1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست داخلی
  4. >
  5. حكمرانی و مردمسالاری دینی

نوع مطلب: مقاله سیاستی

25 آبان 1396 ساعت 03:58 شماره مسلسل: 4400416

شبکه تدبیر ایرانیان: الگویی برای ارتباط رسانه، حاکمیت و مردم

شبکه تدبیر ایرانیان: الگویی برای ارتباط رسانه، حاکمیت و مردم

نگارنده در مقالۀ سیاستی پیش رو با عنایت به مصالح سیاسی، هنجارها و چارچوبهای قانونی موجود در کشور، طرح شبکۀ تدبیر ایرانیان را به عنوان یک سیاست پیشنهادی برای مواجهه با وضعیت فعلی و بهبود آن استنتاج و طراحی کرده است. طرح شبکۀ تدبیر ایرانیان با همین نام مولود پژوهشی 2 ساله است.

طرح مسئله

نحوۀ مشارکت رسانۀ ملی در فرایند تدبیر امور مملکت و رابطۀ رسانۀ ملی با دولت از جمله مسائل پرحاشیه در سیاست رسانه ای کشور طی چند دهۀ اخیر بوده است. در طی 50 سال گذشته صداوسیما در زمرۀ صنایعی بوده که بصورت مستقیم و غیرمستقیم طی برداشتهای مختلف از قانون در انحصار حاکمیت محسوب شده و از شمول اصل44 قانون اساسی خارج شمرده شده است. همچنین براساس تفسیری از اصل175 قانون اساسی و نیز مادۀ 7 اساسنامۀ سازمان مصوب 1362 تأسیس فرستنده و پخش برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی در هر نقطه کشور در انحصار این سازمان بوده و چنانچه اشخاص حقیقی یا‌ حقوقی اقدام به تأسیس یا بهره‌برداری از چنین رسانه‌هایی کنند از ادامه کار آنان جلوگیری به عمل آمده و تحت تعقیب قانونی قرار خواهند گرفت.

به دلائلی عمدتاً مربوط به امنیت ملّی در جریان تفاسیر مختلف از قانون اساسی، انحصار راه اندازی و راهبری شبکه های تلویزیونی طی حدود 5 دهه در انحصار سازمان صداوسیما بوده و این نهاد نیز همواره به جهت انتفاعش از این انحصار از این ساختار دفاع و بر آن تأکید کرده است. این مسئله البته منجر به مسائلی شده که از آن جمله بزرگ شدن بیش از حد ابعاد سازمان صداسیما و کاهش کارائی و اثربخشی در تولیدات رسانه ای از یکسو و گلایه مندی جریانات مختلف از تک صدائی و سوگیری در مواضع رسانه ای این سازمان قابل اشاره است. از سوی دیگر به ویژه در طی سه دولت گذشته همواره رؤسای دولت از عدم وجود تربیون اختصاصی در رسانۀ ملی گلایه داشته و بعضاً حتی از لزوم تأسیس شبکۀ تلویزیونی دولت صحبت به میان آورده اند. خواسته ای تحقق آن در کوتاه مدت و میان مدت باتوجه به شرایط فعلی، مسائل سیاسی و چارچوبهای قانونی محتمل به نظر نمی رسد. در نهایت اینکه مقولۀ رسانه و حاکمیت و مردم همواره به عنوان یک رکن حکمروائی شایسته می بایست مورد توجه قرار گرفته و ناکارامدی ها و نارسائی هائی موجود در آن مرتفع گردد.

لذا نگارنده در مقالۀ سیاستی پیش رو با عنایت به مصالح سیاسی، هنجارها و چارچوبهای قانونی موجود در کشور، طرح شبکۀ تدبیر ایرانیان را به عنوان یک سیاست پیشنهادی برای مواجهه با وضعیت فعلی و بهبود آن استنتاج و طراحی کرده است. طرح شبکۀ تدبیر ایرانیان با همین نام مولود پژوهشی است 2 ساله که در چندین محور دنبال شده و جمع بندی آن بصورت این طرح ساختار و سازمان یافته است. این محورها بشرح زیر اند:

  1. بررسی اجمالی تجربیات موفق سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران(1357-1392)
  2. بررسی اجمالی شبکه های دولتی مشابه در جهان(1922-2012)
  3. الگوی حکمرانی خوب(1989)
  4. مدل مفهومی تبیین گفتمان حاکمیت، مردم و رسانه با رویکرد پدافند غیر عامل(1390)

در ادامه این 4 محور بطور اجمالی تشریح و در پایان با محوربندی و جمع بندی روی مقولات کلیدی هر محور طرح شبکۀ تدبیر ایرانیان استدلال و معرفی شده است. براین اساس روش تحقیق در تالیف مقالۀ سیاستی سیاستنامه پیش رو از نوع مرورسیستماتیک، مقوله بندی و محوربندی یا نوع تحلیل و سنتز هدفمند می باشد.

2-مروری بر تجربیات و الگوهای ملّی و جهانی

2-1-شبکه های دولتی و سیاستگذاری در غرب

بررسی های نگارنده نشان میدهد تاکنون شبکه ای با موضوع مدیریت و سیاستگذاری بطور تخصصی در دنیا ایجاد نشده است. شاید مهمترین دلیل این مسئله فضای سرمایه داری حاکم بر صنعت رسانۀ دنیا باشد که سرمایه گذاری در چنین حوزه هائی را فاقد توجیه برای سرمایه گذاران می نمایاند. البته عمدۀ کشورهای دنیای از یک رسانۀ دولتی برخوردار می باشند. تعدادی از کشورها نظیر ایالات متحده و انگلیس علاوه بر شبکه های دولتی دارای کانالی برای پوشش رویه های پارلمانی و قانونگذاری هستند. شبکه هائی نظیر C-SPAN آمریکا به پوشش رویه های پارلمانی پرداخته و تحت عنوان کلی شبکه های پارلمانی و امورعمومی طبقه بندی می شوند(برای آگاهی از چند نمونه ر.ک جدول1). لذا در این گروه 2 نوع شبکه قرار می گیرند:

  1. شبکه های تلویزیونی دولتی: درمقابل رسانه های تجاری نظیر CNN که در طی قرن بیستم بشدت توسعه یافته و فضای رسانه ای غالب کشورها را تحت کنترل درآورده اند، هنوز هم در خیلی از کشورها رسانه های دولتی وجود دارند. این مسئله به حقیقتی برمی گردد که مکاتب غربی هم تحت عنوان منافع مجاز بدان اذعان نموده اند. رسانۀ تجاری به هرحال دارای سوگیری های تجاری و سیاستهای خاص خود است لذا نمی تواند جایگزین رسانه ای دولتی برای حفظ ثبات سیاسی، منافع ملّی و تأمین نیازهای مردم شود. لذا با هدف حفظ اعتدال رسانه ای و پرهیز از نگاه بازاری صرف به رسانه باید رسانه هائی تحت نظارت دولت باشند که مردم در رابطه با اطلاع از مسائل ملی و منطقه ای بدانها مراجعه کنند.
  2. شبکه های پوشش دهندۀ رویه های قانونگذاری و پارلمانی: در این بخش باید اشاره ای هم به شبکه های مطرح پوشش دهندۀ رویه های قانونگذاری و پارلمان های کشورهای مختلف داشت. این شبکه ها را در مجموع می توان تحت عنوان (Parliamentary and public affairs broadcasters) طبقه بندی نمود. اجمالی از برجسته ترین نمونه های این شبکه ها در جدول2 آمده است.

تلویزیون های عمومی در آمریکا به شبکه ها یا برنامه هائی اطلاق می گردد که بر مسائل سیاسی و سیاستگذاری عمومی متمرکز هستند. این برنامه های تلویزیونی در آمریکا تحت نظارت کمیسیون ارتباطات فدرال قرار داشته و عمدتاً ساعات کم بییندۀ پخش بدانها اختصاص می یابد. در آمریکا اصطلاح خاصی موسوم به تلویزیون دسترسی-دولتی(GATV) تعریف شده که ناظر بر شبکه ای است که بصورت کابلی بوده و برای زیرمجموعه های دولت ایالتی و فدرال و سایر نهادهای قانونگذاری جهت ملاقاتها، جلسات و هم اندیشی های دولتی، ابلاغ برخی موارد و ارتباطات درون سازمانی باهم، مورد استفاده قرار می گیرد.

2-2-تجربیات رسانۀ ملی

چندی پیش شاهد پخش مستقیم جلسات رأی اعتماد به وزرای دولت دوازدهم بودیم. در این میان عملکرد رسانۀ ملی در پوشش کامل این دو جریان در مجموع مورد تأئید مردم و خبرگان و نخبگان جامعه قرار گرفته است. این نمونه تنها یک مثال از حلاوت و شیرینی مشارکت رسانه در جهت شفافیت فرایند سیاستگذاری عمومی است. پیش از این هم سومین دور از پخش زندۀ مناظرات کاندیداهای ریاست جمهوری با تمام حرف و حدیث های پیرامونش(که البته به بداعت چنین کارهائی برمی گردد) در مجموع برگی زرین در کارنامۀ رسانۀ ملی محسوب گردید و از سوی مردم و کاندیداها مورد تأئید قرار گرفت. از این جریانات مقطعی که بگذریم تعدادی از برنامه های تولیدی رسانۀ ملی در چندسال اخیر توانسته اند نقش مهمی در تدبیر امور جامعه ایفا کنند. از آن جمله موارد زیر به عنوان مثال قابل ذکر اند:

  • راه اندازی شبکۀ افق به عنوان اولین نمونۀ همکاری سازمان صداوسیما با یکی از نهادهای حاکمیتی(سپاه پاسداران)
  • گفتگوی ویژۀ خبری شبکۀ دو
  • پایش شبکه1
  • برنامۀ نگاه یک شبکه1 با دعوت از مسئولان و تلاش برای طرح موضوعات سیاسی-اقتصادی اجتماعی با ایشان
  • سرزده، و حاشیه های پزشکی در بخشهای خبری 20:30 ، 19 و دیگر رپرتاژهای واحد مرکزی خبر پیرامون مسائل جامعه
  • برنامه های دیگر نظیر گره و جیوگی(شبکه3)، اردیبهشت(شبکه2) و ثریا(شبکه1) با تمرکز بر سبک زندگی، مطالعات فرهنگی و اجتماعی و الگوی توسعۀ اسلامی-ایرانی با بهره گیری از تیمهای تحقیقاتی جوان، باانگیزه و انقلابی

این موارد همگی یک منظومۀ رسانه ای را شکل می دهند که در طی آن رسانۀ ملی فراتر از رسانه علاوه بر اطلاع رسانی به مردم و دفاع از گفتمان جمهوری اسلامی و نیز تهاجم به گفتمان رقیب، فعالانه در کنار دولت در تدبیر امور مردم در جمهوری اسلامی ایران مشارکت داشته است. البته رسانۀ ملی در این موارد از نوعی مصلحت اندیشی تبعیت کرده است که در رسانه های نظام لیبرال سرمایه داری کمتر دیده میشود. با اینحال محدودیت جدول پخش و زمان شبکه ها در تمامی موارد فوق الذکر یک فقدان بزرگ را باعث شده است..!؟ فقدان نظام بازخورد و ارجاع! این بدان معناست که اگر مسئله ای مورد بررسی قرار می گیرد اولاً در بهترین حالت صرفاً به تعریف درست مسئله منجر شده و تصمیم سازی انجام نمی شود، ثانیاً در صورت تصمیم گیری پیرامون مسئله، این مسئله در آینده میان هزاران مسئلۀ دیگر گم شده و از سوی رسانه پیگیری چندانی نمی شود. لذا دیگر معلوم نخواهد شد که آن تصمیم چه تأثیری بر مسئله داشته و مسئولان چه کرده اند. بنابراین لزوم یک شبکۀ تخصصی مدیریت و سیاستگذاری برای ترویج تفکر مدیریتی یا بصیرت بروایت مقام معظم رهبری در میان مردم و مسئولین، برای کمک به تصمیم سازی و تصمیم گیری مشارکتی مردم و مسئولین با قابلیت پایش برای ارزیابی تصمیمات و بهبود تصمیمات لازم به نظر می رسد.

در همین رابطه و به منظور احصای کارکرد تدبیر بطور متعالی در رسانۀ ملی راه اندازی شبکۀ تدبیر ایرانیان با هدف ارتقاء شفافیت، افزایش پاسخگوئی مسئولین، مشارکت مردم در تصمیم گیری های منطقه و ملی، و افزایش قانونمداری همگی در سایه یک تدبیر جمعی در دستور کار قرار گرفته است.

2-3-الگوی حکمرانی خوب

حکمرانی خوب مفهومی است که اولین بار در گزارشی به سال 1989 میلادی توسط بانک جهانی مطرح شد و تأکید آن بر تصمیماتی بود که تأثیرات مثبت و بنیادین بر نظام اقتصادی-سیاسی کشورها در پی داشته باشد. اگرچه واژۀ government به معنای حکومت است اما اندیشمندان اواخر دهۀ 80 مفهوم good governance را برای تمایز دادن یک الگو از مفهوم حکومت به معنای عام کلمه استفاده کردند. کمیسیون اقتصادی-اجتماعی آسیا-پاسیفیک(UN-ESCAP) وابسته به سازمان ملل حکمرانی خوب را حائز 8 ویژگی معرفی کرده است؛ پاسخگوئی مسئولیت، شفافیت دولت، مسئولیت پذیری مسئولان، عدالت و جامعیت در نظام، کارائی و اثربخشی سیستم، قانونگرائی و قانونمداری، مشارکت مردم، و اهمیت اجماع. الگوی حکمرانی خوب با تکیه بر شاخص سازی و ارزیابی(6 شاخص) تلاش میکند خصوصیات 8 گانۀ فوق الذکر را در جامعه پیاده سازی نماید. با این حال نقدهای زیادی به این الگو وارد است از جمله اینکه یک الگوی کلی است و چارچوبی اجرائی برای پیاده سازی آن ارائه نشده است.

نظام شاخص پردازی در الگوی حکمرانی خوب در کنار سایر سیستم نظیر الگوی 10 شاخصۀ فضای کسب و کار و یا مدل اهداف توسعۀ هزاره و یا حتی شاخص پردازی های مجمع تشخیص مصلحت پیرامون چشم انداز1404 را میتوان جزو سیستم های تعالی بخش مبتنی بر نظارت دانست. در رویکرد نظارتی، اهداف به همراه یک سیستم اندازه گیری طراحی شده و بهمراه یکسری راهبرد و بعضاً یک چارچوب ارزشی به سیستم ابلاغ می گردد. سیستم موظف است تقریباً از هر راهی که میداند به این اهداف دست یابد. چنین سیستم هائی با چالشهای بزرگی مواجه هستند ازجمله اینکه:

  1. چنانچه سیستم از بلوغ کافی برخوردار نباشد، ابلاغ اهداف بزرگ بدان صرفاً یک بلندپروازی است و در نهایت به انفعال آن منجر میشود.
  2. مسئله ارزیابی و سیستم ارزیابی همیشه محل بحث میان مدیران، کارکنان و ناظرین خارجی خواهد بود.
  3. در این الگوی مبتنی بر ارزیابی به تعلیم، ترویج، ریشه یابی و تحلیل آنطور که باید و شاید توجه نمی شود.
  4. و نهایتاً در چنین مدلی فضای ارزشی و پارادایمیک قابل توجهی شکل نمی گیرد.

و چنین است که می بینیم الگوی موفقی از میان موارد بالا شکل نگرفته است. لیکن سلطانی فر(1391) در تحلیل ابعاد یک سیستم گذار و تعالی مدیریتی اشاره نموده که علاوه بر ابعاد نظارتی سیستم مدیریت گذار باید ابعاد ساختاری، فرایندی، فناورانه، فرهنگی و سیاسی را نیزمورد توجه قرار داده و همزمان تعالی دهد. وی در پایان چنین جمع بندی نموده که چنین سازوکاری در حوزۀ رسانه میتواند در قالب یک ابر-سیستم رسانه ای حائز ویژگی تدبیر احصاء گردد. ابر-سیستمی که با ترسیم و شکل دهی به یک ابر رسانه ای مدیریت شده به وحدت و در عین کثرت رسانه ای دست یافته و سیستم را تعالی می بخشد. در چارچوب یک موردکاوی برای رسانۀ ملی تئوری وحدت در عین کثرت رسانه ای جهت طراحی مدل مفهومی تبیین گفتمان حاکمیت، مردم و رسانه با رویکرد پدافند غیر عامل استفاده شده و نتایج در دو-فصلنامۀ علمی-پژوهشی رسانه و فرهنگ انتشار یافت که در بخش بعدی معرفی میگردد. این مدل مبنای طرح شبکۀ تدبیر قرار گرفته است.

2-4-مدل مفهومی تبیین گفتمان حاکمیت، مردم و رسانه

این بخش براساس مقاله ای اثر سلطانی فر و روشندل(1390) ارائه میگردد:

2-4-1-تمثیل قلعه! پیش درآمدی برای تشریح منشور پدافند رسانه ای: مردمی را در نظر بگیرید که در قلعه ای مستحکم تحت محاصرۀ دشمن قرار گرفته اند. دشمن مهاجم می خواهد قلعه را به تصرف درآورد و بر منابع و موقعیت بی بدیل آن دست یابد. در مقابل مدافعان برای دفاع از ارزشهایشان می جنگند. مهاجمان که می بینند قدرت درهم شکستن قلعه را ندارند می خواهند مدافعان را بتدریج فرسوده کرده و از درون متلاشی کنند، برای آنها نفس محاصره یک تهاجم است! اگر قرار بر محاصره ای یکساله و شاید ده ساله و چه بسا 100 ساله باشد آن ملت مدافع چه باید بکند و چه استراتژیهائی را در پیش گیرد تا بتواند به دفاع مقدس خود ادامه دهد؟

به باور سلطانی فر(1390) این استراتژیها عبارتند از 1-تدافع، 2-تهاجم، 3-جذب و 4-تدبیر!(شکل1) در حقیقت مدافعان باید علاوه بر دفاع از مواضعشان سه کار دیگر نیز انجام دهند: آنها باید همزمان تهاجمات پیش دستانه و بعضاً پارتیزانی را به مواضع حریف انجام دهند و ماهیت وجودی او را به خطر اندازند. آنها باید با عملیات روانی سربازان حریف را بخود جذب کنند، آنها را به گفتمان خود علاقه مند کنند و حتی المقدور تعدادی از آنها را به جبهۀ خود بکشانمد. ملت تحت محاصره نهایتاً باید به تدبیر امور داخلی خود بپردازد. ملت مدافع نباید اجازه دهند تشنگی، گرسنگی، بیسوادی و فرسودگی سلاح در اثر محاصره او را بتدریج فرسوده کرده و از کار بیاندازد. لذا باید درون قلعه دست به کشاورزی، آهنگری و دامپروری، قضاوت و تعلیم و تربیت زده و امور خود را تدبیر کنند. بعبارت دیگر آنها باید در قضاوت، تقسیم منابع و معیشت مردم مدیریت بخرج داده و جامعۀ خود را از درون متعالی سازند.

2-4-2-منشور پدافند رسانه ای: سلطانی فر(1390) و سلطانی فر وروشندل(1390) چهارکارکرد فوق الاشاره را برای رسانۀ متعالیه در فضای مقاومتی نیز استدلال نموده و برآن نام منشور پدافند رسانه ای نهاده اند(شکل1). بر این اساس رسانۀ ملی متعهد به مثابه یک فرماندۀ تمام عیار در جبهۀ مقاومت باید علاوه بر دفاع از مواضع ارزشی خودی، تهاجمات پیش دستانه به مواضع بنیادین حریف را نیز در دستور کار خود قرار دهد. این فرمانده باید در عین ایجاد شوق و جذب نسبت به ایدئولوژی و سرزمین مادری در میان مردم(سربازان) خودی، مردم آماج(سربازان حریف) را نیز نسبت به ایدئولوژی خودش جذب و علاقه مند کند. در نهایت با توجه به طولانی بودن جنگ این فرمانده هنگامی کفایت خود را تکمیل خواهد کرد که در فرایند تدبیر امور کشور مشارکت فعالی در کنار مردم و مسئولین داشته باشد.

2-4-3-تکثرگرائی رسانه ای مدیریت شده(MMP) برای ایجاد یک ابر رسانه ای مدیریت شده(MMC): سلطانی فر و روشندل(1390) مدل منشور پدافند رسانه ای را در چارچوب مدیریت متعالیه(سلطانی فر، 1391) قرار داده و از آن یک الگوی رسانه ای با عنوان کثرتگرائی رسانه ای مدیریت شده را استخراج کرده اند. "کثرتگرائی رسانه ای مدیریت شده" به محوریت کارکرد تدبیر از منشور پدافند رسانه ای شکل گرفته و در مجموع یک ابر رسانه ای مدیریت شده را شکل میدهد.

در شکل2 ابر رسانه ای مدیریت شده متشکل از منظومه ای از شبکه های خصوصی مدیریت شده و شبکه های دولتی تشکیل شده است و از طریق عملکرد تدبیر با حکومت، نخبگان، فعالان اقتصادی و تودۀ مردم ارتباط برقرار میکند. این ابر رسانه ای همزمان با عملکرد تدبیر برای مخاطبان داخلی و خارجی خود سه عملکرد جذب، تدافع، و تهاجم را نیز بروز می دهد. ابر رسانه ای مدیریت شده در 4 عملکرد(تدافع، تهاجم، جذب و تدبیر) بر 2 عرصۀ کلیدی، فرهنگ و ارزشهای ملی-دینی و فرهنگ و ارزشهای پایۀ جهانی(ارزشهای جهان وطنی) تکیه خواهد داشت.

3-شبکۀ تدبیر ایرانیان: دورنما، شرح وظائف، برنامۀ اجرائی و برنامۀ کاری

براساس پیش زمینه های بیان شده در بخش2 طرح شبکۀ تدبیر ایرانیان مصداقی از یک مدل تکثرگرائی رسانه ای مدیریت شده است که با همکاری دولت و نمایندگان مردم به ارائۀ عملکرد تدبیر به عنوان جزء چهارم کارکردی رسانه ای متعالیه می پردازد. نظر به دستاوردهای پیشین سازمان صداوسیما و مطالعات الگوبرداری و مبانی تئوری فوق الذکر طرح شبکۀ تدبیر ارائه گردید. در ادامه برخی موارد نیز به اجمال ارائه میگردد.

چشم انداز شبکۀ تدبیر در یک افق 5 ساله: پادمان تخصصی مدیریت و سیاستگذاری ایران و بزرگترین شریک رسانه ای مردم و مسئولین در تحلیل و تدبیر امور جامعۀ اسلامی-ایرانی

شرح وظائف پیشنهادی

  • پیگیری ماهیانه و رسانه ای وضعیت توسعه و پیشرفت 31 استان کشور با همکاری دولت و مجلس
  • پیگیری ماهیانه و رسانه ای مسائل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی در سطح ملی در تعامل با قوای سه گانه
  • مشارکت در فرایند تصمیم سازی و تصمیم گیری در موارد فوق از طریق برداشتن موانع ارتباطی میان مردم و مسئولین
  • افزایش شفافیت فرایندهای مدیریت و سیاستگذاری عمومی و سطح پاسخگوئی مسئولین از طریق ایجاد یک دیده بان و مطالبه گر شفافیت مالی، اقتصادی و سیاسی
  • ارتقاء سواد مدیریتی و قانون پذیری و بصیرت مردم و مسئولین از برنامه سازی و شفاف سازی
  • شبکه سازی گسترده با مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی کشور در حوزۀ مدیریت، اقتصاد و علوم اجتماعی به منظور رسانه ای کردن و کاربردی سازی تولیدات دانشی و پژوهشی ایشان
  • اطلاع رسانی کنفرانسها و همایش مدیریتی-اقتصادی کشور بصورت اخبار، رپرتاژ-آگهی و پخش زنده
  • اطلاعرسانی مقام رهبری و ریاست جمهور از مسائل استانی و ملی متعدد کشور بدون نیاز به انجام سفرهای استانی
  • توسعه زیرساختهای حکمروائی الکترونیک و تلویزیون دسترسی-دولت در کشور: شامل سیستم تلویزیون اینترنتی(IPTV) جهت برگزاری جلسات و کنفراس های اداری، ابلاغ بخشنامه ها، دستورالعلمل ها در سیستم اداری قوای سه گانه

بعبارت دیگر در راستای رسالت رسانۀ ملی به عنوان دانشگاه عمومی و مشارکت رسانه با دولت و ملت در فرایند حکمروائی اسلامی-ایرانی، طرح شبکۀ تدبیر ایرانیان با بشرح زیر در 26 بند پیشنهاد میگردد(شکل3):

  1. شبکۀ تدبیر ایرانیان، شبکه ای است تلویزیونی که در 2 بخش صبحگاهی و عصر گاهی به مسائل سیاستگذاری و مدیریت، و مسائل اقتصادی، سیاسی و فرهنگی ایران در 2 بعد استانی و ملّی می پردازد.
  2. شبکۀ تدبیر به عنوان رسانۀ تخصصی مدیریت و سیاستگذاری ایران میتواند به عنوان تعالی نقش آفرینی رسانۀ ملی در ارتباط با حاکمیت، دولت و ملت در قالب شریک راهبردی دولت و ملت در فرایند سیاستگذاری کشور محسوب گردد.
  3. شبکۀ تدبیر پاسخی به مطالبۀ مکرر قوۀ مجریه در ایران برای برخورداری از امکان رسانه ای در قالب یک شبکه برای ارتباط با مردم است. پروتکل شبکۀ تدبیر علاوه بر آنکه احصاء نظر قوۀ مجریه بشمار میرود، طبق قانون اساسی بوده و در طی آن ابتکار عمل کماکان در اختیار رسانۀ ملی خواهد بود.
  4. جدول پخش صبحگاهی از ساعت 8 صبح تا 2 بعدازظهر به مسائل و مشکلات 31 استان ایران می پردازد(هر روز یک استان). این بخش در قالب برنامه های تعاملی، میزگرد، مستند و تحلیلی با حضور مسئولان و نمایندگان مردم سعی در واکاوی و سیاستگذاری برای مسائل 31 استان ایران به تفکیک موضوعات دارد.
  5. جدول پخش عصرگاهی شبکۀ تدبیر ایرانیان از 2 بعدازظهر تا 2 بامداد به مسائل ملی کشور در بعد اقتصادی، سیاسی، و فرهنگی می پردازد.
  6. جدول صبحگاهی از 31 روز یک ماه هر روز به یک استان اختصاص دارد، بطور مثال روز پنجم هر ماه به استان البرز اختصاص دارد. لذا در هر ماه یک نیم روز به هر استان اختصاص میبابد(جدول3).
  7. برای پیگیری مسائل مورد بحث دوره های بازگشت یا گزارش گیری حداقل یکماهه در نظر گرفته شده است(جدول4). دورۀ بازگشت یا گزارش گیری بستگی به ذات مسئله دارد که از 1 تا 6 ماه قابل تعیین و توافق بین شبکه و مسئولین میباشد. پس از گذشت این دوره بازگشت شبکۀ تدبیر مجدداً به مسئله بازگشته و به روند حل مشکل میپردازد.
  8. دوره های گزارش گیری حداقل یکماهه فرصت اجرای تصمیم، مشاهدۀ نتایج، بازخورد و پیگیری مصوبات را برای هر استان فراهم میآورد.
  9. شبکۀ تدبیر ایران برای مسائل ملی نیز از ساعت 2 بعدازظهر تا 2 بامداد روز بعد روال مشابهی را دنبال میکند منتهی برای پرداختن به مسائل ملی و با ابعاد گسترده تر(جدول3).
  10. برای مسائل استانی و ملی جداول برنامه ریزی مانند جدول5 بصورت 6 ماهه یا یکساله طراحی میگردد که در آن موضوعات در دستور کار و روند بررسی و گزارش گیری آنها مورد توافق دولت و مجلس و شبکه قرار گرفته است.
  11. از 31 عصرگاه هر ماه، 20 عصرگاه میتواند به مسائل 18 وزارخانه و 4 معاونت کلیدی اختصاص یابد. 10 عصرگاه باقیمانده نیز در میان برنامه ها به مسائل پیش بینی نشده و مسائل عمومی اقتصاد، سیاست، فرهنگ و مدیریت ایرانی اسلامی می پردازد.
  12. تهیه مستندهای مدیریتی، اجتماعی، برنامه های ترکیبی و میزگردهای تخصصی، با رویکرد اسلامی-ایرانی و رشد و پیشرفت ایران از جمله برنامه های شبکۀ تدبیر ایران است که آنرا به پادمان مدیران و سیاستگذاران ایران بدل میسازد.
  13. بخشی از کنداکتور شبکۀ تدبیر به پوشش مستقیم یا خبری همایش های علمی، مدیریتی، اقتصادی و فرهنگی-اجتماعی کشور یافته که علاوه بر نقش ترویجی و آموزشی یک منبع درآمدی برای شبکه بشمار خواهد رفت.
  14. شبکۀ تدبیر ایرانیان مردم را از نزدیک با چالشها، محدودیتها و روال تصمیم سازی و تصمیم گیری مسئولان کشور پیرامون موضوعات مختلف آشنا می سازد.
  15. از طرف دیگر شبکۀ تدبیر با شبکه ای از خبرنگاران، سازمانهای مردم نهاد، انجمنها، و توده های مردم در ارتباط است و بیطرفانه این نظرات را به مسئولان منعکس می سازد.
  16. لذا شبکۀ تدبیر فضائی را فراهم می آورد که در آن مردم و مسئولان با مشارکت هم اقدام به تصمیم گیری جمعی میکنند.
  17. شبکۀ تدبیر جایگزین سفرهای استانی خواهد بود و دولت را از سفرهای دوره ای و مستمر به اقصی نقاط کشور کم نیاز میکند. بدین معنا شبکۀ تدبیر یعنی هیئت دولت و شورای اداری استانها در خانۀ مردم.
  18. در مجموع شبکۀ تدبیر نوعی وحدت در عین کثرت در حکمروائی را برای مسئولان مقدور میسازد.
  19. در بعد توسعه سیاسی-اقتصادی بخشی از کنداکتور پخش و نیروهای فعال برنامه های نگاه1(شبکه1)، مناظره(شبکه1) پایش(شبکه1)، ثریا(شبکه1)، گفتگوی ویژۀ خبری(شبکه2)، دیروز، امروز فردا و شناسنامه(شبکه3) به این شبکه قابل انتقال خواهد بود.
  20. در بعد توسعۀ فرهنگی-اجتماعی و سبک زندگی نیز از نیروهای برنامه هائی نظیر جیوگی(شبکه3)، اردیبهشت(شبکه4)، و... استفاده خواهد شد.
  21. مسائل، جدول4 برای هر استان به تفکیک موضوعات و مسائل(1،...،n) و دوره های گزارش گیری در سایت اطلاع رسانی شبکۀ تدبیر به نظر مردم خواهد رسید و بطور شفاف اعلام میگردد.
  22. شبکۀ تدبیر با استفاده مفهوم وحدت در عین کثرت در مدیریت اسلامی و تمرکز بر عملکرد تدبیر رسانه ای متعالی(ر.ک. بخش2) منجر به افزایش مشارکت مردم، شفافیت دولت و پاسخگوئی و مسئولیت پذیری مسئولان خواهد شد. این عوامل به ارتقاء قانون مداری مردم و مسئولین و ذاتاً به کارائی و اثربخشی، عدالت عملی و تلاش برای برقراری وفاق عمومی منجر شده و میتواند در مجموع یک الگوی سیاستگذاری اسلامی-ایرانی را در همکاری با دولت و ملت برقرار سازد(شکل1).
  23. الگوی درآمدی شبکۀ تدبیر بصورت مشارکتی از سوی دولت، سازمان صداوسیما، و جلب و پخش رپرتاژ آگهی از بخش دولتی و خصوصی و پوشش زندۀ کنفرانسها و همایشهای تخصصی مرتبط تأمین میگردد. البته در صورت تأئید مجلس شورای اسلامی مطابق الگوی BBC و NHK درآمد شبکه تماماً قابل تأمین از طریق کسر یک سرانه از هر خانوادۀ ایرانی(Household fee) به ازای خدمات شبکه نیز قابل تأمین است.
  24. پلتفرم رسانه ای شبکۀ تدبیر امکان حکمروائی از راه دور(Tele-governance)، تله کنفرانسهای اداری، و تلویزیون دسترسی-دولتی(GATV) را برای دولت فراهم می آورد.
  25. شبکۀ تدبیر ابزاری برای اطلاع یافتن مسئولان بلندپایه نظام بویژه مقام معظم رهبری و ریاست محترم جمهوری از مشکلات و مسائل مهم و کلیدی ایران به تفکیک کشور و استانهاست. شبکۀ تدبیر میتواند گزارشات ویژه ای بطور اختصاصی برای مقام معظم رهبری و جهت مزید اطلاع ایشان و دیگر مسئولین بلندپایه نظام تهیه و بطور دسترسی-محدود در GATV به استحضار برساند.
  26. نهایتاً اینکه شبکۀ تدبیر ایرانیان ابتکار عمل ویژه و شأن و مقام و منزلیت خاصی را نیز در حوزۀ سیاسی و سیاستگذاری عمومی در اختیار سازمان صداوسیما قرار خواهد داد که در جای خود قابل شرح و بسط میباشد.

4-جمع بندی

آنچه گذشت تلاشی بود برای نوعی از طراحی رسانه ای برای مشارکت دادن مردم به همراه مسئولین در سیاستگذاری عمومی و تدبیر امور جامعه از طریق نوعی "تکثرگرائی رسانه ای مدیریت شده". این کار با ارتقاء سواد مدیریتی و بصیرت ملت ایران همراه خواهد بود به نحوی که گویا آنها بجای مسئولین و مسئولین بجای آنها هستند. لذا این طراحی موسوم به شبکۀ تدبیر ایرانیان فراتر از رسانه عمل کرده و به نوعی تعالی رسالت رسانه محسوب میگردد. بخشی از چالشهای پیش روی طرح و استراتژیهای پیش بینی شده برای مدیریت آنها در جدول6 به اجمال معرفی شده اند:

به هر حال شبکۀ تدبیر به عنوان یک منظومۀ رسانه ای نوعی از هم افزائی میان مردم و مسئولین را جهت تدبیر امور کشور دنبال خواهد کرد. شبکه تدبیر نوعی گفتمان برتر یا فرهنگ سازی مبتنی بر بصیرت سیاسی، اقتصادی و مدیریتی را میان مردم رواج خواهد داد. از جمله بخشها و برنامه های کلیدی و ستادی این شبکه می توان موارد زیر را پیشنهاد داد:
• اندیشکدۀ مدیریت و اقتصاد در شبکۀ تدبیر بصورتی مجازی با همکاری پژوهشکده ها و دانشگاه های کشور برای تولید برنامه و سرفصلهای کاری و سواد رسانه ای شبکۀ تدبیر و نیز اتاق فکر فراگیر شبکه
• کاوشگر فرصتها: برنامه ای برای معرفی فرصتهای تجاری، اقتصادی و فرهنگی مغفول مانده در کشور به منظور ایجاد مومنتوم در کشور برای فعالسازی آنها
• دیده بان شفافیت و عدالت در شبکۀ تدبیر به منظور مطالبه از مسئولین و نهادها برای شفاف سازی منابع مالی و رویه های سیاسی و اداری خود
• شاخص، برنامه ای برای ارزیابی دوره ای شاخصهای حکمروائی خوب، توسعۀ انسانی، شاخصهای سند چشم انداز و شاخصهای فضای کسب وکار در کشور همراه با بروزآوری دائمی در سایت اینترنتی شبکه
• ایران ویچ: میزگرد مسائل استانی(هر روز یک استان) از ساعت 9-13 با برنامه و دستور جلسۀ از پیش تعیین شده
• هم اندیشان انعکاس سخنرانی های مهم مدیریتی و اقتصادی و اجتماعی در سطح کشور
• مسابقات تعالی سازمانی انتخاب سازمان نمونه هر شش ماه یکبار
• و برنامه های متنوع دیگر جهت ایجاد تنوع در جدول پخش شبکۀ تدبیر...
نکتۀ پایانی اینکه شبکۀ تدبیر با همکاری معاونت فناوری رسانۀ سازمان صداوسیما میتواند علاوه بر خدمات فوق الذکر یک رسانۀ با دسترسی دولتی(GATV) را برای استفادۀ درون شبکه ای و رده بندی شدۀ کارکنان و مدیران دولتی بصورت تلویزیون کابلی یا IPTV راه اندازی نماید. این رسانه زیرشاخۀ حاکمیتی شبکه تدبیر و به مثابه یک ابر-سیستم ارتباطات درون سازمانی برای اطلاعرسانی، آموزش و ابلاغ بخشنامه ها، آمارها، رویه های تصمیم گیری و... بشمار خواهد رفت.
کوتاه کلام اینکه شبکۀ تدبیر ایرانیان ابتکاری در سطح بین المللی است که می تواند به محوریت سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران و با مشارکت دولت به نقطۀ تعالی نقش رسانه در تدبیر امور اجتماعی بدل شود.

منابع
1. سلطانی فر، احسان،.(1391) از پاردایم(الگوواره) تا پراگما(عمل): نگاهی به الزامات فلسفی-مدیریتی طرح الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، اولین کنگره بین المللی علوم انسانی اسلامی، اردیبهشت 1391 مرکز همایشهای بین المللی صداوسیما-تهران
2. سلطانی فر، احسان،. روشندل اربطانی، طاهر،.(1390b)، مدل مفهومی تبیین رابطه رسانه حاکمیت و مردم با رویکرد پدافند غیر عامل، فصلنامۀ علمی-پژوهشی رسانه و فرهنگ، سال اول، شمارۀ دوم، پائیز و زمستان1390 ص87-114
3. سلطانی فر، احسان(1390a). منشور پدافند رسانه ای: تبیین کارکردهای مورد نیاز رسانه ملّی در مواجه با قدرتهای نرم، ماهنامۀ مدیریت ارتباطات، شماره 17
4. مرکز پژوهشهای مجلس، لوح فشرده با عنوان حکمرانی خوب، بنیان توسعه
5. سامتی، مرتضی و دیگران، تحلیل تأثیر شاخصهای حکمرانی خوب بر شاخص توسعه انسانی، فصلنامۀ علمی-پژوهشی، پژوهشهای رشد و توسعۀ اقتصادی، سال اول، شمارۀ چهارم، پائیز 1390، ص183-223

6.http://en.wikipedia.org/wiki/Public_broadcasting
7.http://en.wikipedia.org/wiki/PEG_channel
8.http://en.wikipedia.org/wiki/Public_affairs_(broadcasting)

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.