1. رویدادها

نوع مطلب: خبر

همدان 16 مهر 1394 ساعت 09:13

لزوم همکاری دولت، دانشگاه و جامعه برای ارتقای کیفیت سیاست‌گذاری‌های جمعیتی

لزوم همکاری دولت، دانشگاه و جامعه برای ارتقای کیفیت سیاست‌گذاری‌های جمعیتی

حسام‌الدین آشنا در همایش ملی «تحولات جمعیت ایران؛ فرصت‌ها و تهدیدها» در همدان اظهار کرد: کیفیت سیاست‌گذاری جمعیتی در کشور باید ارتقاء یابد. وی این ضرورت را از ناحیه‌ی لزوم هماهنگی سیاست‌ها با تحولات جمعیتی، تاثیرات جدی شکست سیاست‌های جمعیتی در سایر سیاست‌ها، تعدد نهادهای سیاست‌گذار و اسناد سیاستی در این حوزه مورد تحلیل قرار داد.


حسام‌الدین آشنا روز چهارشنبه 15 مهر 1393 در همایش ملی «تحولات جمعیت ایران؛ فرصت‌ها و تهدیدها» در همدان اظهار کرد: کیفیت سیاست‌گذاری جمعیتی در کشور باید ارتقاء یابد. وی این ضرورت را از ناحیه‌ی لزوم هماهنگی سیاست‌ها با تحولات جمعیتی، تاثیرات جدی شکست سیاست‌های جمعیتی در سایر سیاست‌ها، تعدد نهادهای سیاست‌گذار و اسناد سیاستی در این حوزه مورد تحلیل قرار داد. وی سپس از همین منظر اسناد سیاست جمعیتی زیر را بر اساس سه دو گانه‌ی راهبردی در واحد تحلیل، تعریف مساله و حل مساله مورد بررسی قرار داد:

«راهبردها و اقدامات ملی مربوط به جلوگیری از کاهش نرخ باروری و ارتقای آن متناسب با آموزه های اسلامی و اقتضائات راهبردی کشور» (مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی، 1391)

«طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده» (در دستور کار مجلس از سال 1391)

«سیاست‌های کلی جمعیت» (مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام1393)

آشنا در توضیح دوگانه‌ی اول در اسناد سیاست جمعیتی، این اسناد را بر حسب اینکه واحد تحلیل و سیاست‌گذاری خود را فرد قرار می‌دهند یا خانواده در درجات مختلف یک طیف قرار داد. تاکید بر فرد به عنوان واحد تحلیل در سند سیاست جمعیتی یعنی پذیرش نقش فرد، انگیزه‌ها و تونایی او در باروری به عنوان یک رفتار جمعیتی کلیدی و در نتیجه استفاده از سازوکارهای تشویقی و تنبیهی در سطح فرد برای اجرای توصیه‌های سیاستی. در مقابل تاکید بر خانواده در تئوری پایه‌ی سند سیاست‌ جمعیتی بدان معنی است که باروری در متن خانواده و مناسبات پیچیده‌ی درون آن و نیز بین خانواده و محیط آن دیده می‌شود و لذا باید در شناخت توصیه‌های سیاستی واکنش و عملکرد خانواده مدنظر قرار گیرد. از این منظر تشویق رفتار باروری بدون ملاحظات خانواده یا ممانعت از ارائه‌ی خدمات بهداشت باروری ممکن است در عمل رفاه، آرامش و رضایت خانواده را کاهش داده و صدمات مهلکی به جامعه وارد کند.

او در مرور بندها و موادی از متن اسناد سیاستی مورد بررسی، اظهار کرد که در سند مجمع تشخیص مصلحت نظام واحد تحلیل خانواده است و در دو سند دیگر فرد و یا به بیان دیگر مادران و رفتار باروری آنان محوریت دارد و با وجود اشاره به مفهوم خانواده، خانواده نه به عنوان یک عامل اصلی که رفاه و رضایت و داوری آن به عنوان یک کل در مسایل جمعیتی نقش دارد، بلکه بیشتر برای تاکید بر نقش مادران در باروری و همراه با نوعی نگاه ابزاری به زن مورد توجه قرار گرفته است.

او در معرفی دوگانه‌ی دوم در زمینه‌ی تعریف مساله، کمیت و کیفیت جمعیت را به عنوان دو مساله‌ی متفاوت در اسناد سیاست‌ جمعیتی از یکدیگر تفکیک نمود. وقتی مساله، کمیت جمعیت است موضوعاتی چون کاهش باروری، سالمندی جمعیت، رشد جمعیت پایین، ازدواج، طلاق، سن ازدواج و ... در سند محوریت دارند و هنگامی که کیفیت جمعیت مساله سند باشد رفاه، پویایی، بالندگی، سلامت، امنیت و ... اهمیت پیدا می‌کنند. به باور وی سند سیاست‌های کلی جمعیت از این حیث بسیار بیشتر از دو سند دیگر به ابعاد و ویژگی‌های کیفی جمعیت تاکید دارد. در بند 1 و 6 این سند اهداف اصلی مداخله در جمعیت، کیفی هستند. او از منظر این دوگانه طرح پیشنهادی مجلس، را به استناد هدف ذکر شده در آن یعنی نیل به نرخ باروری 2.5 در رشد کمی جمعیت تا سال 1404 توام با ارتقای کیفی جمعیت و تثبیت آن تا سال 1430 ه. ش متمرکز بر اهداف کمی جمعیت معرفی کرد. به عبارتی، با وجود اشاره ضمنی به رشد کیفی جمعیت، محتوا و روح حاکم بر سند پیگیری اهداف کمی است. وی همین نتیجه را در مورد مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی با ارجاع به ماده 1 آن تایید و اظهار کرد از حیث تاکید بر وجوه کمی و کیفی جمعیت سند سیاست‌های کلی جمعیت از جامعیت بیشتری برخوردار است.

حسام‌الدین آشنا در بررسی توجه اسناد سیاستی یادشده به سه گروه جمعیتی زیر سن فعالیت (0-14)، در سن فعالیت (15-63) و بیشتر از سن فعالیت (بالاتر از 65) نیز اظهار کرد سند سیاست‌های کلی جمعیت در سه بند جداگانه این گروه‌ها را هدف قرار داده و این امر مؤید تمرکز این سند بر وجوه کیفی جمعیت است. در حالیکه در دو سند شورای عالی انقلاب فرهنگی و طرح پیشنهادی مجلس تنها افزایش جمعیت زیر سن فعالیت هدف قرار گرفته است.

آشنا سومین دوگانه‌ی مورد نظر خود را به صورت تاکید بر افزایش جمعیت یا تعادل جمعیت به عنوان راه حل مسایل جمعیتی مورد اشاره قرار داد. راه حل افزایش ناظر بر تغییر رفتار باروری و رویدادهای جمعیتی مرتبط با آن را (ازدواج و طلاق و ..) برای مدیریت مسایل جمعیتی است. در مقابل راه حل تعادل جمعیت ناظر بر رفع تبعیض و صورت‌های مختلف عدم تعادل‌های جمعیتی از حیث توزیع جغرافیایی و اقتصادی و فرهنگی است.

رئیس مرکز بررسی‌های استراتژیک و مشاور رئیس‌جمهور در امور فرهنگی با بررسی اسناد سیاست جمعیتی از این حیث نتیجه گرفت که طراحان سند مجمع تشخیص مصلحت نظام در بندهای 9، 10 و 11 به روشنی به اهمیت و اولویت راهبرد توزیع متعادل جمعیت در قلمرو سرزمینی در کنار افزایش جمعیت واقف بوده‌ و در این سند راهبرد تعادل‌بخشی اهمیتی همسنگ با راهبرد افزایش جمعیت پیدا کرده است. اما در طرح پیشنهادی مجلس اشاره‌ای به تعادل‌بخشی جمعیت نشده و در سند شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز تعادل جمعیتی به معنی جابجایی‌های جمعیتی و به شکل دستوری مورد نظر بوده است و این امر می‌تواند زمینه‌ساز بروز تبعیض‌های جدی در کشور شود.

آشنا در جمع‌بندی تحلیل خود از کیفیت سیاست‌گذاری جمعیتی در کشور اظهار داشت با توجه به تحلیل ارائه شده سند مجمع تشخیص مصلحت از کیفیت سیاست‌گذارانه‌ی بیشتری برخوردار است. او افزود از منظر کیفیت سیاست‌گذاری تعدد اسناد سیاست جمعیتی مادامی که ارتباط عمومی و برنامه‌ای بین آنها برقرار نباشد، مزیت نیست. چالش کیفیت سیاست‌گذاری با ورود نگاه مهندسی به قلمرو جمعیت و نیز نهادها و افراد فاقد صلاحیت در سیاست‌گذاری‌ها افزایش نمی‌یابد. او تأکید کرد که دانشگاهها و مجامع علمی نقش کلیدی در ارتقای کیفیت سیاست‌گذاری جمعیت می‌توانند داشته باشند و دانشگاه‌ها نباید در قبال اظهارنظرها و برآوردهای نادرست و غیرکارشناسانه‌ی جمعیتی که مبنای تولید اسناد سیاستی در این حوزه قرار می‌گیرند، ساکت باشند و بدون شک در قبال پیامدهای ناخواسته و نامطلوب سیاست‌گذاری فاقد کیفیت در زمینه‌ی مسایل جمعیتی کشور مسئولند.

وی اتاق‌های فکر استانی را محمل مناسبی برای شکل‌گیری تعامل بین دانشگاه، جامعه و دولت برای ارتقای کیفیت سیاست‌گذاری‌ها در سطوح محلی، منطقه‌ای و ملی معرفی کرده و افزودند اتاق‌های فکر از یک سال پیش به ابتکار مرکز بررسی‌های استراتژیک و معاونت فرهنگی وزارت علوم تحقیقات و فناوری در همه‌ی استان‌ها تاسیس شده است.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.