1. اتاق فکر استان‌ها

نوع مطلب: خبر

كرمان 4 خرداد 1395 ساعت 14:32

برگزاری نشست تخصصی محیط‌زیست و کشاورزی

برگزاری نشست تخصصی محیط‌زیست و کشاورزی

نشست تخصصی کارگروه محیط‌زیست و کشاورزی اتاق فکر استان کرمان با حضور نخبگان دانشگاهی و فعالان عرصۀ تولید و مدیران و کارشناسان دستگاه‌های اجرایی استان کرمان (در دو بخش شمالی و جنوبی) در محل سالن کنفرانس سازمان مرکزی دانشگاه شهید باهنر کرمان در مورخ 20 اردیبهشت‌ماه 95 برگزار شد.

حاضرین

محمدصادق بصیری معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه شهید باهنر، لیلا یزدان پناه سرپرست اتاق فکر استان، قاسم محمدی نژاد رئیس پژوهشکده باغبانی و مدیر کارگروه محیط‌زیست و کشاورزی اتاق فکر، حسین معصومی رئیس دانشکده کشاورزی، بهمن پناهی رئیس مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان، حسین نجف‌آبادی، دبیر گروه کشاورزی استان کرمان، احمد فرید، مسئول گروه کشاورزی جنوب استان، احمد علوی دبیر اندیشنده تدبیر آب ایران، سید محمدجواد آروین متخصص تولیدات گیاهی، محمدرضا محمدآبادی‌ متخصص تولیدات دامی، محسن شمسی متخصص مکانیزاسیون کشاورزی، محمدهادی فرپور، متخصص علوم خاک، احمد جاویدی معاون برنامه‌ریزی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان، قاسم رحیمی معاون فنی اداره کل منابع طبیعی جنوب کرمان، حسن شکری زاده، نمایندۀ اداره کل محیط‌زیست استان، ابوالفضل گلشن متخصص صنایع غذایی، غلامحسین شهیدی، متخصص گیاه‌پزشکی، سعادت فر متخصص منابع طبیعی، سونیا عقیقی دبیر کارگروه محیط‌زیست و کشاورزی و مریم ایران‌منش دبیر اتاق فکر استان کرمان.

مقدمه

نشست تخصصی کارگروه محیط‌زیست و کشاورزی اتاق فکر استان با حضور نخبگان دانشگاهی و فعالان عرصۀ تولید و مدیران و کارشناسان دستگاه‌های اجرایی استان کرمان (در دو بخش شمالی و جنوبی) در محل سالن کنفرانس سازمان مرکزی دانشگاه شهید باهنر کرمان در مورخ 20 اردیبهشت‌ماه 95 برگزار شد و با توجه به رسالت این کارگروه در جهت ارائۀ راهکارهای مشورتی در مورد استان و چالش­‌های آن در حوزۀ محیط‌زیست و کشاورزی، موارد زیر موردتوجه قرار گرفت. در ابتدای جلسۀ هم‌اندیشی ضمن تبیین جایگاه اتاق فکر و کارگروه محیط‌زیست و کشاورزی، در خصوص چالش‌­های عمدۀ محیط زیستی و کشاورزی استان بحث شد و ضمن بررسی چالش­‌ها، چاره‌اندیشی در خصوص راهکارهای احتمالی موردبحث و بررسی قرار گرفت.

چالش­‌های عمدۀ محیط زیستی

متوسط بارندگی دنیا 780 میلی‌متر، ایران 250 میلی‌متر و کرمان 129 میلی‌متراست.

چالش­‌های مطرح‌شده توسط نخبگان استان عبارت‌اند از: امنیت غذایی، امنیت آب، امنیت انرژی، تغییر اقلیم، حفاظت تنوع زیستی و بقای خدمات زیست‌­بوم‌ها.

در حال حاضر کمبود آب در مناطق خشک و نیمه‌خشک از یک‌سو و استفادۀ بی‌رویه و غلط از منابع آب از سوی دیگر، تهدیدی جدی برای توسعۀ پایدار و حفاظت از محیط‌زیست تلقی می‌شود. با توجه به تنوع اقلیمی موجود در مناطق مختلف کشور، بیلان منفی آب دشت‌ها و نیاز به پایداری تولید محصولات، رسیدن به الگوی کشت مناسب آب محور که از آن بتوان حداکثر بهره‌برداری را از عوامل و نهادهای تولید به دست آورد، ضرورتی انکار‌ناپذیر است که می‌توان با تعیین الگوی کشت مناسب و الزام استفاده از روش‌های نوین آبیاری، میزان مصرف آب در بخش کشاورزی را تا حدود قابل‌توجهی در سال، بدون تغییر سطح زیر کشت کاهش داد. متوسط بارندگی دنیا 780 میلی‌متر، ایران 250 میلی‌متر و کرمان 129 میلی‌متراست.

بیلان سالانه آب استان منفی 801 میلیون متر مکعب است.

در استان کرمان 6.2 میلیارد مترمکعب آب از سفره‌های زیرزمینی برداشت می‌شود که متأسفانه 1.1 میلیارد مترمکعب، اضافه برداشت است و بیلان آب سالانه استان منفی 801 میلیون مترمکعب آب را شامل می‌شود. 20 شهر استان ازجمله کرمان، دارای وضعیت بحرانی در آب هستند و همچنین 950 روستا، آب‌رسانی سیار دارند و 70 درصد روستاها با بحران آب روبرو هستند. جامع‌نگری در مدیریت آب، به بیانی ساده بدین معناست که مسائل اقتصادی، محیط زیستی، فنی و اجتماعی، در عین تضمین پایداری منابع آب برای نسل‌های آتی موردتوجه قرار می‌گیرد. در این راستا با تشکیل شورای همیاران آب استان کرمان با اجرای 17 مصوبه انتظار می‌رود، 31 درصد صرفه‌جویی در مصرف آب انجام شود. استفاده از سیستم نوین آبیاری در مزارع و باغات با حفظ سطح زیر کشت موجود، لوله‌گذاری در سطح مزارع و باغات، حذف کشت‌های با مصرف آب زیاد و راندمان پایین تولید محصول، اصلاح و بهبود روش‌­های به­زراعی، خاموشی و عدم بهره‌برداری از موتور‌ پمپ‌های کشاورزی، بررسی کاهش سطح زیر کشت، برقی کردن چاه‌­های کشاورزی، نصب کنتورهای هوشمند آب و برق بر روی تمامی چاه­‌ها، قطع انشعاب‌های غیرمجاز و تعویض کنتورهای خراب ازجمله مصوبه‌های 17 گانۀ شورای آب استان کرمان می‌باشند. از 6 هزار و 250 میلیون مترمکعب آبی که در استان کرمان وجود دارد، 95 درصد در بخش کشاورزی، 4 درصد در بخش شرب و یک درصد در بخش صنعت استفاده می‌کنیم. با توجه به همۀ زحماتی که در شورای همیاران آب‌کشیده شده است اما بحران جدی­تر از میزان صرفه‌جوئی ناشی از این مصوبات است و دلیل آن‌هم این است که متأسفانه قیمت آب در ایران صفر است. درنتیجه تقاضا برای آب بی‌نهایت است و تا زمانی که این تغییر قیمت اصلاح نشود، دچار بحران هستیم. راندمان کشاورزی که 95 درصد آب تولیدی را مصرف می‌کند، بسیار پایین و تولید برخی محصولات کاملاً غیراقتصادی و ضررده است؛ بنابراین باید سازوکار متفاوتی طراحی شود.

راندمان کشاورزی که 95 درصد آب تولیدی استان را مصرف می‌کند، بسیار پایین و تولید برخی محصولات کاملاً غیراقتصادی و ضررده است.

در ادامه، چالش ­های بیابان‌زایی در استان، ضرورت احیا تالاب جازموریان، آلاینده­‌های محیط زیستی به‌ویژه باقیماندۀ سموم کشاورزی و کودهای شیمیایی در محصولات، وجود مواد نگه‌دارنده در صنایع تبدیلی و وجود دانش‌آموختگان بیکار کشاورزی مطرح شد و بحث و بررسی در خصوص آن ارائه گردید.

چالش‌های جنوب کرمان به‌عنوان اقلیم پر پتانسیل کشاورزی استان نیز مطرح شد و درمجموع راهکارهای زیر در قالب شش محور جمع‌بندی گردید:

راهکارهای پیشنهادی

1. بحران آب

ضمن تشکر از فعالیت­ هایی که در قالب شورای همیاران آب استان کرمان به انجام رسیده است؛ هنوز وضعیت بسیار نگران‌کننده است. در این راستا راهکارهای کلیدی زیر ارائه می­‌گردد:

1.1. ایجاد سازوکار قانونی و حقوقی جهت ایجاد بازار آب

مادامی‌که ارزش واقعی آب برای بهره‌بردار مشخص نباشد، قانون‌های وضع‌شده ثمربخش نخواهند بود و در الگوی کشت و مصرف آب باصرفه عمل نخواهد شد؛ بنابراین مصرف‌کننده بایستی هزینه تعادل بخشی آب را بپردازد و این نکته به­‌عنوان تنها راهکار کلیدی در مدیریت جامع بحران آب هست.

2.1. تقویت و توسعۀ پژوهش‌­های کاربردی جهت تولید و معرفی ارقام سازگار و امیدبخش که ضمن مصرف کم آب و بهره‌­وری بالای آن، ارزش‌افزوده اقتصادی مناسبی برای کشاورزی فراهم کنند با این پیش‌شرط که زمینۀ حضور موفق آن‌ها در بازار فراهم گردد.

2- آلاینده‌ها

ضرورت توجه جدی به آلودگی آب­‌های استان به فلزات سنگین (آلودگی شدید عنصر بر در جنوب استان و آلودگی به آرسنیک و سایر فلزات سنگین در برخی مناطق شمالی استان)، باقیماندۀ سموم، کودهای شیمیایی، افزودنی­‌های مختلف در طی فرایند اصول تبدیل که منجر به بروز بیماری­‌هایی نظیر سرطان و نگرانی­‌های گسترده در جامعه گردیده است. ضرورت ایجاب می‌نماید که آزمایشگاه کنترل دقیق کیفیت و سلامت محصولات راه‌اندازی گردد و قوانین و چارچوب‌ها نیز به نحوی تدوین گردد که کار نظارت و ارزیابی سلامت محصولات به‌طور تصادفی در استان در قالب طرح کنترل سلامت محصولات کشاورزی صورت گیرد.

3. تخصیص درصدی از درآمد ناخالص ملی در حوزۀ کشاورزی استان به بخش‌­های تحقیقاتی و دانشگاهی

نظر به اینکه استان کرمان، بزرگ‌ترین تولیدکنندۀ محصولات باغی کشور هست و با توجه به نقش پررنگ تنش­‌های محیطی در کاهش محصولات باغی و بروز آفات و بیماری­‌ها در کاهش تولید محصولات باغی و بنا بر نبود اعتبار کافی که منجر به کاهش بهره‌­وری تولید می‌گردد لذا پیشنهاد می­‌شود درصدی از درآمد ناخالص ملی در حوزۀ کشاورزی استان به بخش‌های تحقیقاتی و دانشگاهی استان اختصاص یابد تا بتوان درزمینۀ تولید گیاهان مقاوم به تنش­‌ها، مقابله با خشکیدگی خرما، زنجرۀ خرما، کرم خراط و سایر معضلات کشاورزی قدم ­های اساسی با همفکری و همگرایی ملی در سطح استان برداشت.

4. تأسیس منطقۀ ویژۀ علم و فناوری در استان کرمان با تأکید بر کشاورزی دانش‌بنیان

نظر به زیرساخت­‌های فنی و انسانی خوب در استان کرمان و پتانسیل تولیدات کشاورزی استان از طرفی با استراتژی تمایز و تمرکز جهت­ بهره­‌گیری از ظرفیت­ های استان و حضور دانش­ آموختگان بیکار کشاورزی پیشنهاد می­ گردد که منطقۀ ویژۀ علم و فناوری به ­عنوان یکی از کریدورهای فعال علم و فناوری کشور در جهت تقویت اقتصاد دانش‌بنیان در حوزۀ کشاورزی با محوریت تولیدات پایدار کشاورزی در کنار سایر حوزه‌­ها نظیر سلامت، انرژی­‌های نو، معدن و گردشگری راه­اندازی گردد.

به‌عنوان‌مثال با مشارکت سرمایه­ گذاران داخل و خارج از کشور و حضور نخبگان دانشگاهی در حوزۀ تولیدات گلخانه­‌ای و احداث هدفمند گلخانه و صنایع تبدیلی مرتبط در نقاط مختلف استان در قالب منطقۀ ویژۀ علم و فناوری می­ توان ضمن بهره­‌وری بهتر‌ آب، امکان استقلال کشاورزان، تولید خلاقانه محصولات جدید با دانش فنی دانش‌آموختگان کشاورزی جویای کار را فراهم نمود.

5. ایجاد منطقۀ ویژۀ کشاورزی در جنوب کرمان

جنوب استان کرمان، به‌­عنوان هند ایران که سهم به سزایی در تولیدات گیاهی دارد با تأثیرپذیری از عواملی همچون کمبود آب، سمیت فلزات سنگین و ... آیندۀ نگران‌کننده‌ای دارد. لذا ایجاد منطقۀ ویژۀ کشاورزی در جنوب کرمان پیشنهاد می‌گردد تا در ارتباط با منطقۀ ویژۀ علم و فناوری بند 4، موارد زیر در ذیل آن تحت پوشش قرار گیرد:

1.5. یکپارچه‌سازی اراضی باقی‌ماندۀ جنوب استان به‌منظور صرفه‌جویی در مصرف آب و افزایش عملکرد محصول در واحد سطح

2.5. تقویت صنعت بخصوص صنایع تبدیلی، فرآوری، جانبی مرتبط با بخش و زمینۀ توسعۀ صنعت غیر مرتبط برای امر تولید و اشتغال‌زایی در منطقه

3.5. سوق دادن کشاورزی جنوب به سمت کشت‌های فشرده، گلخانه‌های هیدروپونیک و مدرن با کاشت نباتات و گیاهان اقتصادی محصولات گلخانه‌ای، انواع گل‌های بریده، گل‌های معطر و بوته‌ای و زراعت گیاهان متحمل به کم‌آبی و شوری نظیر انواع ارزن، سورگوم و گیاهان داروئی

4.5. بهره‌گیری از فناوری‌های روز با مشارکت کشاورزان و مدیریت علمی جهت دستیابی به حداکثر بهره‌وری

5.5. جلب سرمایه‌گذاران خارجی جهت ایجاد صنایع وابسته مرتبط و غیر مرتبط با کشاورزی

6.5. تنظیم بازار بر اساس میزان عرضه و تقاضا

6. منابع طبیعی و محیط‌زیست

1.6. نظر به اهمیت تالاب جازموریان به‌عنوان یکی از کانون­های اصلی فرسایش و ایجاد ریز گردها پیشنهاد می­‌گردد تا کارگروه احیای تالاب جازموریان با مشارکت مراکز پژوهشی، قطب ­های علمی، دانشگاه ­ها و دستگاه‌­های اجرایی استان کرمان تشکیل گردد.

2.6. تخصیص ردیف بودجۀ مستقل در راستای احیای تالاب جازموریان

3.6. تشویق و حمایت بهره­‌برداران مرتعی به مشارکت در کشت گیاهان علوفه­‌ای، با نیاز آبی اندک، در مناطق مستعد استان کرمان در راستای کاهش وابستگی دامداران مرتعی به علوفه مراتع

4.6. با توجه به پتانسیل بالای مراتع استان کرمان درزمینۀ تولید گیاهان دارویی و سهم آن در ارتقاء میزان درآمد و معیشت بهره‌­برداران مرتعی پیشنهاد می­‌گردد تا برنامه جامع بهره‌­برداری، فرآوری و بسته­‌بندی از گیاهان دارویی مراتع استان تدوین گردد.

5.6. توسعۀ برنامه­‌های مشارکتی و توانمندسازی جوامع محلی در عرصه­‌های مرتعی با مشارکت مراکز پژوهشی، دانشگاه­‌ها و دستگاه‌­های اجرایی استان کرمان.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.