1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست اقتصادی
  4. >
  5. سیاست‌های اقتصاد کلان
  6. >
  7. سیاست تجاری

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

18 اسفند 1394 ساعت 18:52 شماره مسلسل: 2200185

روابط تجاری ایران و آذربایجان در دوره پساتحریم

روابط تجاری ایران و آذربایجان در دوره پساتحریم

روابط تجاری ایران و جمهوری آذربایجان پس از موضوع قره‌باغ و اختلافات آذربایجان و ارمنستان با وجود اشتراکات تاریخی، دینی و زبانی با استان‌های شمال غربی ایران از رونق خوبی برخوردار نبوده اما در شرایط پس از تحریم فضای مناسبی برای بهبود این وضعیت وجود دارد.


تجارت، توریسم، ترانزیت؛ تقویت کننده تعامل دو سویه تهران و باکو

روابط تجاری ایران و جمهوری آذربایجان پس از موضوع قره‌باغ و اختلافات آذربایجان و ارمنستان با وجود اشتراکات تاریخی، دینی و زبانی با استان‌های شمال غربی ایران از رونق خوبی برخورد دار نبود و با وجود آنکه این کشور همانند سایر کشورهای آسیای میانه پس از استقلال از شوری سابق می‌توانست برای ایران فرصت‌های اقتصادی، تجاری، سیاسی و فضای امنیتی خوبی به ارمغان بیاورد ولیکن در 25 سال گذشته جدای از سال‌های ابتدایی استقلال جمهوری آذربایجان که ایران به عنوان اولین شریک تجاری آن محسوب می‌شد روز به روز بر تنش‌های سیاسی میان دو کشور افزوده و در پی آن از سهم ایران در صادرات و تبادلات تجاری با این کشور تازه استقلال یافته کاسته شد و جای خود را به رقبای اروپایی، امریکا و همسایه خود یعنی ترکیه واگذار نمود. به طوریکه در حال حاضر سطح تبادلات غیر نفتی ایران و آذربایجان در 9 ماه سال 94 حدود 211 میلیون دلار بوده که از آن میزان 195 میلیون دلار صادرات ایران به آذربایجان و 16 میلیون دلار واردات از جمهوری آذربایجان شامل می‌شود که این رقم در مقایسه با سال‌های گذشته بیش از 2 برابر کاهش یافته است (سایت آمار سازمان توسعه و تجارت). بیشترین صادرات از ایران در نه ماه سال 94 به جمهوری آذربایجان محصولات کشاورزی مانند سیب‌زمینی و پیاز، مواد شیمیایی مانند پلی‌اتیلن و مصنوعات پلاستیکی، سیمان سفید و سایر مواد غذایی و کالاهای مصرفی بوده است. و واردات ایران از جمهوری آذربایجان، چوب اره‌شده، آهن، فولاد، برق، کنجاله و ... است. در واقع مقاصد عمده صادراتی جمهوری آذربایجان در رتبه اول تا سوم روسیه، ایتالیا و تایلند است. در واردات نیز کشور روسیه در رتبه اول قرار دارد و در رتبه دوم ترکیه است. درواقع ترکیه در اکثر محصولات وارداتی به کشور آذربایجان از محصولات کشاورزی تا ماشین الات مکانیکی، وسایل نقلیه، تجهیزات پزشکی و دارویی در رده یک تا سه قرار می گیرد و ایران در مقایسه با کشور ترکیه جز در خصوص صنایع شیمیایی، فرش و سیمان و کفش صاحب هیچ رتبه ای در صادرات به کشور آذربایجان نیست.

راهکارهای ارتقای مزیت نسبی روابط تهران و باکو

بر اساس سیاست مبتنی بر گسترش روابط ایران با همسایگان خود در دولت یازدهم و در پی آن دیدارهای روئسای جمهور دو کشور با یکدیگر و سفر اخیر وزیر اقتصاد کشور جمهوری آذربایجان جناب آقای شاهین مصطفی ‌اوف که به همراه مقاماتی در حد معاونین وزیر و رئیس سازمانهای بزرگ تجاری و اقتصادی جمهوری آذربایجان جهت شرکت در دهمین کمیسیون مشترک جمهوری اسلامی ایران و آذربایجان به سرپرستی آقای دکتر واعظی وزیر محترم ارتباطات به ایران آمده بودند فرصت مناسبی است که ایران و جمهوری آذربایجان با تمرکز بر کاهش تنش‌ها از پتانسیل‌های تجاری و اقتصادی یکدیگر نهایت استفاده را ببرند. حوزه های ترانزیت، تجارت و توریسم از مواردی است که دو کشور می‌توانند در دوره پسا‌تحریم با همکاری یکدیگر باعث توسعه آن شوند و از مزایای آن بهره مند گردند.

بهره گیری از پتانسیل‌های ترانزیتی

در موضوع ترانزیت، فضای جغرافیای ایران از اقتصادی‌ترین، کوتاهترین و امن‌ترین مسیرهای ارتباطی جمهوری آذربایجان به آبهای آزاد محسوب می‌شود. مسیر ایران به صورت مستقیم بازار اقتصاد روسیه و منطقه قفقاز را به بازارهای کشورهای خلیج فارس و بازارهای بین المللی متصل می‌کند و جاده ای نسبتا مناسب و امنی برای اتصال جمهوری آذربایجان به سمت شرق و همچنین غرب و جمهوری خودمختار نخجوان است. فرمان رئیس جمهور این کشور الهام علی اف به گسترش کریدور شمال به جنوب و اتصال آن به سیستم زمینی و ریلی ایران تاییدی است بر این مدعا. از طرف دیگر کریدور ایران - آذربایجان سبب اتصال ایران به منطقه قفقاز و ورود کالاهای ایران به روسیه، قزاقستان، کشورهای حاشیه ی دریای سیاه و کشورهای اروپایی خواهد شد؛ که البته بنا به گفته وزیر اقتصاد دولت آذربایجان خط آهن آذربایجان به 8 کیلومتری مرز ایران نیز کشیده شده است. همچنین در شرایط فعلی که روسیه از سوی اروپا مورد تحریم قرار گرفته است و ترکیه را نیز تحریم کرده ایران می تواند از این شرایط استثنایی برای انتقال مواد از جنوب به شمال و برعکس جدایی از حمل و نقل دریایی از مسیر زمینی آذربایجان اقدام نماید.

در سال جاری مبادلات تجاری ایران و آذربایجان به نحو چشمگیری در مقایسه با سال‌های گذشته کاهش یافته است.

تقویت بسترهای توریسم و بهره گیری از فرصت گردشگری سلامت

موضوع دیگر در روابط تجاری دو کشور توریسم و گردشگری سلامت است ایران به لحاظ چهار فصل بودن، داشتن آثار باستانی، منابع زیبای طبیعی نه تنها مکان مناسبی برای گردشگران جهان محسوب می شود بلکه دارای مزیت نسبی به لحاظ کوتاه بودن مسافت و کاهش هزینه سفر است ضمن انکه به لحاظ اشتراکات دینی، تاریخی و حتی زبانی با توجه به آنکه سی میلیون نفر از مردم ایران به زبان ترکی مسلط هستند مکان جذاب و راحتی برای توریستهای آذربایجان به حساب می‌آید از سوی دیگر ایران به واسطه پیشرفت‌های پزشکی و وجود بیمارستان‌های پیشرفته از موقعیت مناسبی در میان کشورهای آسیای میانه با موضوع گردشگری سلامت برخوردار است. هم اکنون در منطقه خاورمیانه امارات متحده عربی و اردن بالاترین سهم را در گردشگری سلامت دارند و ایران باید با سرمایه‌گذاری بیشتر و هدفمند تر بازار گردشگری سلامت در کشور آذربایجان و به‌طور کلی در کشورهای آسیای میانه و قفقاز را از آن خود کند.

رفع موانع تجارت و افزایش صادرات و واردات دو طرفه

در سال جاری مبادلات تجاری ایران و آذربایجان به نحو چشمگیری در مقایسه با سال‌های گذشته کاهش یافته البته در سال‌های پیش نیز ایران سهم ناچیزی در حجم مبادلات باکو داشته است. از انجا که توسعه اقتصادی و پیشرفت‌های تجاری و بازرگانی هم‌راستا با توسعه سیاسی و سیاست خارجی مبتنی بر همگرایی در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی صورت می‌گیرد هر گونه تنش در سیاست خارجی چه در سطح منطقه و چه در سطح بین الملل در بلند مدت اهداف غیر سیاسی را نیز تحت تاثیرقرار می دهد. وجود تحریم های 10 ساله ایران، سیاست نگاه به غرب باکو، حضور سرمایه گذاران اروپایی در کنار تحولات اقتصادی ترکیه و سیاست خارجی همسو با غرب انکارا که رقیب اصلی ایران در این منطقه بحساب می امد توانست خلا ناشی از ضعف سیاست کارآمد و بلند مدت تهران را در منطقه قفقاز به نحو کارآمدی پوشش دهد و جایگزین مقتدری برای ایران در منطقه شود.

البته نقش بخش خصوصی در توسعه فعالیت‌های تجاری و بازرگانی جمهوری اسلامی ایران مغفول واقع شده داشتن روابط تجاری پایدار و مداوم میان دو کشور، وابسته به حضور فعال بخش خصوصی ایران و آذربایجان است و دولت ها ضمن ایجاد بسترهای سیاسی و امنیتی و اقتصادی مناسب برای تحقق اهداف تجاری خود در منطقه باید مشوق‌های لازم را برای حضور بخش خصوصی فراهم کند و انها را مورد حمایت قرا دهند.

تحقق استفاده حداکثری از توانمندی ترانزیت و تجارت و توریسم در روابط ایران و آذربایجان خود منوط به اقدامات زیر است

*تکمیل خط آهن رشت- آستارا

*بهبود تعرفه‌های گمرکی و ثابت و همچنین فعالیت 24 ساعته گمرک

*حذف روادید میان دو کشور

ایران باید هر چه سریع‌تر در تکمیل خط آهن رشت- آستارا اقدام نماید. بنا به گفته مقامات دو کشور تفاهم‌نامه‌ای در رابطه با توسعه راه‌های زمینی و ریلی میان دو کشور در حال تکمیل است که به‌زودی امضاء خواهد شد. بهبود تعرفه‌های گمرکی و ثابت و همچنین فعالیت 24 ساعته گمرک اقدام دیگری است که سبب رونق تجاری هر چه بیشتر میان دو کشور خواهد گردید که هر دو موضوع در دستور کار دولت‌ها قرار دارد و انگیزه ایست برای فعالیت بخش خصوصی درزمینهٔ تجارت و سرمایه‌گذاری. از مشوق‌های دیگر که هر دو کشور باید برای رونق تجارت اقدام نمایند، حذف روادید است درواقع یکی از اصلی‌ترین اقدامات در رابطه میان دو کشور تسهیل رفت‌وآمد تجار و گردشگران میان دو کشور همسایه می‌باشد که البته جمهوری اسلامی ایران به‌منظور نشان دادن حسن نیت خود به‌طور یک‌جانبه روادید را برای اتباع آذربایجان لغو نموده که امید است جمهوری آذربایجان نیز در پاسخ به اقدام کم‌نظیر ایران متقابلاً روادید را برای اتباع ایران لغو نماید.

آنچه در سایقه مناسبات کشورهای همسایه همواره مشهود است، ظرفیت بالای هر یک از بسترهای تجارت، توریسم یا ترانزیت در فراهم‌سازی تعاملات دوسویه مستحکم و سرمایه آفرین است و به‌تبع نقش‌آفرینی هر سه حوزه ارزش‌آفرین نام‌برده در مناسبات ایران و آذربایجان جای هیچ تردیدی را باقی نمی‌گذارد که هر تأخیر و اهمالی در پیشبرد این مناسبات عایدی جز خسران و فرصت سوزی در بر نخواهد داشت. بدیهی است که پیشبرد سریع پروژه‌های طراحی‌شده مشترک میان دو طرف و راه‌اندازی طرح‌های دیگری که تسهیل‌کننده مناسبات و رافع محدودیت‌های موجود است آن‌هم در مقطع فعلی که شرایط ویژه‌ای میان روسیه و غرب از یک‌سو و مسکو و آنکارا از سوی دیگر حاکم شده است، از ضروریات است.

لینک عضویت در کانال تلگرام شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.