکاری صنایعی چون نیروگاه شازند و آلومینیم‌سازی حل شود» (14) یعنی مردم همچنان نظاره‌گر بازی نمایندگان مجلس، دادگستری و مدیران ایرالکو بودند و از آلودگی کاسته نشده بود هیچ که حتی آلودگی افزایش هم یافته بود.

در دی‌ماه سال 90 نتایج تحقیقات علمی گروهی دانشگاهی در آب‌های زیرزمینی و خاک بخشی از اراضی دشت اراک نشان داد که بیشترین غلظت فلوراید محلول در خاک‌های حوالی کارخانجات آلومینیوم‌سازی و مراکز صنعتی حومه است. همچنین غلظت فلوراید در روستاها و نقاطی که برای پمپاژ مناسب‌تر است بیشتر است. نتایج این تحقیق در نشریه آب‌وخاک د ر سال 90 چاپ شده بود (16). بعضی از مضرات مصرف کنترل شده فلوراید به‌صورت سیستماتیک وار طریق آب آشامیدنی که حاوی مقادیر بالای فلوراید باشد بر اساس گزارش شورای ملی تحقیقات آمریکاNRC عبارت است: ۱- زوال عقل.

۲- کاهش فعالیت روانی فرد، افسردگی و کاهش وزن.

3- خطر عوارض استخوانی: مصرف فلوراید بالا می‌تواند منجر به کاهش استحکام استخوان‌ها و افزایش خطر شکستگی استخوان شود.

۴- خطر ابتلا به سرطان: فلوراید به‌عنوان یک ماده سرطان‌زای توسط برنامه ملی سم‌شناسی آمریکا شناخته شده است.

۵- خطر برای کلیه.

به هر حال با پیگیری مجدد سمن‌ها در 11 شهریور 91 به فاصله 11 ماه حکم دیوان عدالت اداری مبنی بر آلاینده نبودن کارخانه آلومینیم سازی اراک، لغو شد و رسیدگی به این مهم به مراجع قضایی استان مرکزی ارجاع شد. صدایی که مدت‌ها بود در اعتراض به این حکم از سوی مردم و مسئولان استانی سر داده می‌شد؛ بالاخره شنیده شد و در همان زمان نماینده مجلس حسن آصفری با تأکید بر ضرورت حل مشکلات ناشی از آلایندگی ایرالکو در شهر اراک گفت: «در حل این معضل باید هر دو سوی مسئله را با دقت نگریست و نباید اجازه داد توجه به مشکلات زیست‌محیطی این کارخانه ما را از مشکلات اجتماعی ناشی از تعطیلی این واحد صنعتی غافل کند»(17). با این نوع اظهارنظر نماینده مجلس، به نظر می‌رسید مردم اگر یک قدم به حل مسئله نزدیک می‌شوند باز دو قدم به عقب برمی‌گردند! حدود یک سال بعد در 2 مردادماه 92 در خبرها آمد طی 18 ماه آینده انتقال واحد آند‌سازی کارخانه ایرالکو به خارج از شهر انجام می‌شود. انعقاد قرارداد سه‌ساله شرکت ایرالکو با یک شرکت تاجیکستانی برای تأمین آند انجام شده است که این موضوع در سومین جلسه کارگروه طرح جامع کاهش آلودگی هوای اراک مصوب شده است این خبر امید به موفقیت را در دل سمن‌ها ایجاد کرد زیرا که علی‌اکبر شعبانی‌فرد استاندار وقت تصریح کرده بود «در صورت عدم رفع آلایندگی خطوط قدیم کارخانه ایرالکو تا پایان شهریور ماه اقدام لازم برای تعطیلی خطوط انجام خواهد شد. او گفته بود: بر اساس مصوبات سفرهای استانی دولت تأمین یک‌ هزار و 500 میلیارد ریال تسهیلات برای انتقال آندسازی به شعاع مناسب شهری پیش‌بینی شده است» (14). یک ماه بعد زمانی که مشخص شد وعده تعطیلی ایرالکو خواب‌وخیالی بیش نیست، در 27 شهریورماه 92، سمن‌ها که از طرح دعوی در دادگستری و وعده‌های مدیران استانی ناامید شده بودند، اقدام به امضای طومارهای زیست‌محیطی با موضوعات حمایت از تالاب میقان، مدیریت و کنترل آلودگی نیروگاه حرارتی شازند و آلومینیوم‌سازی اراک در راستای ایجاد همدلی و مشارکت همگانی و اطلاع رسانی خواست مردم به مسئولین کردند (18).

تجمعات اعتراضی زیست‌محیطی اراک (۱۳۹۲)، تجمع مردمی در اعتراض به آلودگی هوای شهر اراک بود. مردم اراک قادر به نفس کشیدن نبودند و تعداد افرادی که به توصیه پزشکان برای در امان ماندن از عوارض آلودگی شهر اقدام به استفاده از ماسک می‌کردند در شهر رو به فزونی نهاده بود. البته این حجم از آلودگی در آن مهروموم‌ها فقط نتیجه صنعت آلومینیوم‌سازی نبود بلکه استفاده از بنزین نامرغوب توسط خودروها مزید بر علت شده بود و در محافل خانوادگی صحبت از مهاجرت اجباری از اراک بود. تجمعات سکوت مردمی به مدت ۱۸ هفته متوالی (از خرداد ۱۳۹۲ تا آبان همان سال)، در روز شنبه و در میدان مرکزی شهر (باغ ملی) برگزار شد با اینکه تجمعات برگزار شده به‌صورت خودجوش و مسالمت‌آمیز انجام گردید، اما در برخی از اجتماعات حضور گسترده مأموران نیروی انتظامی وجود داشت. علت این تجمعات اعتراض به بی‌توجهی مسئولین نسبت به آلودگی هوای اراک بود. معترضان اعلام کرده بودند که تا رفع مشکل آلودگی هوای اراک و پاسخ‌گویی مسئولان شنبه هر هفته تجمع اعتراضی آرام خود را برگزار خواهند کرد. برگزاری ۱۸ هفته متوالی از اعتراضات، موجب شد تا روزنامه الشرق الاوسط مردم شهر اراک را ثابت‌قدم‌ترین مردم ایران در زمینه اعتراض به مسائل زیست‌محیطی معرفی کند. برگزاری تجمعات با بازتاب گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی داشت (19). مردم عادی شهر که تعداد بیشتری از آنان را زنان و کودکان تشکیل می‌دادند، خواسته‌های خود را بر روی کاغذهای معمولی نوشته و در معرض دید شهروندان دیگر قرار می‌دادند. جملاتی مانند چرا آلومینیوم‌سازی منتقل نمی‌شود؟ اراک نفس می‌خواهد، هوای پاک حق مسلم ماست و همشهری به ما بپیوند همه دریک قایق نشسته‌ایم و ...

این تجمعات مسئولین را وادار به واکنش کرد و در همان زمان معاون وزیر کشور در خصوص تجمعات اعتراض‌آمیز مردم اراک در خصوص آلودگی هوا، گفت: «موضوع آلودگی موضوع امروز و دیروز نیست و با تجمع نیز حل نمی‌شود. دولت به دنبال این است که با بررسی کارشناسی و همه‌جانبه این امر را در دستور کار خود بگذارد و حل کند». این در حالی است که طرح جامع کاهش آلودگی هوا به‌طور کامل اجرا نشده است. مهم‌ترین دلیل اجرا نشدن این طرح بعد از گذشت ۶ سال این است که در لایحه بودجه هیچ‌گونه ضمانت اجرایی برای به عمل نشستن مصوبات وجود ندارد. از اعتبار ۳۰۰ میلیارد ریالی طرح جامع کاهش آلودگی هوای اراک فقط ۲۵ میلیارد تومان اختصاص یافته است (19). از سوی دیگر فرماندار وقت اراک پورقاسمیان در شبکه آفتاب صداوسیما حاضر شده و از مردم خواست برای گفتگو به سالن جلسات فرمانداری مراجعه کرده و به‌جای تجمع در میدان اصلی شهر، اعتراضاتشان را بیان کنند، زیرا که شائبه سیاسی شدن قضیه و بهره‌برداری دشمنان از این تجمعات می‌رفت. از بین سمن‌ها اعضای موسسه سبزاندیشان از این دعوت استقبال کرده و به مدت 5 الی 6 جلسه در فرمانداری با مسئولین و با حمایت اساتید دانشگاه به گفتگو نشستند و در آن گفتگوها مشخص شد که تصمیم‌گیرندگان شهری با چه موانعی روبرو هستند و مشخص شد که اتفاقاً از آمار مرگ‌ومیر در اثر آلودگی و افزایش سرطان و بیماری‌های ریوی مردم اراک به‌خوبی مطلع هستند. مردم در تجمعات سکوت و از طریق شبکه‌های اجتماعی خواستار حضور خانم دکتر ابتکار در اراک برای ارتباط متقابل و تنفس هوای اراک دعوت به عمل آوردند. خانم دکتر ابتکار در آذرماه سال 92 در سالن جلسات استانداری با مردم اراک دیداری دوستانه داشت و قول حل مشکلات را در حد توان داد و مردم اراک به‌پاس حضور قهرمان زمین و عهدش، تجمعات سکوت را متوقف کردند.

اما در 7 آذرماه 92 رئیس خانه تشکل‌های مردم‌نهاد استان حقیقت تلخی را بازگو کرد: «به نظر می‌آید که جان و سلامتی مردم اراک برای برخی آقایان خصوصاً مدیران و هیئت‌مدیره نیروگاه و کارخانه آلومینیوم هیچ اهمیتی ندارد و مردم باید هزینه توسعه ناپایدار صنایع در اراک را بدهند» (20) و ده روز بعد در 17 آذرماه 92 مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان مرکزی انصاری با بیان این‌که اقدام آلومینیوم‌سازی اراک به‌شدت از سوی وکلای این سازمان مورد پیگیری قرار گرفته است مهر تأییدی بر گفته رئیس خانه تشکل‌های مردم‌نهاد استان زد و گفت: «اداره کل حفاظت محیط‌زیست نمی‌تواند به‌تنهایی تمام توان خود را صرف مشکلات زیست‌محیطی آلومینیوم کند بلکه باید همه مسئولین استانی و دستگاه قضا این سازمان را یاری رسانند» (21). در ادامه، مقیمی استاندار دولت تدبیر و امید با اشاره به اشتغال 400 نفر در مجموعه آلومینیوم‌سازی اراک گفت: «اخذ تصمیم درباره برخورد با این واحد صنعتی آلاینده که این حجم نیروی انسانی را در خود جای داده باید با سیاست خاصی صورت بگیرد». وی ضمن درخواست از مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی برای نشست مشترک با مدیران مجموعه آلومینیوم‌سازی اراک گفت: در این نشست بستر لازم برای هم‌فکری پیرامون انتقال بخش آند به خارج از شهر اراک را فراهم کنید (22).

بعد از دیدار خانم دکتر ابتکار با مردم و جمعی از اساتید دانشگاه، حدود 20 نفر از اعضای علمی دانشگاه پیام نور اراک در صدد تأسیس پژوهشکده علوم محیطی برآمدند. دانشگاه پیام نور اراک با درک مصائب زیست‌محیطی استان مرکزی با استفاده از پتانسیل اعضای هیئت‌علمی خود پیگیری تأسیس پژوهشکده مطالعات محیطی به‌منظور بازشناسی چالش‌های محیطی و ارائه راه‌حل‌های واقع‌گرایانه برای این مشکل‌ها در زمینه محیط‌زیست انسانی و طبیعی در قالب سه گروه تخصصی با مشخصات و اهداف زیر را ارائه کرد. 1. گروه پژوهشی علوم زمین جهت هدف شناسایی مناطق دارای خاک آلوده و آب آلوده و معرفی راهکارها برای جلوگیری از توسعه آلودگی، مشخص نمودن هرگونه ویژگی زیست‌محیطی موجود در استان مرکزی که در اثر اجرای پروژه‌ها دچار تغییر و برگشت‌ناپذیری می‌شود و 2. گروه پژوهشی علوم زیستی جهت هدف شناسایی انواع آلاینده‌های محیط‌زیست به‌منظور مهار آلاینده‌ها، کاهش اثرات مخرب آن‌ها بر محیط‌زیست و اندازه‌گیری آلاینده‌ها و 3. گروه پژوهشی اقتصاد محیط‌زیست جهت هدف استفاده از نظریه‌ها، روش‌ها و تجربه‌های اقتصادی برای بهینه‌سازی الگوی بهره‌برداری از منابع محیط‌زیست و توسعه اقتصادی سازگار با محیط‌زیست با توجه به وجود تعداد بالای صنایع در استان مرکزی و پایه‌ریزی اقتصادی مبتنی بر منابع انرژی تجدید پذیر، توسعه عمومی محیط پایدار با اتکا بر شناسایی سازوکارهای مؤثر در بهبود سیستم مدیریت محیط، با اتخاذ سه راهبرد عمده نگهداری، بازیابی و طراحی محیط را پیشنهاد کرده بود. شایان ذکر است سرکار خانم دکتر ابتکار معاونت محترم ریاست‌جمهور از ایده تأسیس پژوهشکده علوم محیطی در اراک حمایت نموده و نامه مساعدت لازم جهت تأسیس پژوهشکده توسط مدیرکل دفتر پژوهش و توسعه فناوری‌های محیط‌زیست سازمان حفاظت محیط‌زیست به دفتر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی امور پژوهشی وزارت علوم و تحقیقات و فناوری ارسال کرده بود. پس از موافقت شورای پژوهشی دانشگاه در شهریور 93، مدارک درخواستی تقدیم شورای گسترش در وزارتخانه گردید. متأسفانه در آن زمان به دلایلی مبهم، بررسی پرونده تقاضا متوقف شد و هیچ‌گاه در وزارتخانه علیرغم پیگیری دانشگاهیان پیام نور اراک در جلسه شورای گسترش مطرح نشد! زیرا که کارشناس مسئول در وزارتخانه از عمق فاجعه‌ای که در اراک اتفاق افتاده بود بی‌خبر بود و درگیر بند و ماده و تبصره آیین‌نامه‌ها بود.

در 21 خردادماه سال 93 دانشگاهیان اراک خواستار توجه به دیدگاه‌های علمی در حل معضلات زیست‌محیطی شدند، دکتر سهراب عسگری نویسنده کتاب مقدمه‌ای بر ژئوپولتیک محیط‌زیست با سابقه 10 سال مطالعه در حوزه آلودگی‌های محیط‌زیست اراک و عضو علمی دانشگاه پیام نور اراک یکی از نقدهای وارده در عرصه محیط‌زیست را نقد بر عملکرد سازمان محیط‌زیست و همچنین ادارات کل در استان‌ها عنوان کرد و افزود: «متأسفانه این ادارات آن‌چنان‌که باید فعال نیستند یا از وظایف اصلی خود دور شده‌اند. او گفت: هیئت‌علمی وظیفه خود را می‌داند و همواره بدون هیچ‌گونه انتظاری دیدگاه، پژوهش‌ها و پیشنهاد‌های خود را بیان می‌کند اما این پیشنهاد‌ها به‌راحتی به دلیل نداشتن تدبیر در انجام امور از سوی مسئولان امر رد می‌شود و این‌چنین است که روزبه‌روز محیط‌زیست به قهقرا می‌رود و هرروز با چالش‌های جدید روبرو می‌شویم» (23).

در 23 خردادماه 93، مجدداً ایرالکو ادعا کرد که جزء صنایع پاک است و حجت‌الاسلام مظفری مدیرکل دادگستری استان مرکزی گفت: «تلاش بی‌وقفه مدیران مجموعه ایرالکو در راستای اثبات عدم آلایندگی مجموعه ایرالکو و طرح دعوای این شرکت علیه سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور و شهرداری اراک در دستگاه قضایی تهران نشان از ناامیدی آن‌ها از اثبات عدم آلایندگی این مجموعه در استان مرکزی است چرا که در مرکز استان دستگاه قضایی اشراف کامل بر موضوع پرونده آلایندگی این شرکت دارد و مدیران آن در این استان دستشان به‌جایی نمی‌رسد». با بیان این‌که نباید اجازه داد با تائید این رأی، مهر تائیدی بر فعالیت‌های شرکت فوق زده شود افزود: «تمامی مردم اراک و مسئولان این شهر اگر چه همگی متخصص و فنی نیستند اما به واسطه زندگی در این شهر به‌خوبی با مشکلات آلایندگی این واحد صنعتی آشنا هستند». او با اشاره به نقش این واحد صنعتی در آلودگی هوای اراک از این معضل به‌عنوان استخوان لای زخمی یاد کرد که تصمیم‌گیری مسئولان را سخت کرده و افزود: «از یک‌سو محصولات ایرالکو محصولات استراتژیک و حساسی برای کشور است از سوی دیگر ادامه تحمل وضعیت موجود آن برای مردم شهر سخت شده است»(24). در 23 مهرماه 93، سفر یک‌روزه رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست به کلان شهر اراک سمن‌ها، صنعت و مدیران شهری را به واکنش واداشت و این سؤال را در ذهن همه شهروندان اراکی ایجاد کرد که آیا سایه سنگین آلودگی با انجام این سفر از سر اراک کم می‌شود یا خیر. سمن‌های شرکت‌کننده در این جلسه با انتقاد از نادیده گرفتن نقش سمن‌های فعال در حوزه زیست‌محیطی شهر اراک توسط بخش دولتی از دکتر ابتکار خواستار توجه به این مسئله شدند. سیاوش آقاخانی یکی از فعالین زیست‌محیطی شهر اراک خطاب به دکتر ابتکار گفت: «تنها کسانی که مشترک با ما از دغدغه‌شان برای آلایندگی هوای اراک سخن می‌گویند شما هستید و سمن‌ها و تعدادی از خبرنگاران! از مدیرانی که آن روزها دور این میز به شما وعده‌هایی دادند برای حل مشکل اراک خبری نیست» (25) در 23 مردادماه 94، دکتر معصومه ابتکار با شرکت در جلسه شورای اداری استانداری مرکزی و کارگروه کاهش آلودگی هوای اراک به بررسی مسائل زیست‌محیطی پرداخت. او با تأکید بر اجرای مصوبات طرح جامع کاهش آلودگی هوای اراک، گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد؛ «مصوبات و اقدام‌های ملی باهدف کاهش آلودگی شهرها در شهر اراک اجرا نشده است» (26). در 7 دی‌ماه 94، ابراهیمی کارنامی مدیرکل محیط‌زیست استان مرکزی اعلام کرد: «شرکت آلومینیوم‌سازی اراک به تعهدات خود در کاهش آلایندگی و همچنین اجرای مصوبات کارگروه کاهش آلودگی هوای اراک پایبند نیست» (27).

در 25 فروردین ماه 95 مردمی که به گفته شرق الاوسط ثابت‌قدم‌ترین مردم ایران در اعتراض به مسائل زیست‌محیطی بودند؛ با دکتر صدوق پیرمرد جسوری که آلودگی آلومینیوم‌سازی اراک را در سال 82 برای اولین بار رسانه‌ای کرده بود؛ در آرامستان شهر اراک خداحافظی کردند. او در حافظه جمعی مردم اراک جای گرفته بود، چون همگان به یاد می‌آوردند که طرح جامع کاهش آلودگی هوای اراک در زمان مدیریت وی بر محیط‌زیست استان مرکزی، به تصویب رسید (28).

در 22 تیرماه 95، مقدسی نماینده مردم اراک در مجلس با اشاره به آلودگی شدید شهر اراک گفت: «بنده از سرکار خانم ابتکار تقاضا دارم که به وضعیت بحرانی آلودگی هوا در اراک رسیدگی کنند که اوضاع آب‌وهوا آن به‌هیچ‌وجه خوب نیست» (29). در دوم مردادماه 95 نماینده دیگر مردم اراک در مجلس علی‌اکبر کریمی، در جلسه شورای اداری شهرستان اراک با اشاره به شاخص بودن اراک به‌عنوان یکی از آلوده‌ترین شهرهای ایران گفت: «متأسفانه بحث آلودگی هوا در شهر اراک سیاسی شده در صورتی که سلامتی مردم از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و نباید با آن بازی سیاسی کرد» (30). با صحبت‌های نمایندگان جدید و انعکاس اظهار نظراتشان در خصوص آلودگی اراک، بار دیگر دانشگاهیان پیام نور مصمم به پیگیری تقاضای درخواست تأسیس پژوهشکده علوم محیطی در اراک از طریق نمایندگان جدید مجلس شدند که متأسفانه نمایندگان جدید مجلس به دلیل مشغله کاری فرصت تشکیل جلسه‌ای مشترک با دانشگاهیان طبق وعده قبلی و شنیدن پیشنهاد‌های اعضاء علمی دانشگاه را نیافتند و این‌چنین با عملکرد خود ادعای خود مبنی بر سیاسی بودن آلودگی هوا را تائید کردند!

در سوم مردادماه 95، افشون معاون استاندار مرکزی در گفت‌و‌گو با تسنیم با بیان اینکه آلومینیوم‌سازی اراک از عوامل آلودگی در اراک است از حذف خط ۴ و ۵ ایرالکو تا پایان سال ۹۵ خبر داد (31)؛ یعنی همان وعده‌ای که در سال 89 به مردم داده‌شده بود، مجدداً بعد از گذشت 6 سال بر آن تأکید شد و البته دیگرکسی باور نمی‌کرد زیرا که داستان تکراری بود و بارها این جملات توسط مسئولان قبلی تکرار شده بود!

دو روز بعد در پنجم مرداد ماه سال 95، مدیرعامل شرکت ایرالکو اظهار کرد: «مدیریت صحیح مهندسی جنگ و تهیه ادوات نظامی از سوی صنایع به‌ویژه کارخانه‌های تجهیزات ساز و مادر تخصصی استان مرکزی در برخی از موارد با آماده‌سازی زیرساخت‌ها و جلوگیری از پیشروی دشمن مانع شکست رزمندگان می‌شد» (32) و بدین‌وسیله به‌نوعی مجدداً اهمیت خود را یادآور شد.

و در همان روز رئیس شورای اسلامی شهر اراک گفت: با توجه به اینکه شرکت ایرالکو در اراک فعالیت دارد، پرونده طرح دعوای این شرکت در مورد شهرداری نیز باید از تهران منتقل و در اراک بررسی شود (33).

و مدیر ایرالکو در پاسخ گفت: «مدیران کارخانه آلومینیوم اراک که بیش از ۱۶ هزار نفر را زیر بال‌وپر این کارخانه شاغل کرده‌اند، ۴ سال است در مسیر دادگاه به کارخانه در حال رفت‌وآمد هستند؛ اما با وجود تأکید دولت بر ایجاد اشتغال و نیاز کشور به رونق صنعت، برخی هدف خود مبنی بر تعطیلی کارخانه را دنبال می‌کنند و پیشنهادی نیز برای خانه‌نشین نشدن هزاران نیروی کار این کارخانه ارائه نکرده‌اند. امری که به نظر می‌رسد با جمع‌کردن بساط دودکش‌های کارخانه آلومینیوم، اشک در چشمان کارگران این کارخانه جمع می‌کند که هریک نان‌آور خانواده‌ای هستند» (34). البته مدیر ایرالکو اشاره‌ای نکرد که هرکدام از این کارگران چندین بیمار ناشی از آلودگی اراک را در بین افراد خانواده یا بستگان و همسایگان خود دارند؟ در چند دهه اخیر ابتلا به سرطان در اراک رشد چشمگیری داشته است. آمارها نشان می‌دهد سرطان ریه، مثانه و تیروئید سه سرطانی‌اند که مبتلایان به آن‌ها در اراک بیشتر از میانگین کشوری بوده و سن ابتلا به بیماری سرطان در اراک به سه سال کاهش یافته است تقریباً هر ساله ۱۵۰۰ نفر به جمع مبتلایان سرطانی این شهر افزوده می‌شود. بر اساس آمار انجمن خیریه حمایت از بیماران سرطانی، استان مرکزی در ابتلای سرطان مردان رتبه اول و در زنان رتبه چهارم را دارد. همچنین طبق آمار غیررسمی اراک بیشترین بیماران ام اس را بعد از اصفهان دارد (35). سه گروه آسیب‌پذیر در اراک، 100 کودک سرطانی زیر 9 سال در اراک، 1670 جانباز شیمیایی ساکن در اراک و سالمندان هستند چرا که آلودگی هوا سکته قلبی را 4 برابر می‌کند.

بخش دوم: بازی مرگبار حکمرانان، قانون‌گذاران و صنایع آلاینده در کشورهای رو به توسعه

ﺣﺎﮐﻤﺎﻥ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ رو به توسعه بی‌گناه ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ. آن‌ها ﺍﺯ واقعیت‌های ﺧﺸﻦ ﺍﯾﻦ ﺟﻬﺎﻥ ﺁﮔﺎﻫﯽ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻭ ﺑﻪ ﻃﺮﺯ فوق‌العاده‌ای ﺑﺎﻫﻮﺵ ﻫﺴﺘﻨﺪ. آن‌ها به‌خوبی می‌دانند ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺍﺯ محیط‌زیست ﺧﻮﺩ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﮐﻨﻨﺪ. ﺍﻣﺎ آن‌ها نمی‌خواهند ﺍﯾﻦ ﮐﺎﺭ ﺭﺍ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺩﻫﻨﺪ. ﺩﺭ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﯼ ﺩﻧﯿﺎ آن‌ها ﺷﺒﯿﻪ ﻫﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﭼﻮﻥ نمی‌خواهند ﺍﺯ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻭ شرکت‌های ﺑﺰﺭﮒ صرف‌نظر ﮐﻨﻨﺪ. ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺁﻻﯾﻨﺪﻩ ﺯﯾﺎﺩ ﻧﯿﺴﺖ، ﻭﻟﯽ آن‌قدر ﻗﺪﺭﺗﻤﻨﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﺩﻭﻟﺘﯽ ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ ﻓﻘﯿﺮ نمی‌تواند ﻋﻠﯿﻪ آن‌ها ﺻﺤﺒﺖ ﮐﻨﺪ. آن‌ها ﺑﺎ زور گفتن ﻭ رشوه دادن می‌توانند مخالفین ﻗﺪﺭﺗﻤﻨﺪ خود ﺭﺍ ﺳﺮﻧﮕﻮﻥ ﮐﻨﻨﺪ. آن‌ها ﺍﺯ تاکتیک‌های ﻣﺸﺨﺼﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﺩﺭﻫﻢ ﺷﮑﺴﺘﻦ ﻫﺮ ﺗﻼﺷﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺍﺯ محیط‌زیست ﺑﺎﺷﺪ، ﺍﻗﺪﺍﻡ می‌کنند. آن‌ها می‌دانند ﮐﻪ ﮐﻨﺘﺮﻝ ﺁﻟﻮﺩﮔﯽ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﺩﺍﺭﺩ ﭘﺲ ﺑﺎ ﺗﻤﺎﻡ ﻗﻮﺍ ﺳﻌﯽ می‌کنند ﺯﯾﺮ ﺑﺎﺭ ﺁﻥ ﻧﺮﻭﻧﺪ. به نظر می‌رسد رابطه‌ای نادرست ﺑﯿﻦ ﺣﺎﮐﻤﺎﻥ- قانون‌گذاران ﻭ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺁﻻﯾﻨﺪﻩ وجود دارد. ﺍﮔﺮ می‌خواهید ﺑﺪﺍﻧﯿﺪ ﭼﺮﺍ؟ ﺑﺎﯾﺪ ﺍﯾﻦ ﻣﺘﻦ ﺭﺍ ﺗﺎ ﺁﺧﺮ ﺑﺨﻮﺍﻧﯿﺪ. حکمرانان، قانون‌گذاران ﻭ صنایع آلاینده با همکاری همدیگر به محیط‌زیست آسیب می‌زنند ﻭ هیچ‌کس نمی‌تواند آن‌ها ﺭﺍ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﻨﺪ. ﭘﺎﯾﻪ ﻭ ﺍﺳﺎﺱ ﺍﯾﻦ ﺭﺍﺑﻄﻪ نادرست ﭼﯿﺴﺖ؟ ﺩﺭ ﻫﻤﻪ ﮐﺸﻮﻫﺎﯼ ﻓﻘﯿﺮ:

  1. ﻫﯿﭻ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﺩﻗﯿﻘﯽ ﺍﺯ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﻭﺳﺎﯾﻞ ﻧﻘﻠﯿﻪ ﻭﺟﻮﺩ ﻧﺪﺍﺭﺩ ﻭ معمولاً ﺍﯾﻦ ﻣﺸﮑﻞ وجود دارد که نمی‌توان ﻣﯿﺰﺍﻥ ﻧﺸﺮ ﺁﻟﻮﺩﮔﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻭﺳﺎﯾﻞ ﻧﻘﻠﯿﻪ ﺭﺍ ﺑﺮﺁﻭﺭﺩ ﮐرد. ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺯﺩﻩ می‌شود ﮐﻪ فقط %20 ﻭﺳﺎﯾﻞ ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ رو به توسعه ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ﻫﺴﺘﻨﺪ.
  2. ﻓﺮﻭﺵ ﺳﻮﺧﺖ ﺗﻘﻠﺒﯽ: ﺩﻟﯿﻞ ﺍﺻﻠﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ آلاینده‌ها ﺗﻮﺳﻂ ﺧﻮﺩﺭﻭﻫﺎ به‌سادگی ﻋﺪﻡ ﺗﻌﻤﯿﺮ ﻭ ﻧﮕﻬﺪﺍﺭﯼ ﻭ ﻣﺮﺍﻗﺒﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺍﺯ ﻭﺳﺎﯾﻞ ﻧﻘﻠﯿﻪ ﻧﯿﺴﺖ، ﺑﻠﮑﻪ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﺳﻮﺧﺖ ﺗﻘﻠﺒﯽ ﺍﺳﺖ. ﻫﯿﭻ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺩﻗﯿﻖ ﮐﻨﺘﺮﻝ ﺑﺮﺍﯼ ﺳﻮﺧﺖ ﻭﺟﻮﺩ ﻧﺪﺍﺭﺩ ﻭ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺮﻭﺷﻨﺪﻩ ﺍﯾﻦ ﺳﻮﺧﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﺣﺪﯼ ﻗﺪﺭﺗﻤﻨﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ هیچ‌کس نمی‌تواند آن‌ها ﺭﺍ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﻨﺪ. ﺣﺘﯽ ﺍﮔﺮ ﺷﺮﮐﺘﯽ ﺑﺎﺯﺩﺍﺷﺖ ﺷﻮﺩ، متأسفانه ﺑﺎ ﺍﺭﺍﺋﻪ ﺷﻮﺍﻫﺪ ﺟﻌﻠﯽ ﻭ ﺑﺎ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ رو به توسعه ﺗﺒﺮﺋﻪ می‌شود.
  3. ﺭﺷﻮﻩ ﺩﺍﺩﻥ ﻭ ﮔﺮﻓﺘﻦ تائیدیه: تقریباً ﺩﺭ ﻫﻤﻪ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ رو به توسعه، ﺑﺪﻭﻥ ﻧﯿﺎﺯ ﺑﻪ تعمیر ﻭﺳﺎﯾﻞ ﻧﻘﻠﯿﻪ می‌توان ﮔﻮﺍﻫﯽ و تأییدیه ﮔﺮﻓﺖ. ﺩﺭ ﻣﻮﺍﻗﻊ ﻻﺯﻡ ﻓﻘﻂ ﺑﺎﯾﺪ ﺁﻥ ﺭﺍ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩ ﻭ ﺗﻈﺎﻫﺮ ﺑﻪ ﺻﺪﺍﻗﺖ ﮐﺮﺩ.
  4. معمولاً ﻗﻮﺍﻧﯿﻦ ﺳﺒﺰ در کشورهای کمتر توسعه‌یافته ﺑﺮﺍﯼ ﻟﯿﺴﯿﺪﻥ ﭼﮑﻤﻪ ﺻﺎﺣﺒﺎﻥ ﺻﻨﺎﯾﻊ غول‌پیکر تدوین شده است به‌گونه‌ای که ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺩﺭ کشورهای رو به توسعه ﺳﻌﯽ می‌کنند ﻣﺎﻟﯿﺎﺕ، ﻧﭙﺮﺩﺍﺯﻧﺪ ﺯﯾﺮﺍ ﺍﺩﻋﺎ می‌کنند ﮐﻪ ﺑﻪ ﺭﺷﺪ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﮐﻤﮏ می‌کنند. آن‌ها ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ ﮐﻤﺒﻮﺩ ﺑﻮﺩﺟﻪ ﻗﻮﺍﻧﯿﻦ ﺭﺍ ﺭﻋﺎﯾﺖ نمی‌کنند ﻭ پساب‌های ﺧﻮﺩ ﺭﺍ به‌طور ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑﻪ رودخانه‌ها ﻭ ﺩﺭﯾﺎﻫﺎ می‌ریزند. آن‌ها ﺍﺩﻋﺎ می‌کنند ﮐﻪ ﺻﻨﻌﺖ ﺩﺍﺭﺩ روزبه‌روز ضعیف‌تر می‌شود ﻭ ﺍﺷﺘﻐﺎﻝ ﺍﺯ ﺑﯿﻦ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺭﻓﺖ. ﭘﺲ قانون‌گذاران جرئت ﺍﻗدﺎﻣﺎﺕ سخت‌گیرانه ﺑﺮﺍﯼ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺭﺍ ﻧﺪﺍﺭند.
  5. ﺑﺴﯿﺎﺭﯼ ﺍﺯ ﮐﺎﺭﮐﻨﺎﻥ ﻧﻈﺎﺭﺗﯽ ﺩﺭ کشورهای رو به توسعه ﻓﺎﺳﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻭ ﻓﺴﺎﺩ ﺑﺨﺸﯽ ﺍﺯ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﮐﺎﺭ ﺍﺳﺖ. ﻟﯿﺴﺖ آلاینده‌های ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺩﺭ ﺁﺭﺷﯿﻮﻫﺎ ﺯﯾﺮ لایه‌های ﺿﺨﯿﻢ گردوغبار ﺑﺎﻗﯽ می‌ماند.
  6. ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ ﻓﻘﯿﺮ به‌عنوان ﯾﮏ ﺍﻣﺮ ﺍﻟﻬﯽ ﺩﺭ ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ می‌شود. ﺍﻓﺮﺍﺩﯼ ﮐﻪ پروژه‌ای ﺭﺍ ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭ ﺑﺮ ﭘﺎ کرده‌اند ﺑﺎﻧﯿﺎﻥ ﺧﯿﺮ ﺑﺰﺭﮔﯽ ﺑﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻭ ﻣﻌﺎﻑ ﺍﺯ ﮔﺰﺍﺭﺵ زیست‌محیطی ﻫﺴﺘﻨﺪ.
  7. سوﻣﺪﯾﺮﯾﺖ زباله‌های ﺷﻬﺮﯼ: ﺑﻪ ﺩﻟﯿﻞ ﻋﺪﻡ ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ ﮐﺎﺭﮐﻨﺎﻥ، ﺳﻮﺯﺍﻧﺪﻥ ﺯﺑﺎﻟﻪ ﻭ ﻋﺪﻡ ﻭﺟﻮﺩ ﺑﺎﺯﯾﺎﻓﺖ، ﺩﻓﻊ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎﯼ ﺯﺑﺎﻟﻪ ﺩﺭ بیمارستان‌ها ﻣﺎﻧﻨﺪ زباله‌های ﻋﺎﺩﯼ ﺷﻬﺮ انجام می‌شود.
  8. آگاهی‌رسانی‌های بدون نتیجه: آگاهی‌های زیست‌محیطی ﺗﻮﺳﻂ سمنﻫﺎ ﺗﺼﺎﺩﻓﯽ ﺍﻧﺠﺎﻡ می‌شود. ﻫﺮ ﺯﻣﺎﻥ ﮐﻪ ﺑﻮﺩﺟﻪ، ﻓﺮﺻﺖ ﯾﺎ ﺩﻟﯿﻠﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺍﻧﺠﺎﻡ می‌شود ﻭ آن‌هم در ﺣﺪ ﮐﺎﺷﺖ ﺩﺭﺧﺖ ﻭ جمع‌آوری ﺯﺑﺎﻟﻪ ﺍﺳﺖ.
  9. ﮐﺎﺭﮐﻨﺎﻥ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ محیط‌زیست، تابع ﺭﺋﯿﺲ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺧﻮﺩ ﻋﻤﻞ می‌کنند ﻭ وابستگی‌های ﺳﯿﺎﺳﯽ تعیین‌کننده ﻣﻌﯿﺎﺭ ﺍﺳﺘﺨﺪﺍﻡ ﺍﺳﺖ.
  10. ﻭﺟﻮﺩ رسانه‌های ناکارآمد ﮐﻪ نمی‌توانند ﯾﮏ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ زیست‌محیطی ﯾﺎ ﯾﮏ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺴﺎﺯﻧﺪ.
  11. ﻓﻌﺎﻻﻥ ﺳﺒﺰ ﻧﺎﺗﻮﺍﻥ ﻫﺴﺘﻨﺪ. متأسفانه ﺩﺭ ﺟﻮﺍﻣﻊ کمتر توسعه‌یافته، آن‌ها به‌عنوان ﺍﻓﺮﺍﺩ ﻣﻬﻢ ﺩﺭ ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻧﺸﺪﻩ ﻭ هیچ‌کس ﺑﻪ ﺁﻧﭽﻪ آن‌ها می‌گویند ﮔﻮﺵ نمی‌دهد. آن‌ها ﻧﻔﻮﺫﯼ ﺩﺭ ﺟﻮﺍﻣﻊ ﻧﺪﺍﺭﻧﺪ ﻭ در نتیجه فعالیت‌های ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﻣﺤﺪﻭﺩ ﺑﻪ ﺗﻈﺎﻫﺮﺍﺕ می‌کنند. ﺣﺘﯽ ﺍﮔﺮ ﺑﺘﻮﺍﻧﻨﺪ ﭼﻨﺪ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﺯ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﻧﻘﺾ زیست‌محیطی ﺭﺍ ﺑﻪ ﺩﺍﺩﮔﺎﻩ ﺑﺒﺮﻧﺪ ﺩﺭ ﺍﻧﺘﻈﺎﺭ ﺑﺎﻗﯽ می‌مانند. ﺩﺭ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﺍﻣﯿﺪ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﺩﺭ ﺩﺍﺩﮔﺎﻩ ﺑﺮﺍﯼ ﺣﻞ ﻣﺸﮑﻼﺕ زیست‌محیطی ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﻧﺪﺍﺭﻧﺪ. ﭘﺎﯾﺎﻥ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ چیست؟ ﺭﺍﺑﻄﻪ بین حکمرانان و قانون‌گذاران و صنایع آلاینده ﺩﺭ ﺣﺎﻝ ﺭﺷﺪ ﺍﺳﺖ و محیط‌زیست رو به مرگ است. بی‌کفایتی، ﻓﺴﺎﺩ، سوﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻭ قوانین نادرست در ﺑﺨﺶ محیط‌زیست ﺍﻧﻮﺍﻉ ﺁﻟﻮﺩﮔﯽ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺍﺭﻣﻐﺎﻥ می‌آﻭﺭﺩ. ﻫﺮ ﻧﻮﻉ ﺁﻟﻮﺩﮔﯽ تأثیر ﻣﻨﻔﯽ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﺑﺮ محیط‌زیست ﻭ ﺳﻼﻣﺖ ﻣﺮﺩﻡ ﺩﺍﺭﺩ. ﺁﻟﻮﺩﮔﯽ ﺁﺏ ﺑﺎﻋﺚ بیماری‌های ﮔﻮﺍﺭﺷﯽ ﻭ ﺁﻟﻮﺩﮔﯽ ﻫﻮﺍ ﺑﺎﻋﺚ بیماری‌های ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺗﻨﻔﺴﯽ ﻭ ﺁﻟﻮﺩﮔﯽ ﺧﺎﮎ ﺑﺎﻋﺚ بیماری‌های ﺑﻮﻣﯽ ﻣﺜﻞ ﺣﺼﺒﻪ، ذات‌الریه ﻭ ... ﻭ ﺁﻟﻮﺩﮔﯽ ﺻﻮﺗﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻀﻌﯿﻒ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻋﺼﺒﯽ می‌شود. ﺁﻟﻮﺩﮔﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﻧﮕﻪ ﺩﺍﺷﺘﻦ آدمیان ﺩﺭ ﻓﻘﺮ ﻣﻄﻠﻖ می‌شود ﻭ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻪ آن‌ها ﺍﺟﺎﺯﻩ نمی‌دهد ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩﻫﺎﯼ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﻬﺒﻮﺩ ﺑﺨﺸﻨﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺍﯾﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﻓﻘﯿﺮ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ بازی ﻣﺮﮔﺒﺎﺭ ﺣﺎﮐﻤﺎﻥ، قانون‌گذاران ﻭ صنایع ﺁﻻﯾﻨﺪﻩ ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ ﻓﻘﯿﺮ ﻣﯽ‌ﻣﯿﺮﻧﺪ (36).

تحلیل و پیشنهاد‌ها

در مروری کوتاه به نظر می‌رسد تعارض منافع صنعت آلومینیوم‌سازی و مسئولین سازمان محیط‌زیست و نمایندگان مردمی در اراک و مدیران استان مرکزی از گروه‌های مختلف سیاسی در طی دهه‌های اخیر منجر به بیماری و مرگ شهروندان اراکی شده است. سؤال این است که راهکار چیست و چگونه باید این بازی بین مدیران استانی، نمایندگان مردم، دادگستری و صنعت آلومینیوم‌سازی در اراک را متوقف کرد؟ نگارنده برای توقف این بازی مرگبار، پیشنهاد می‌کند سازمان حفاظت محیط‌زیست از زیرمجموعه قوه مجریه خارج شود، زیرا روئسای سازمان‌های محیط‌زیست که باید حافظ منافع زیست‌محیطی باشد، وقتی توسط بدنه دولت انتخاب می‌شوند، ناچارا به توافق با صنایع آلاینده که زیرمجموعه دولت هستند کشیده می‌شود؛ زیرا صنایع تأمین‌کننده اشتغال هستند و هیچ دولتی در واقعیت زیر بار تعطیلی صنایع آلاینده نخواهد رفت. مناسب است سیاست‌گذاران عمومی در عرصه محیط‌زیست دو پیشنهاد:

  1. خصوصی شدن سازمان حفاظت محیط‌زیست و قطع وابستگی به دولت.
  2. تعیین رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست توسط رهبری را مورد بررسی قرار دهند.

به‌زعم نویسنده این تغییر باعث روی کار آمدن مسئولانی خواهد شد که به دولت وامدار نبوده و می‌توان در این بازی وزنه را به‌طرف سمن‌ها و نمایندگان مردمی سنگین‌تر کرد و منتظر توقف بازی خطرناک حکمرانان و قانون‌گذاران و صنایع آلاینده در اراک شد.

منابع

1. http://www1.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=1000041794043.

2. http://jamejamonline.ir/Online/668735686294309404/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%

3. http://www.abbas-rajaei.ir/cat_6/001210.php?q=save

4. http://www.farsnews.com/printable.php?nn=8408250335

5. http://www.farsnews.com/printable.php?nn=8504120382

6. http://www.mehrnews.com/news/397099/70-%D8%AF%D9%8A%DA%AF-

7. http://forum.talarebourse.com/f14/t32545-print.html

8. http://www.webcitation.org/6Dl8CCrw4

9. http://h-n-soor.blogfa.com/post-3.aspx

10. Batoul Bahrami, Mitra Noori, Amir Mousavi, Ahmad Khalighi, Aliashraf Jafar, 2015. Leaf flavonoids of Convolvulus L. species in Markazi Province, Iran, Journal of Biodiversity and Environmental Sciences (JBES), 6 (6): 88-96.

11. http://www.tabnak.ir/fa/news

12. http://www.tabnak.ir/fa/news/107188/آلودگی-صنعتی-بلای-جان-مردم-اراک-تصاویر

13. http://arak-online.blogfa.com/post-1935.aspx

14. http://tabarejavaneh.blogfa.com/category/4

15. http://www.markazinews.ir/7065

16. نشریه آب و خاک، سال بیست و پنجم، شماره 5، توزیع مکانی فلوراید در آب‌های زیرزمینی و خاک بخشی از اراضی دشت اراک مریم محسنی سجادی، مجید افیونی، حسین خادمی، سید اسداله محسنی موحد، شمس اله ایوبی

17. http://www.mehrnews.com/news

18. http://www.ksngo.org/2013-06-23-05-05-05/2013-06-23-05-06-13/141-2013-09-18-08-56-51.html

19. https://fa.wikipedia.org/wiki

20. http://www.mehrnews.com/news/2184486

21. http://www.mehrnews.com/news/2191509

22. http://www.mehrnews.com/news/2191509/آلودگی-صنعتی-موجب-غفلت-از-آلودگی-های-شهری-در-کلان-شهر-اراک-نشود

23. http://www.entekhab.ir/fa/news/166182/چه-بر-سر-مصوبات-سفر-ابتکار-به-استان-مرکزی-آمد

24. http://www.mehrnews.com/news/2310201

25. http://www.mehrnews.com/news/2156184

26. http://tnews.ir/news/30C246664507.html

27. http://www.mehrnews.com/news/3011224

28. http://www.mehrnews.com/news/3595376

29. http://www.yjc.ir/fa/news/

30. http://iqna.ir/fa/news/3517162/اراک-درگیر-ولنگاری-فرهنگی-استبازی-سیاسی-با-سلامت-مردم

31. http://www.ghatreh.com/news/nn32828598/آلومینیوم-سازی-اراک-عوامل-آلودگی-شهر-اراک-است

32. http://tnews.ir/news/652e67357242.htm

33. http://tnews.ir/news/569067327521.html

34. http://www.minews.ir/fa/doc/news

35. https://fa.wikipedia.org/wiki

36. Deadly Nexus Revealed: No Country For Clean Environment In Backward World، http://www.pollutionpollution.com/2013/09/rulers-regulators-polluters-nexus.html

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.
فاطمه قادرى

8 شهریور 1395 ساعت 18:46

پیشنهاداتتون بسیار خوب و به جاست ولى کدام خصوصى سازى در ایران بر اساس أصول درست بوده؟ به نظر من وقتى وارد سیکل باطل بشى خروجش نیاز به یک معجزه داره، متاسفانه😔

دوستدار محیط زیست

8 شهریور 1395 ساعت 21:09

باخواندن مطالب به عنوان یک دوستدار محیط زیست بر خود لازم دانستم مطالبی را عرض کنم:
1.اینکه یک سوم دیگ های الاینده تعطیل شده خود یک فاجعه است, چرا که میدانیم شرکت آلومینیوم اراک در امر اشتغال زایی و در بحث اقتصاد نه تنها در اراک بلکه درکشور حرف اول را میزند. اگر سیستماتیک فکری اندیشیده شده باشد نباید بخاطر بخش محیط زیست به بخش اقتصاد ضربه وارد کرد. باید درست اندیشید نه اینکه صورت مسئله را پاک کرد. دیگ های از رده خارج شده باید جایگزینی مطابق با قوانین محیط زیست داشته باشد. چرا دولت نباید از این طرح حمایت کند ؟
2.در زمان تاسیس, کارخانه خارج از شهر کلنگ خورده و امروزه باپیشرفت شهر کارخانه در دل شهر جای گرفته است. اما با احداث پارک جنگلی در حوالی همان سال ها مانعی بر ورود الودگی به سمت شهر بوده.اما سوالی که ذهن همه را به خود مشغول کرده این است که آیا امروزه راهکاری برای رفع آلودگی شده یا تنها به تعطیلی بسنده کرده اند ؟ آیا شهرداری باکاشت درخت نفسی تازه به شهر القا کرده یا باقطع درخت آن هم شبانه, داغی بر دل خود و مردم نهاده ؟
بعد از این همه برگزاری جلسات دورهمی به اسم سمن های زیست محیطی تا بحال چند راهکار ارائه شده ؟
آیا صاحبان علم راهکاری عملی برای این امر ارائه کرده اند یا تنها با نوشتن مقاله جهت تایید الودگی اعلام وجود کرده اند ؟
3. اینکه کارخانه الومینیوم سهم بزرگی در آلوده کردن شهر اراک دارد بر کسی پوشیده نیست (چیزی که عیان است چه حاجت به بیان است) روی صحبت بنده با مسئولین محترمی است که این مهم را انکار میکنند. کسی که خواب است را می توان بیدار کرد اما کسی که خود را به خواب زده را هرگز نمیتوان بیدار کرد.فاجعه منا یک روزه رخ داد، فاجعه الودگی اراک سالانه صدها نفر را به کام مرگ میکشاند...
بهتر است به خود بیایم اما عاقلانه
بهای صنعتی شدن خون مردم نیست.

یک قربانی

9 شهریور 1395 ساعت 00:31

سلام نمی دونم چرا وقتی واژه تعارض منافع صنعت آلومینیوم سازی و محیط زیست و مردم رو خوندم چشمهام خیس شد منافع به چه قیمتی؟ ارزش زندگی ها رو چه کسانی و چگونه محاسبه می کنند ؟پیشنهاد کاملا منطقی است

پارسا

9 شهریور 1395 ساعت 16:56

عالی بود

پارساامیدوار

9 شهریور 1395 ساعت 19:44

با تشکرو سپاس فراوان از سرکار خانم دکتر صوفیان بابت مقاله جامع و بی نظیرشان جهت پرداختن به تاریخچه این معضل لاینحل کلانشهر اراک از آغاز تا کنون ،از نظر اینجانب دو نقد بر پیشنهادات ایشان برای رفع این معضل وارد است:
1- اتفاقا تنها جایی که باید دولتی بماند ،همین سازمان محیط زیست است ،چرا که در صورت خصوصی شدن این مجموعه تنها چیزی که اهمیت پیدا نخواهد کرد همین محیط زیست است ،چرا که تنها چیزی که برای بخش خصوصی مهم است منافع مادی است و لاغیر
2- پیشنهاد دوم ایشان(تعیین رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست توسط رهبری) نیز مشکلی را حل نخواهد کرد ،چرا که رییس جمهور هم با امضای رهبری تنفیذ می گردد و طبق اصل 110قانون اساسی رهبری ناظر بر قوای سه گانه است که بالتبع سازمان محیط زیست نیز که زیر مجموعه دولت است ،در زمره سازمان های زیر نظر رهبری قرار می گیرد و به طور مثال آیا قرارگاه خاتم که فرماندهی آن توسط رهبری مشخص می گردد ؛در احداث جاده ها و پروژه های نفتی مسائل زیست محیطی را رعایت می کند؟
به نظر اینجانب همانند همه دنیا،تقویت NGOها و نهادهای نظارتی (همانند مجلس ) و یا کمیسیونی در تمام استانها که شامل نماینده NGOها و فعالان محیط زیست و سازمان محیط زیست باشد ،تا بتواند بر کار صنایع آلاینده نظارت کرده و در صورت تخلف و گزارش به قوه قضائیه با صنایع آلاینده برخورد شود .در این زمینه عدم آگاهی مسئولان قوه قضائیه از حیاتی بودن معضلات زیست محیطی خود مزید برعلت است ،که در این زمینه نیز باید فعالیت صورت گیرد .
مسئله مهم دیگر اینست که فعالان محیط زیست باید قبل از انتخابات با کاندیدهای نمایندگی مجلس رایزنی کرده و از هر نماینده ای که دیدگاهش به دیدگاه دلسوزان محیط زیست نزدیکتر است حمایت کنند تا بعد از راهیابی به مجلس از طریق نماینده مجلس (به عنوان قانونگذار و ناظر بر قوه مجریه )مطالبات زیست محیطی را دنبال کنند.
در پایان ،امیدوارم این مقاله دلسوزانه دکتر صوفیان سر آغازی باشد بر جدی نگریستن به این معضل خانمانسوز کلان شهر اراک از سوی مسولان!

شهروند اراکی

9 شهریور 1395 ساعت 21:31

سلام آیا در این شرایط برای محقق شدن اهداف محیط زیستی و سلامت مردم میشه از نهادهای بین المللی محیط زیستی کمک گرفت؟ از فشار یا بودجه های کمکی این نهادها و رسانه ای کردن این موضوع در سطح بالاتر

خ.ص

10 شهریور 1395 ساعت 00:38

بررسی مو شکافانه ودقیق شما عالی بود بررسی الودگی هوای اراک همیشه در فضاهای بسته وپشت میزها با اهداف شخص صورت گرفته در صورتیکه..در این گونه موارد از نیروی جمعی مردم برای پیشبرد اهداف نباید غافل بود ....چرا در صورت تعطیلی یا عدم تعطیلی کارخانه متضررین واقعی مردم هستند ....داشتن ذره ای وجدان وعقل برای حل مسئله کافی است...که انشالله ا.......

خ.ص

10 شهریور 1395 ساعت 00:38

بررسی مو شکافانه ودقیق شما عالی بود بررسی الودگی هوای اراک همیشه در فضاهای بسته وپشت میزها با اهداف شخص صورت گرفته در صورتیکه..در این گونه موارد از نیروی جمعی مردم برای پیشبرد اهداف نباید غافل بود ....چرا در صورت تعطیلی یا عدم تعطیلی کارخانه متضررین واقعی مردم هستند ....داشتن ذره ای وجدان وعقل برای حل مسئله کافی است...که انشالله ا.......

الف - ع

12 شهریور 1395 ساعت 11:46

با سلام و سپاس فراوان ازسرکار خانم دکتر صوفیان به جهت مقاله ی جامع و ارزشمندی که ارائه فرمودند. اینجانب ضمن تایید نظر جناب امیدوار، اضافه میکنم با عنایت به اینکه هدف و ماموریت اصلی صنایع و شرکتهای خصوصی کسب سود و درآمد بیشتربه نفع صاحبان صنایع میباشد نه در نظر داشتن رفاه عمومی جامعه و سلامت افراد و اگر اکنون که در حیطه دولت میباشند روزنه ی امیدی وجود دارد در صورت خصوصی شدن برای رفع مشکل صد در صد باید نا امید بود. همچنین سازمان محیط زیست در حیطه ی دولت تا حدودی میتواند موثر باشد ولی در غیراین صورت نمیتوان به این سازمان امیدی داشت. در خصوص پیشنهاد دوم نیز با نظر جناب امیدوار موافقم. درپایان با در نظر گرفتن کوتاهی قانون گذاران، بی توجهی مسئولین، فساد کارکنان نظارتی و ترجیحات سیاسی و توجه به این مهم که آیا تامین هزینه ی زندگی 1600۰ کارگر اهمیت دارد یا زندگی، سلامتی و جان 640000 شهروند اراکی، امیدوارم تلاش سرکار عالی در اینده ای نزدیک مسیر حل این معضل بزرگ را هموار سازد. انشاءالله

ف.م

12 شهریور 1395 ساعت 15:41

تشکر فراوان از خانم صوفیان که بسیار جامع و دقیق مسئله را مورد موشکافی قرار دادند.
شاید اولین قدم برای حل بحران های محیط زیستی تغییر در نگرش مسئولین باشد که به جای منافع کوتاه مدت دید خود را عمیق تر کرده و به منافع بلند مدت فکر کنند.
همانگونه که سال ها پیش فعالان محیط زیستی در خصوص بحران اب و زباله هشدار دادند اما نگاه کوتاه مسئولین تنها تمرکزش بر پروژه های صنعتی الوده کننده بود و هیچ راهکاری اندیشیده نشد، امروز هم در اراک نگاه محدود مسئولین فقط بر بحث سرمایه و پول و شغل است و نمی تواند ابعاد عمیق اما پنهان این مسئله را ببیند.
امیدواریم روزی برسد که تاریخ در این موارد تکرار نشود

ناشناس

2 آبان 1395 ساعت 09:22

با سلام : به نظر اینجانب علت اصلی را باید در انتخاب مدیران عامل این شرکت جستجو کرد.اگر نگاهی به مدیریت فعلی و مدیریتهای قبلی این شرکت بیاندازید بخوبی پی خواهید برد این افراد صرفا از طریق رانتهای سیاسی و اقتصادی انتخاب شده اند و بهیچ وجه دغدغه و نگرانی محیط زیست و سلامت شهروندان را ندارند و فقط به حرکتهای نمایشی ونمادین تکیه میزنند.کافی است نگاهی به نحوه انتصاب مدیران و معاونین حوزه محیط زیست در این شرکت بیاندازید ، فقدان تخصص و کارایی و نبود برنامه ریزی بیداد میکند.