1. اتاق فکر استان‌ها

نوع مطلب: خبر

سيستان و بلوچستان 7 مهر 1394 ساعت 14:06

مسأله مهاجرت گسترده مردم از منطقه سیستان

مسأله مهاجرت گسترده مردم از منطقه سیستان

دومین جلسه اتاق فکر سیستان و بلوچستان در خصوص مسأله مهاجرت گسترده مردم از منطقه سیستان در استان سیستان و بلوچستان روز پنج شنبه مورخ 94.02.10ساعت 17 تا 20 در محل دانشگاه سیستان و بلوچستان با حضور جمعی از نخبگان دانشگاهی و مدیران استانی استان برگزار گردید.

حاضرین نشست

جناب آقای دکتر مصیب پهلوانی، دانشیار اقتصاد دانشگاه سیستان و بلوچستان و رئیس بنیاد نخبگان استان
جناب آقای دکتر محمد رضا پودینه، استادیار جغرافیای دانشگاه سیستان و بلوچستان و معاونت پژوهشی پژوهشکده علوم زمین و جغرافیا
جناب آقای محمدعلی پیری، فرماندار شهرستان هیرمند
جناب آقای دکتر امان الله تمنده رو، جامعه شناس و کارشناس روابط عمومی استانداری سیستان و بلوچستان
جناب آقای دکتر محمد عثمان حسین بر، استادیار جامعه شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان و مدیر اتاق فکر استان
جناب آقای دکتر غلامعلی خمر، استادیار جغرافیای دانشگاه زابل
جناب آقای دکترعیسی شیبانی، دکترای جغرافیای شهری و رئیس دانشگاه پیام نور زابل
جناب آقای دکتر جواد شهرکی، دانشیار اقتصاد دانشگاه سیستان و بلوچستان و معاونت پژوهشی دانشکده مدیریت و اقتصاد
جناب آقای محمد رضا ناصری نیا، جمعیت شناس و کارشناس ارشد پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی زاهدان
سرکارخانم سمانه محمدپور، دانشجوی دکترای مدیریت دولتی دانشگاه سیستان و بلوچستان و منشی جلسه

مقدمه
مسأله مهاجرت گسترده مردم از منطقه سیستان، از دغدغه ها و نگرانی هایی است که در چند سال اخیر در رسانه های جمعی و حوزه عمومی استان توجه ها را به خود جلب نموده و به صورت یک مسأله مهم درآمده است. چنین مسأله ای نزدیک به نیم قرن پیش نیز اتفاق افتاده و موجب مهاجرت گسترده مردم از منطقه سیستان به نقاط دیگر و بویژه به منطقه ای که امروزه استان گلستان نامیده می شود، شده است. هرچند با توجه به تغییرات شیوۀ معیشتی و کاهش وابستگی های محیطی و نیز حجم جمعیت مهاجرت کرده، نمی توان این موج جدید مهاجرت را از نظر شدت با موج قبلی مقایسه کرد، اما این پدیده را می توان به عنوان یک مسأله مهم اجتماعی در استان قلمداد نمود.

نگاهی به شیوه معیشت منطقه سیستان

شیوه معیشت اصلی و سنتی مردم این منطقه کشاورزی، دامداری و صیادی می باشد. وجود دریاچه هامون و زمین های مساعد در گذشته موجب رونق کار صیادی، کشاورزی و دامداری بوده است اما امروزه بواسطه خشکسالی ها متمادی و خشکی دریاچه هامون، کار صیادی ازبین رفته و کشاورزی و دامداری دچار بحران جدی شده است. از بین رفتن ظرفیت های شغلی، فقدان فرصت های شغلی کافی و جایگزین و تشدید جدی طوفان گرد و خاک و ریزگردها ناشی از خشکی دریاچه هامون افزایش چشمگیر مهاجرت مردم از منطقه را به دنبال داشته است.

علل مهاجرت

اهم نکات

  1. مهمترین علت مهاجرت مردم؛ خشک شدن دریاچه هامون به عنوان شریان حیاتی سیستان
  2. از بین رفتن فرصتهای شغلی در منطقه بویژه در بخش های اشتغال سنتی مردم یعنی کشاورزی، دامداری و صیادی
  3. انسداد و دیوار کشی مرز و از بین رفتن بسیاری از فرصت های اشتغال و تجارت؛ این دیوار هرچند توانسته است مانع قابل توجهی در برابر ورود مواد مخدر و اشرار باشد، اما با ازبین بردن فرصت های تجاری و تبادلات بین مرزی باعث تشدید بیکاری و رکود اقتصادی منطقه شده است.
  4. بحران زیست محیطی ناشی از کمبود آب و طوفان های مداوم گرد و خاک و ریزگردها که تحمل زندگی در منطقه را بسیار دشوار کرده است.
  5. عوارض و بیماری های ناشی از بحران زیست محیطی و بویژه شیوع بیماری های تنفسی
  6. فقدان واحدهای صنعتی و تولیدی با ظرفیت های کافی و مناسب اشتغال
  7. تعطیلی و یا عدم فعالیت واحدهای تولیدی محدود موجود در شهرک صنعتی زابل
  8. رشد روزافزون تحصیلکردگان و نیروهای متخصص و عدم وجود ظرفیت کافی و مناسب برای اشتغال آنها، زمینه مهاجرت نخبگان و فرار مغزها از منطقه را فراهم کرده است.

پیامدهای مهاجرت

اهم نکات

  1. خالی شدن آبادی ها از سکنه و متروک شدن و نابودی آنها
  2. تشدید نابودی ظرفیت های اشتغال و شیوه معیشت سنتی و بویژه کشاورزی، دامداری و صیادی
  3. تشدید مسائل زیست محیطی و کمک به افزایش طوفان های گرد و خاک و ریزگردها
  4. رشد حاشیه نشینی در شهرها و بروز و تشدید مسائل شهری
  5. ازبین رفتن بسیاری از عناصر فرهنگی سنتی و میراث فرهنگی موجود در این مناطق
  6. بهم خوردن توازن و تراکم جمعیتی در مناطق مبداء و مقصد مهاجرت
  7. افزایش تهدیدات امنیتی برون مرزی ناشی از تخلیه مناطق مرزی

کاهش پیامدهای منفی دیوار مرزی

اهم راهکارها

  1. فعال تر شدن دیپلماسی رسانه ای و تعاملات سیاسی با کشور افغانستان برای حل مشکل حق آبه سیستان و رها سازی آب بیشتر در بستر دریاچه و تالاب خشک هامون
  2. احیای تالاب هامون و منطقه بندی طبیعی آن
  3. تغییرات لازم در الگوهای کشاورزی و دامداری با توجه به وضعیت موجود آب با تأکید بر روش های بهینه انتقال آب، آبیاری و استفاده از روش های مکانیزه کشاورزی و دامداری و مرغداری صنعتی
  4. ایجاد منطقه آزاد تجاری- صنعتی زابل
  5. تأکید بر سرمایه گذاری دولتی باتوجه به عدم وجود تمایل و توان بخش خصوصی برای سرمایه گذاری و ریسک بالای آن
  6. احیاء شهرک های صنعتی با در نظر گرفتن بازار مناسب
  7. رفع انسداد مرز و یا مدیریت بهینه آن جهت استفاده از فرصت های آن بویژه در امر مبادلات مرزی
  8. رونق تجارت با توجه به موقعیت مناسب مرزی و بویژه فعال کردن بازارچه های مرزی و رونق تجارت و داد و ستد با کشور افغانستان
  9. استفاده مناسب از پتانسیل های طبیعی موجود در منطقه مثل باد و آفتاب، بویژه بکارگیری توربین های بادی و نیروگاههای خورشیدی برای تولید برق
  10. استفاده مناسب از معادن کشف شده آنتیموان
  11. گسترش تولیدات گیاهان دارویی
  12. ترویج و راه اندازی شرکت های دانش بنیان و بکارگیری نیروهای تحصیلکرده و متخصص در آنها
  13. استفاده مناسب از پتانسیل های مناسب توریستی منطقه

سخن پایانی

امروزه بواسطه خشکسالی ها متمادی و خشکی دریاچه هامون، کار صیادی از بین رفته و کشاورزی و دامداری دچار بحران جدی شده است. از بین رفتن این ظرفیت های شغلی، فقدان فرصت های شغلی کافی و جایگزین و تشدید جدی طوفان گرد و خاک و ریزگردها، که بطور عمده ناشی از خشکی دریاچه هامون است، افزایش چشمگیر مهاجرت مردم از منطقه را به دنبال داشته است. این مهاجرت پیامدهای متعددی همانند خالی شدن بسیاری از آبادی ها از سکنه و تخلیه جمعیتی مناطق مرزی، تشدید زوال فرصت های شغلی، تشدید بحران زیست محیطی و طوفان ریزگردها، ازبین رفتن عناصر و میراث فرهنگی، تشدید مسائل شهری و ایجاد خلاء امنیتی در مناطق مرزی، به همراه دارد. راهکارهای اساسی برای این چالش، بهبود شرایط زیست محیطی با تأکید بر احیای دریاچۀ هامون و اشتغال زایی با تأکید بر حفظ ظرفیت های شغلی موجود و ایجاد فرصت های شغلی تجاری، صنعتی و دانش بنیان باتوجه پتانسیل های منطقه می باشد.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.