1. اولویت‌های سیاستی
  2. >
  3. مدیریت آب

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

1 آذر 1394 ساعت 14:35 شماره مسلسل: 1100152

ایجاد شورای هماهنگی مدیریت یکپارچه منابع آب حوضه آبریز

ایجاد شورای هماهنگی مدیریت یکپارچه منابع آب حوضه آبریز

سند جامع مدیریت دشت مشهد برآیند نظرات و دیدگاه‌های کلیه ذینفعان آب استان خراسان رضوی با رویکرد عدل و انصاف در منابع و مصارف است. لذا می‌توان این سند را آخرین و بهترین راه‌کار برون‌رفت از وضعیت موجود و الگویی برای کلیه دشت‌ها و حوزه‌های آبریز کشور دانست. همچنین علی‌رغم تأکید کلیه ذینفعان در دشت مشهد و بر مبنی اولین راهبرد این سند لزوم شکل‌گیری «شورای هماهنگی مدیریت به‌هم‌پیوسته منابع آب حوضه آبریز» مشهود و ضروری خواهد بود.

فرایند مشارکتی «تدبیر آب مشهد» با هدف پایداری توسعه شهر مشهد و با درخواست و حمایت تشکل مردم‌نهاد «ناجیان آب» و دستگاه­های دولتی از جمله استانداری، شرکت­های آب منطقه­ای و آبفا و دانشگاه در اردیبهشت ماه سال 93 شروع شده است. از نیمه دوم سال 93 نیز با شکل‌گیری کارگروه تخصصی آب، کشاورزی، منابع طبیعی و محیط‌زیست در اتاق فکر خراسان رضوی، فعالیت‌های مذکور هماهنگ با این مرکز و با همکاری سازمان‌های فوق‌الذکر و در راستای رسیدن به مدیریت یکپارچه منابع آب در حال فعالیت می­باشد. این فرایند در راستای فعالیت­های خود در طول سال گذشته، توانست با مشارکت بیش از 100 نفر از کارشناسان خبره استان و حدود 4800 نفر ساعت کار کارشناسی به سند جامع مدیریت دشت مشهد دست یابد. امید است که با اجرای آن سند شاهد تعادل پایدار دشت مشهد در افق سال 1420 باشیم.

در این فعالیت به منظور پیاده­سازی هرچه بهتر مدیریت یکپارچه منابع آب از برنامه­ریزی راهبردی- مشارکتی جهت مدیریت منازعات و پیدا کردن راه­حل­ها و همین‌طور همسنگی بین اهداف مختلف استفاده شد. خوشبختانه در سلسله نشست­های برگزار شده سیمای واقعی خردورزی جمعی با حضور گروهای ذی مدخل و ذی‌نفع از بخش­های مختلف به نمایش درآمد که نشان از عزم راسخ ایشان برای بهبود مدیریت منابع آب دارد (شکل 1).

شکل 1- ارتباط «تدبیر آب مشهد» و «فرایند استقرار مدیریت یکپارچه منابع آب» در دشت مشهد

بر اساس توافق‌های انجام شده در «تدبیر آب مشهد» مقرر شده تا اهداف چشم‌انداز دستیابی به توسعه پایدار در منابع آب در سه باز کوتاه، میان و بلند مدت از مشخصات ارائه شده در جدول (1) تبعیت کند. در واقع بررسی مقدار نسبت C (مصرف) به RW (آب تجدیدپذیر) در حال حاضر در دشت مشهد نشان می‌دهد که این شاخص به حدود 23/1 رسیده و دشت مشهد-چناران در شرایط بحرانی کامل می‌باشد. فرض بر آن است که با همه برنامه­ریزی‌ها و تلاش برای پیاده­سازی برنامه‌ها، امکان تغییر روند توسعه (افزایش مصرف آب) بطور ناگهانی و آنی وجود ندارد. در این برنامه پیش‌بینی شده که روند افزایش C/RW در مقدار 3/1 تا سال 1395 کنترل شده و پس از آن روند کاهشی یافته و در سال 1400 به یک و در افق 1420 به 75/0 برسد. یادآوری می­شود بر اساس مصوبه پانزدهمین جلسه شورای عالی آب کشور سقف تخصیص از منابع آب زیرزمینی معادل 75 درصد آب تجدید پذیر می­باشد.

دوره

افق

مدت

هدف

معیار

راهبردی

1500

≈100 سال

توسعه پایدار

عدالت، اجماع، حداقل ریسک

بلندمدت

1420

≈ 27 سال

دستیابی به پایداری «منابع آب»

محدوده مطالعاتی 75/ C/RW <

میان‌مدت

1400

≈ 7 سال

کنترل نسبی بحران کمّی «منابع آب»

و کنترل کامل بحران «تأمین آب شهری»

محدوده مطالعاتی 1C/RW <

شهر مشهد Supply / Demand >1

کوتاه‌مدت

1395

≈ 2 سال

کنترل نسبی بحران «تأمین آب شهری»

جلوگیری از رشد بحران «منابع آب»

عرضه و تقاضا 1 Supply / Demand ≈

C / RW ≤ 3/1

منظور از C مصارف آب است (که معادل تفاضل آب برداشتی و آب برگشتی می­باشد)؛ و منظور از RW مقدار تجدید­پذیری منابع آب است.

مقادیر Supply و Demand (عرضه و تقاضا) مربوط به آب شهر مشهد می‌باشد.

جدول1- اهداف چشم‌انداز در سه بازه کوتاه، میان و بلندمدت

لازم به توضیح است که وضعیت/ تغییرات برداشت‌های آب در فاصله زمانی 1393 الی 1420 روند ارائه شده در تصویر(2) را داشته که در این تصویر محور افقی زمان بوده و در آن دو سناریو به شرح زیر مطرح شده است:

  1. اضمحلال: با فرض ادامه روند توسعه فعلی، لاجرم فشار بر منابع آب روزبه‌روز فزونی یافته و در نهایت منجر به نابودی آبخانه زیرزمینی (تخلیه کامل یا خروج از حیز انتفاع به دلیل شوری زیاد) می‌شود.
  2. بقاء: با فرض مدیریت تقاضا و کنترل مصارف به تدریج وضعیت نامتعادل کنونی به یک وضعیت پایدار منتهی می­شود. تفاوت بین دو منحنی این سناریو (الف و ب) مربوط به میزان آب دریافتی دشت مشهد از خارج از حوضه می‌باشد. در واقع منحنی (الف) با فرض عدم تأمین آب از خارج از حوضه و منحنی (ب) با فرض تأمین آب قابل‌اعتماد از خارج از حوضه می‌باشند.

شکل2- وضعیت تخصیص آب از سال 1393 تا سال 1420

در محاسبات برای رسم تصویر فوق میزان برداشت‌های کنونی حدود 1130 میلیون متر مکعب و برداشت‌ها در افق 1420 معادل 1765 میلیون متر مکعب فرض گردیده است (بر اساس مستندات ارائه شده در جلسات تدبیر آب توسط دستگاه‌های مسئول دولتی). علاوه بر این، بایستی دقت کرد که مقادیر آب تجدیدپذیر در محورهای عمودی سمت راست (سال 1393) و سمت چپ (سال 1420) متفاوت‌اند. با توجه به گرمایش تدریجی و تغییر رژیم بارندگی (کاهش شدید ذخایر برفی کوهستانی) برآورد گردیده که میزان آب تجدیدپذیر از حدود 800 میلیون متر مکعب در حال حاضر به حدود 700 میلیون متر مکعب (با 15٪ کاهش) خواهد رسید. لازم به ذکر است که سطح زیر منحنی کنترل برداشت (پایین‌ترین منحنی) میزان برداشت از آبخانه زیرزمینی را نشان می‌دهد.

همانطور که قبلا هم ذکر شد، سند جامع مدیریت دشت مشهد برآیند نظرات و دیدگاه­های کلیه ذینفعان آب استان خراسان رضوی با رویکرد عدل و انصاف در منابع و مصارف است. لذا می­توان این سند را آخرین و بهترین راه‌کار برون‌رفت از وضعیت موجود و الگویی برای کلیه دشت­ها و حوزه‌های آبریز کشور دانست. همچنین علی­رغم تأکید کلیه ذینفعان در دشت مشهد و بر مبنی اولین راهبرد این سند لزوم شکل­گیری «شورای هماهنگی مدیریت به‌هم‌پیوسته منابع آب حوضه آبریز» مشهود و ضروری خواهد بود.

به همین جهت و در راستای مصوبات پانزدهمین جلسه شورای عالی آب (بند1) و استنادات قانونی ذیل[1] عملیاتی­تر نمودن مصوبات فرآیند تدبیر آب مشهد «شورای هماهنگی مدیریت بهم پیوسته حوضه آبریز کشف رود» باید در دستور کار دولت تدبیر قرار بگیرد و امید تعادل بخشی دشت مشهد را در دل­ها زنده و نوید توسعه پایدار برای شهر مشهد به ارمغان آید.


[1]. اسناد ذیل بر مدیریت به‌هم‌پیوسته تأکید دارند:

سند چشم‌انداز جمهوری اسلامی ایران

سیاست­های کلان نظام در بخش منابع

ماده 17 قانون برنامه چهارم

ماده 14 قانون برنامه پنجم

مصوبات هشتمین شورای عالی آب

مصوبات دهمین شورای عالی آب

مصوبات شورای امنیت کشور در سال 92

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.