1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست خارجی
  4. >
  5. مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی
  6. >
  7. امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی

نوع مطلب: مرور سیاست

3 مرداد 1398 ساعت 02:42 شماره مسلسل: ۳۳۰۰۸۳۳

تغییر معادلات جنگ یمن و سناریوهای پیش‌روی عربستان

تغییر معادلات جنگ یمن و سناریوهای پیش‌روی عربستان

در نوشتار حاضر پس از بررسی تغییر معادلات میدانی در یمن و سردرگمی عربستان به سناریوهای پیش‌روی جنگ یمن پرداخته می‌شود.

مقدمه

عربستان سعودی در 26 مارس 2015، با ادعای حمایت از عبدربه منصور هادی، رئیس‌جمهور مستعفی یمن، تهاجم هوایی خود را علیه مردم این کشور آغاز کرد. در این عملیات که در ماه نخست از آن به‌عنوان «توفان قاطعیت» و بعد از آن «بازگرداندن امید» نام ‌برده می‌شود، امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین، اردن، سودان و مغرب، حضور داشتند و در تحویل تسلیحات نظامی با ریاض همکاری می‌کردند؛ لیکن با گذشت زمان کشورهای تشکیل دهنده ائتلاف نظیر: قطر و مغرب از آن خارج شدند. به دنبال دگرگونی در معادلات میدانی یمن ناشی از تغییر راهبرد انصارالله به فاز تهاجمی، امارات نیز از خوف موشک‌ها و پهپادهای انصارالله نیروهای خود را از یمن خارج کرده است. در نوشتار حاضر پس از بررسی تغییر معادلات میدانی در یمن و سردرگمی عربستان به سناریوهای پیش‌روی جنگ یمن پرداخته می‌شود.

راهبرد تهاجمی انصارالله و تشدید هراس در ائتلاف

مقامات سعودی‌ تصور می‌کردند با تشکیل ائتلاف نظامی علیه یمن قادر خواهند بود در مدت کمتر از یک ماه کنترل کامل یمن را به دست بگیرند؛ اما مقاومت ارتش، انصارالله و پیوستن نیروهای مردمی به این گروه، موجب شده تا سعودی‌ها غرق در باتلاقی شوند که تاکنون با گذشت پنج سال از آن و هزینه نمودن میلیاردها دلار و برجای گذاشتن تلفات سنگین نظامی، دستاوردی نداشته باشد.

پس از آغاز حملات ائتلاف علیه یمن، کارشناسان مسائل استراتژیک معتقد بودند که یگانه راه نجات و تغییر موازنه برای برون‌رفت از بن‌بست محاصره و جنگ را تکیه بر حملات انبوه موشکی و پهپادی به عمق جغرافیای کشورهای عضو ائتلاف به‌ویژه عربستان و امارات می‌دانستند، اما نسبت به وجود این توانمندی یا شکل‌گیری آن در کوتاه مدت نیز تردید جدی داشتند؛ لیکن این انتظار در دو ماه‌ اخیر پایان یافته و جهان شاهد عملیات‌ گسترده، هدفمند و مؤثر انصارالله به زیرساخت‌ها و تأسیسات حیاتی عربستان سعودی بوده است.

معادله جنگ یمن از ابتدای سال 2019 و با حملات انصارالله ضد دفاع هوایی عربستان و امارات تغییر کرد. آنچه که منجر به بروز این تغییر شد، موفقیت انصارالله در پیشرفت توانایی‌های نظامی و دست‌یابی به تکنولوژی پیشرفته در این زمینه بوده است. انصارالله از دو ماه‌ گذشته وارد فاز تهاجمی شده است. تغییر فاز تدافعی به تهاجمی با هدف قرار دادن تأسیسات خطوط نفت، پست‌های انتقال و توزیع برق و فرودگاه‌ها در سه استان جیزان، نجران و عسیر باعث شده تا انصارالله و نیروهای مردمی از یک وضعیت نامطلوب که ناشی از فشار محاصره، جنگ و فرسایشی شدن این روند بود به یک وضعیت مطلوب و اثرگذار تبدیل شوند. در واقع ترس عربستان و کشورهای عضو ائتلاف از پیشرفت توانایی‌های انصارالله زمانی آغاز شد که پهپادهای انصارالله در 14 مه 2019 ایستگاه‌های پمپاژ نفت شرکت آرامکو عربستان را هدف گرفتند.

بهره‌گیری جنبش انصارالله از پهپادها و موشک‌های کروز که قادر به ایجاد اختلال در رادارها و دستیابی به اهدافشان در داخل عربستان هستند بیان‌گر تغییر معادلات نظامی در میدان نبرد است. مجموع عملیات‌های پهپادی انصارالله و ارتش یمن طی دو ماه گذشته حدود 40 عملیات بوده و 15 عدد آن‌ها با مشارکت یگان توپخانه انجام شده است. در 21 عملیات پهپادی تأسیسات نظامی سعودی مورد هدف قرار گرفت؛ 10 عملیات پهپادی علیه فرودگاه ابها، هفت عملیات علیه فرودگاه جیزان، سه عملیات علیه فرودگاه نجران و دو عملیات علیه پایگاه هوایی خمیس مشیط انجام شد. یگان موشکی نیز طی دو ماه گذشته پنج عملیات با استفاده از موشک‌های بالستیک داشته و با دو موشک کروز، دو موشک بدر اف و یک موشک کوتاه برد تأسیسات نظامی عربستان سعودی را هدف قرار گرفت.

خروج نیروهای امارات از یمن و تسریع فروپاشی ائتلاف

عربستان سعودی که در ابتدا مدعی تشکیل ائتلافی متشکل از سه حلقه اعضای شورای همکاری خلیج فارس، کشورهای عضو اتحادیه عرب و محور ترکیه - پاکستان بود، در ادامه نتوانست به این هدف برسد. عربستان برآن بود تا در تجاوز به یمن تمامی کشورهای عربی و سنی منطقه را با خود همراه سازد اما حتی نتوانست کشور عمان که جزو کشورهای شورای همکاری خلیج فارس است را با خود همراه سازد. عربستان سعی داشت با ایجاد ائتلافی وسیع هم به تجاوز خود مشروعیت ببخشد و هم از لحاظ مالی و تلفات نظامی متحمل خسارات گسترده نشود. برای عربستان مشارکت پاکستان و ترکیه در تجاوز به یمن بسیار مهم بود چرا که ارتش این دو کشور از قدرت و توانایی بالایی برخوردار است. اما با بروز نشانه‌های شکست، ترکیه و پاکستان خود را کنار کشیدند.

ائتلاف سعودی در زمان تأسیس خود شامل 9 کشور عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، بحرین، قطر، مصر، اردن، سودان و مغرب بود تا مواضع حوثی‌ها را هدف حملات هوایی خود گرفته و صنعا، پایتخت یمن را بازپس بگیرند. اما به مرور کشورهای عضو ائتلاف نظیر: قطر، مغرب و امارات از ائتلاف خارج شدند. در واقع پس از خروج قطر و مغرب از ائتلاف، نوبت به امارات رسید تا در اقدامی مشابه از صحنه یمن خارج شود. اگرچه توجیه اماراتی‌ها، انتقال از «استراتژی نظامی» به رویکرد «صلح‌جویانه» است، اما نتیجه آن ناکامی عربستان در حفظ ائتلاف و تسریع در فروپاشی آن است؛ زیرا امارات به عنوان یکی از مهم‌ترین بازیگران فعال در ائتلاف علیه یمن از همان ابتدا با کلید زدن جنگ از طریق حملات زمینی، هوایی و دریایی کمک بسیار بزرگی به عربستان کرد.

دلایل عقب‌نشینی امارات از یمن به‌طور عمده در نگرانی این کشور از رویکرد انصارالله نهفته است از آن جهت که این احتمال می‌رود که نیروهای انصارالله همان استراتژی را درخصوص اماراتی‌ها دنبال کنند که در خصوص عربستانی‌ها اجرا می‌کنند و به حملات موشکی و پهپادی به تأسیسات حیاتی امارات متوسل شوند. هر چند سران ابوظبی از دور جدید حملات انصارالله تا کنون در امان بوده‌اند، اما بدیهی است که به دلیل سطح بالای آسیب‌پذیری امارات در مقایسه با عربستان و شکننده بودن فضای سیاسی - اقتصادی آن‌ها پس از وقوع عملیات، در فضایی از ترس و نگرانی بی‌وقفه به‌سر می‌برند.

این نکته لازم به ذکر است که هدف اصلی مشارکت کشورهای آفریقایی نظیر سودان در ائتلاف، مسائل مالی است. عربستان سعودی در ازای مشارکت این کشورها مبلغ مالی عظیمی را به آن‌ها پرداخت می‌کند. در مجموع می‌توان گفت که ائتلاف ساختگی عربستان در جنگ یمن خیلی زود و به دنبال عیان شدن نشانه‌های شکست در حال فروپاشی است و ریاض مجبور است برای به خدمت گرفتن مزدوران جدید و نگه داشتن کشورهای قبلی در ائتلاف رشوه‌های کلانی را بپردازد.

سناریوهای پیش‌روی عربستان در جنگ یمن

اتخاذ راهبرد تهاجمی انصارالله و خروج امارات از یمن، عربستان سعودی را در باتلاق جنگ و فشار ناشی از جنایت‌های جنگی تنها گذاشته و سناریوهای سختی را پیش‌روی این کشور قرار داده است.

سناریوی نخست: تشدید حملات عربستان علیه یمن

یکی از سناریوهای محتمل تشدید حملات عربستان سعودی علیه یمن است. در حقیقت از دست دادن ابتکار عمل ناشی از ضعف سامانه‌های دفاع هوایی عربستان و عدم کارایی آن در برابر موشک‌های کروز و پهپاد قاصف k2 باعث کاهش پرستیژ و اعتبار نظامی عربستان در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی شده و در آینده به شکل‌گیری انتقادات جدید از جنگ یمن در داخل منجر خواهد شد. این امر واکنش انتقام‌جویانه عربستان سعودی را دربرخواهد داشت. به عنوان مثال پس از حمله انصارالله به تأسیسات نفتی عربستان، ائتلاف علیه یمن، به عنوان واکنش انتقام‌جویانه، اقدام به اجرای یک‌سری حملات هوایی کرد. در آن زمان سخنگوی ائتلاف عربستان اعلام کرد که مواضع حوثی‌ها را در صنعا و کمیته‌های مردمی را در مناطق دیگر مورد هدف قرار داده‌اند.

با توجه به اینکه مقامات سعودی در وضعیت کنونی ورود به گفت‌وگو را از سر ضعف تفسیر می‌کند و با توجه به پیچیدگی‌های مذاکره، محتمل است که عربستان اقدامات تشدیدکننده و حمایت‌های لجستیکی بیشتر را در جنگ یمن کلید بزند و تلاش کند تا معادلات تغییر یافته را مجددا به وضعیت قبلی بازگرداند. در این سناریو این احتمال وجود دارد که عربستان سعی خواهد کرد تا آمریکا را بیشتر در جنگ یمن وارد کند اما رویکرد آمریکا همچنان پرهیز از ورود مستقیم به جنگ و تغییر معادلات میدانی به نفع ریاض است. به خصوص که ترامپ مشغول تبلیغات انتخاباتی است و تلاش دارد تا عربستان را در یک وضعیت فرسایشی و اضطراری در جنگ یمن قرار دهد تا هم زمینه برای خرید سلاح‌های جدید فراهم شود و هم بتواند از ضعف‌های عربستان در موعد مشخص امتیازات تجاری و سرمایه‌ای دریافت کند.

البته حملات هوایی ائتلاف عربستان دیگر تهدید بزرگی برای یمنی‌ها به شمار نمی‌آید؛ زیرا آن‌ها توانسته‌اند در طول سال‌های جنگ توانایی‌های خود را گسترش دهند. علاوه بر آن تشدید حملات هوایی نه تنها نمی‌تواند حملات انصارالله را متوقف کند؛ بلکه انگیزه آن‌ها برای افزایش حملات علیه پایگاه‌ها و تأسیسات حیاتی عربستان را مضاعف می‌کند.

سناریوی دوم: مذاکره عربستان با انصارالله یمن

از زمان آغاز حملات انصارالله علیه تأسیسات عربستان سعودی در مه 2019، مذاکره مستقیم به یکی از گزینه‌های اصلی عربستان در مقابله با این حملات تبدیل شده است. مقامات سعودی در این مدت تماس‌های باواسطه و مخفیانه با انصارالله برقرار کردند و از نمایندگان آن‌ها خواستند تا به منظور مذاکره مستقیم برای توقف حملات و رسیدن به توافق برای برقراری آرامش به آنجا بیایند. عربستان همچنین از میانجی‌گری‌های بین‌المللی از جمله انگلیس برای توقف حملات موشکی استفاده کرد؛ اما به دلیل عدم موافقت با تمامی خواسته‌های انصارالله این مذاکرات به بن‌بست رسید.

در حقیقت تغییر معادلات میدانی و موازنه قدرت ناشی از ابتکارات راهبردی انصارالله برای هدف قرار دادن عمق استراتژیک عربستان توسط عملیات موشکی و پهپادی زمینه را برای تغییر ادراک مقامات سعودی برای گفت‌وگو و مذاکرات صلح فراهم کرده است. علاوه بر آن نتیجه خروج امارات از یمن، تسریع در فروپاشی ائتلاف، رها شدن عربستان در باتلاقی خودساخته و زمین‌گیر شدن ریاض در برابر حملات مکرر موشکی - پهپادی انصارالله خواهد بود. از آنجایی که عقب‌نشینی امارات به تضعیف توانمندی‌های نظامی عربستان سعودی در یمن منجر خواهد شد، این امر فشارها به ریاض جهت قبول راه‌حل سیاسی به جای راه‌حل نظامی را افزایش می‌دهد. همزمان با واکنش‌های موشکی انصارالله یمن علیه عربستان و خروج نیروهای امارات، برخی منابع غیررسمی از پیشنهاد ولیعهد عربستان درباره توقف جنگ خبر داده‌اند. در همین راستا، مجتهد افشاگر معروف سعودی در صفحه توئیتر خود نوشت که محمد بن سلمان برخی از رهبران قبائل یمنی را برای میانجی‌گری به سوی انصارالله یمن فرستاده تا این جنبش را برای پایان دادن به جنگ و تفاهم دوجانبه ترغیب کنند. گفته می‌شود که ولیعهد سعودی به انصارالله پیشنهاد داده کنترل بخش‌های شمالی یمن به آن‌ها واگذار شود و در مقابل نیز آن‌ها به بخش‌های جنوبی کاری نداشته باشند. این در حالی است که انصارالله با اعلام مخالفت خود با پیشنهاد بن سلمان اعلام کرده است که متجاوزان باید از تمام خاک یمن خارج شده و به دلیل تجاوز نظامی به یمن عذرخواهی کرده و غرامت ده‌ها میلیاردی بپردازند. عبدالله المعلمی، نماینده دائم عربستان در سازمان ملل نیز اخیرا ضمن اینکه خواستار تعامل دیپلماتیک با تهران شده تصریح کرد که «زمان آن رسیده است که بحران یمن به پایان برسد.»

سناریوی سوم: ادامه وضع موجود

سومین سناریوی جنگ یمن ادامه وضع موجود است. در صورت فراهم نشدن زمینه‌های مذاکره عربستان و انصارالله و عدم توقف حملات هوایی عربستان سعودی علیه یمن، این سناریو قابلیت تحقق بیشتری خواهد داشت. جنبش انصارالله و ارتش یمن تلاش می‌کنند با تداوم وضعیت کنونی و تشدید حملات موشکی - پهپادی علیه تأسیسات حیاتی عربستان، علاوه بر تغییر موازنه میدانی به نفع خود آن را به برگه‌های مذاکراتی تبدیل کنند. تغییر معادلات جنگ یمن ناشی از ابتکارات انصارالله، توپ را به زمین سعودی‌ها انداخته و باید از بین تخریب روزافزون تأسیسات حیاتی خود و پایان جنگ یکی را انتخاب کنند، اما به نظر می‌رسد ترس از تبعات سنگین پذیرش شکست و پایان بدون دستاورد جنگ، سعودی‌ها را بر سر دوراهی یک انتخاب سخت، سردرگم و مردد گذاشته است. در حقیقت محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی به عنوان آغازگر جنگ تمایل شدیدی برای پایان دادن جنگ دارد اما همزمان می‌خواهد آبرو و مشروعیت خود را نیز حفظ کند. محمد بن سلمان از اینکه جنبش انصارالله مقابل کشوری که خود را قدرت برتر نظامی منطقه می‌داند این‌گونه ایستاده‌ و در داخل عربستان نیز توضیحی برای خسارت‌های جنگ بدون دستاورد که خود آغازگر آن بوده ندارد سردرگم و نگران است؛ این امر نیز به معنای ادامه وضع موجود و تداوم جنگ در یمن است.

نتیجه‌گیری

تغییر معادلات میدانی در یمن ناشی از موفقیت‌ راهبرد تهاجمی انصارالله برای ایجاد توازن نظامی در برابر ائتلاف سعودی و همچنین خروج نیروهای امارات، بستن پرونده یمن با توسل به نیروی نظامی را غیرممکن ساخته است. از همین‌رو عربستان هم‌اکنون به دنبال راه‌حل سیاسی برای پایان بحران یمن است. این سناریو می‌تواند یک راه‌حل عملی برای پایان دادن به جنگ پنج‌ساله یمن باشد، به خصوص که مقامات سعودی در بحران سوریه این سناریو را تجربه کردند. مقامات ریاض وقتی متوجه شدند که راه حل نظامی در سوریه غیرممکن شده و طرح آن‌ها برای تغییر نظام سوریه از طریق مسلح کردن مخالفان امکان‌پذیر نیست چند قدم به عقب بازگشتند و از کمک به هیات عالی مذاکره کنندگان از طرف مخالفان سوریه دست کشیدند و حتی کانال‌های ارتباط با دولت سوریه را هم گشودند. اما به نظر می‌رسد هراس از تبعات سنگین پذیرش شکست و پایان بدون دستاورد جنگ، مقامات سعودی را بر سر دوراهی تخریب روزافزون تأسیسات حیاتی و پایان جنگ، سردرگم و مردد گذاشته است. در واقع محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی به عنوان آغازگر جنگ تمایل شدیدی برای پایان آن دارد اما همزمان می‌خواهد آبروی خود را حفظ کند.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.