1. اولویت‌های سیاستی
  2. >
  3. امنیت منطقه‌ای و تهدید افراط‌گرایی

نوع مطلب: مرور سیاست

25 آذر 1396 ساعت 16:19 شماره مسلسل: 3300437

محورهای مهم اختلاف پاکستان و آمریکا و چشم‌انداز آن

محورهای مهم اختلاف پاکستان و آمریکا و چشم‌انداز آن

در یک دهه گذشته روند روابط پاکستان و آمریکا با چالش‌هایی فزاینده روبرو بوده است. نوشتار زیر به مهمترین حوزه های اختلاف دو کشور در شرایط جدید توجه کرده است.

در سه دهه گذشته روابط آمریکا و پاکستان به‌ویژه در حوزه امنیت، اطلاعات و سیاست، در سطح بالایی بود و شامل کمک‌های سالانه به دولت پاکستان و بهبود روابط اقتصادی، فرهنگی و سیاسی بود. هرچند در یک مقطع زمانی، آمریکا پاکستان را به‌عنوان پایگاه خود تلقی می‌کرد، اما در یک دهه گذشته روند این روابط با چالش‌هایی فزاینده روبرو بوده است. نوشتار زیر به مهمترین حوزه های اختلاف دو کشور در شرایط نوین توجه کرده است.

مهم‌ترین محورهای مهم اختلاف پاکستان و آمریکا

اختلافات رو به افزایش امنیتی و نظامی: در دو سال گذشته حمله هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا به خاک بلوچستان ، هدف قرار دادن ملأ اختر منصور رهبر طالبان در خاک پاکستان، لغو شدن فروش هواپیماهای جنگنده اف-16 به پاکستان و نزدیک شدن روابط راهبردی واشنگتن و دهلی‌نو باعث شده است تا پاکستان بیش از هر زمان دیگر، نگران نوع رویکردها و سیاست‌های امنیتی آمریکا نسبت به منطقه جنوب آسیا باشد. در این میان اکنون آمریکایی‌ها معتقدند که برخلاف رویکرد پاکستانی‌ها ، آنها با گروه‌های تندرو گزینشی مبارزه کرده و یا بعضی از گروه‌ها را مورد حمایت قرار می‌دهند. درواقع این نگاه به رویکرد هندوستان و افغانستان در مورد بازی دو گانه پاکستان هم نزدیک است. در مقابل پاکستانی‌ها معتقدند راهبرد آمریکا در قبال تروریسم دو گانه است و آمریکا نمی‌تواند بخاطر شکست‌های خود پاکستان را قربانی کرده و متهم کند. از این نگاه آن‌ها با رد اتهامات آمریکا مبنی بر پناه دادن به تروریست‌ها توسط پاکستان و رد عملیات مشترک در خاک پاکستان معتقدند ازاین‌پس تنها نیروهای نظامی و امنیتی پاکستان در خاک این کشور عملیات انجام خواهند داد و هیچ عملیات مشترکی با نیروهای آمریکایی در خاک پاکستان انجام داده نخواهد شد و اگر حملات پهپاد های آمریکا به مرز پاکستان رسد آن را نابود خواهد کرد.

پاکستان بعد از اسرائیل و مصر سومین بازیگری است که درگذشته کمک‌های نظامی و اقتصادی بسیاری را از آمریکا دریافت کرده است.

آنچه مشخص است با تداوم هشدار واشنگتن به اسلام‌آباد و خطر حمله آمریکا به پناهگاه‌های تروریست‌ها در خاک پاکستان، اختلاف نظر در مورد محکوم ساختن حافظ سعید (سرکرده گروه جماعت الدعوه و لشکر طیبه،) پابرجاست و نارضایتی کابل و ژنرال «جان نیکلسون» فرمانده آمریکا و ناتو در افغانستان در مورد (استراتژی واشنگتن تاکنون نتوانسته تغییری را در رفتار پاکستان ایجاد کند.) نیز برقرار است. از سوی دیگر نیز نوع نگاه‌های مختلف برسر جنگجویان وابسته به شبکه حقانی، روابط دیرینه ارتش پاکستان با سازمان‌های ممنوعه تروریستی وجود دارد و دولت پاکستان با تن ندادن به خواسته‌های بیشتر آمریکا معتقد است مشکلات ارتش و نیروهای آمریکایی در افغانستان ارتباطی با آن‌ها ندارد. در این شرایط پاکستان نمی‌تواند آمریکا را قانع سازد، و خطر کاهش بیشتر همکاری‌های گستردهٔ نظامی-فنی میان آمریکا و پاکستان و بروز تحریم‌های اقتصادی، سیاسی و نظامی آمریکا نیز همچنان وجود دارد. در واقع این نگاه های متفاوت خود بستری برای ایجاد چالش های نوین امنیتی در روابط دو کشور است.

ژئوپلیتیک و راهبردی: پاکستان درگذشته به‌عنوان یک پایگاه ژئوپلیتیک برای آمریکا تلقی می‌شد و در همین راستا در گذشته برخی بر این باور بودند که اصولاً اختلاف استراتژیکی بین آمریکا و اسلام‌آباد وجود ندارد و اختلافات بیشتر تاکتیکی است. اما با رویکرد «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری آمریکا در راهبرد نوین خود در خصوص پاکستان و افغانستان ترس مقامات اسلام‌آباد از آینده جایگاه ژئوپلیتیک و راهبردی خود در نزد آمریکا در مقابل افزایش جایگاه هند بیشتر شده است. چنانچه اکنون بسیاری در پاکستان به این نتیجه رسیده‌اند که آمریکایی‌ها در جنوب آسیا هند را انتخاب کرده‌اند و آمریکایی‌ها آرام‌آرام از پاکستان فاصله می‌گیرند و به‌طرف هند می‌روند. در واکنش به همین امر است که قبلاً سرتاج عزیز مشاور نخست‌وزیر پاکستان در امور خارجی گفته بود اسلام‌آباد ممکن است، در نوع روابط خود با واشنگتن بازنگری کند. چندی پیش نیز رئیس مجلس سنای پاکستان گفته بود که کفه ترازوی روابط پاکستان و آمریکا به سود واشنگتن پایین رفته است و منافع پاکستان در آن نادیده گرفته می‌شود. در این حال اخیراً نیز وزیر امور خارجه پاکستان اعلام کرد که زمان تغییر سیاست خارجی اسلام‌آباد از آمریکا به سمت روسیه و چین فرا رسیده است. از این دید هرچند تغییر جهت سیاست خارجی اسلام‌آباد بسیار ضروری و مهم است، اما این رویکرد نیز از دید واشنگتن امری مثبت تلقی نمی‌گردد و بر دامنه اختلافات دو سویه اثرگذار است. درواقع هر چه به میزان تلاش پاکستان برای حرکت به‌سوی روسیه، ایران و چین افزون تر شود با منافع آمریکا در جنوب آسیا و هندوستان نامتقارن تر است. گذشته از این نیزباید توجه داشت که افزایش روابط همه جانبه پاکستان با چین همکاری‌های نظامی بین پاکستان و چین و طرح جاده کمربند چین در پاکستان با 74 میلیارد دلار در بندر گوادر و ایجاد پایگاه دریایی در این منطقه برخلاف منافع آمریکا است و گسترش مناسبات پاکستان با چین بر نوع اختلافات پاکستان و آمریکایی‌ها در آینده تأثیر خواهد گذاشت.

کمک‌های اقتصادی و نظامی: درواقع پاکستان بعد از اسرائیل و مصر سومین بازیگری است که درگذشته کمک‌های نظامی و اقتصادی بسیاری را از آمریکا دریافت کرده است. دراین‌بین پاکستان با جمعیتی بیش از 175 میلیون نفر و منابع محدود نیاز به کمک خارجی دارد. در این میان نوع کمک‌های واشنگتن به اسلام‌آباد یکی از مهم‌ترین اهرم‌های روابط دو کشور بوده است. اما حجم این کمک‌ها در سالهای گذشته با شروط مستقیم و غیرمستقیم بر پاکستان انجام‌شده و عملاً سطح و حجم کمک ‌های اقتصادی و نظامی کاهش‌یافته است. دلیل این اقدام نارضایتی مقامات آمریکایی از پاکستان است. چنانچه کمک‌های مالی آمریکا به پاکستان از یک میلیارد و 118 میلیون دلار در سال 2016 به حدود 500 میلیون دلار در سال 2017 کاهش‌یافته و دولت آمریکا در نظر دارد در سال 2018 میلادی تنها 345 میلیون دلار به پاکستان از محل صندوق حمایت از ائتلاف به دولت و ارتش پاکستان برای مبارزه با تروریسم کمک کند. درواقع در وضعیت کنونی برای دریافت این کمک‌ها پاکستان باید در مرزهای مشترک این کشور با افغانستان علیه گروه‌های تندرو که اقدام به حمله به نیروهای آمریکایی و ناتو در خاک افغانستان می‌کنند، برخورد کند. در این میان باید توجه داشت که پس از تهدیدهای ترامپ مبنی بر قطع کمک‌های مالی این کشور به پاکستان و تنظیم شروطی برای کمک های آینده و از بین بردن پناهگاه‌های امن برای گروه‌های تروریستی هرچند بخشی از کمک‌ها را احیا می‌کند، اما این امر نیازمند تأیید جدیت مبارزه پاکستان با تروریست‌ها از سوی واشنگتن است و بازگشت کامل کمک‌ها به رفع چالش‌ها و اختلافات دو کشور در دیگر حوزه ها هم وابسته است.

چشم‌انداز روابط

در ماه‌های گذشته سخنان زیادی از سوی مقامات پاکستانی بر ضد آمریکا بیان شده ولی آمریکا بزرگترین شریک تجاری پاکستان است و کانون‌های قدرت نظامی و سیاسی در پاکستان نگاه‌های منفی گسترده‌ای به آمریکا ندارند و حزب حاکم مسلم لیگ نیز نگاهی خصمانه نسبت به روابط با واشنگتن ندارد. با این حال پس از اعلام راهبرد نوین آمریکا در قبال افغانستان و جنوب آسیا و مواضع ضد پاکستانی «دونالد ترامپ» که سبب افزایش تنش در روابط سیاسی اسلام‌آباد و واشنگتن شد، هرچند اکنون سفرهای دو جانبه مقامات دو کشور تداوم خواهد داشت و ترامپ هم اعلام کرده آمریکا درپی اغاز روابط بهتر با پاکستان و دولتمردان پاکستانی است، اما باید گفت چالش‌های روابط دو کشور گسترد تر از هر زمانی شده است. دراین‌بین عملکرد پاکستان در حفظ امنیت داخلی و منطقه‌ای خود ، تلاش واشنگتن در حفظ رابطه پایدار با اسلام‌آباد و جلوگیری از حضور گسترد چین و روسیه در پاکستان موجب شده است روابط راهبردی دو طرف به انتهای خود نرسد و سفرهای متقابل مقامات بلندپایه دو کشور ادامه داشته و گفتگوها در زیر سایه تهدید و ارعاب تحمیل تحریم‌های اقتصادی و انزوای بین المللی پاکستان مدل نوینی از روابط را تعیین کند که همچنان پاکستان را به ادامه روابط با آمریکا وادار سازد.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.