1. اولویت‌های سیاستی
  2. >
  3. امنیت منطقه‌ای و تهدید افراط‌گرایی

نوع مطلب: مرور سیاست

17 آبان 1396 ساعت 11:36 شماره مسلسل: ۳۳۰۰۴۱۱

چشم‌‏انداز بحران سوریه و تداوم و تغییر در مواضع بازیگران خارجی

چشم‌‏انداز بحران سوریه و تداوم و تغییر در مواضع بازیگران خارجی

با توجه به این پیروزی‌های پایدار ارتش سوریه، تشریح آخرین وضعیت میدانی سوریه، چشم‌انداز آن و مواضع بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای حایز اهمیت است که در این نوشتار مورد بررسی قرار می‏‌گیرد.

موفقیتهای ارتش سوریه و متحدان آن از اواخر سال 2016 و پس از آزادی بخش شرقی حلب از اشغال تروریستها آغاز شد. این موفقیتها در سال 2017 نیز ادامه داشته است به گونهای که تروریستهای داعش در سوریه نیز مانند عراق روزهای پایانی خود را پشت سر میگذارند. این در حالی است که در سوریه بر خلاف عراق گروههای تروریستی دیگری نیز حضور دارند، اما این گروهها نیز مانند داعش روند نزولی را طی میکنند. با توجه به این پیروزی‌ها تشریح آخرین وضعیت میدانی سوریه، چشم‌انداز آن و مواضع بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای حایز اهمیت است که در این نوشتار مورد بررسی قرار میگیرد.

تا اکتبر 2017 بیش از 92 درصد خاک سوریه از اشغال تروریست‌های داعش آزاد شده است

تحولات میدانی سوریه و چشمانداز آن

جنگ در سوریه با سرعت به نفع نظام این کشور و متحدان آن پیش می‌رود؛ به گونه‌ای که به گفته وزارت دفاع روسیه تا اکتبر 2017 بیش از 92 درصد خاک سوریه از اشغال تروریست‌های داعش آزاد شده است. (شبکه العالم، 14 آبان 1396) همچنین به گفته سرهنگ «رایان دیلون»، سخنگوی آمریکایی ائتلاف بین‌المللی علیه داعش، اکنون تنها ۶۵۰۰ جنگجو در عراق و سوریه دارد، در حالی که این گروه تروریستی در اوج قدرت، بیش از ۳۰ هزار نیرو داشته است. (یورونیوز، 17 اکتبر 2017)

در تازه‌ترین پیروزی نیز شهر مهم دیرالزور، مرکز استان دیرالزور از اشغال تروریستها آزاد شد و نیروهای سوری و همپیمانان آن برای آزادی شهر راهبردی «البوکمال» در استان دیرالزور تلاش میکنند. اهمیت منطقه البوکمال در این است که از طریق گذرگاه مرزی البوکمال امکان انتقال حشد الشعبی عراق به داخل سوریه و تنگ‌تر شدن حلقه جنگ بر تروریست‌ها فراهم می‌شود.

یکی دیگر از مهم‌ترین عملیات‌هایی که پیش روی ارتش سوریه و متحدان آن قرار دارد، عملیات آزادسازی منطقه «التنف» در استان حمص است. آزادسازی این منطقه، اما، به مراتب سخت‌تر از مناطق دیگر است زیرا در منطقه مرزی «التنف» که نقطه مرزی مشترک بین سه کشور سوریه، عراق و اردن است، تروریست‌های «مغایر الثوره» یا ارتش جدید سوریه حضور دارند که آمریکا و اروپایی‌ها، آنها را «میانه‌رو» می‌نامند و از آنها حمایت می‌کنند.

در استان ادلب نیز تروریست‌های جبهه‌النصره که منسجم‌ترین گروه تروریستی در سوریه هستند و اغلب نیروهای آن را نیز غیربومی‌ها تشکیل می‌دهند، حضور دارند، اما النصره مانند داعش با مشکل نیروی انسانی مواجه شده و اخیراً نیز آمریکا به استفاده جبهه‌النصره از سلاح شیمیایی در سوریه اذعان کرده است. ارتش آزاد سوریه نیز در مرز ترکیه حضور دارد و از طرف سازمان اطلاعات ترکیه «میت» و سازمان اطلاعات آمریکا «سیا» حمایت می‌شود اما ارتش آزاد اکنون قوی نیستند.

به طور کلی باید گفت؛ روند آزادسازی سوریه از اشغال تروریست‌ها تسریع شده و در مراحل پایانی قرار داد، اما این کشور با تهدید جدیدی مواجه است. این تهدید ناشی از تغییر راهبرد بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای درباره سوریه است که از «تجزیه» به «ایجاد اقلیم‌های خودمختار» تغییر کرده است. در این راهبرد جدید که آمریکا بیش از سایر کشورها پیگیری می‌کند، تضعیف دولت مرکزی سوریه، استقلال زیاد به اقلیم‌ها و همچنین امنیت رژیم صهیونیستی مد نظر قرار گرفته است. به عبارت دیگر، با گذشت حدود 7 سال از بحران سوریه، مواضع بازیگران مخالف نظام سوریه مورد بازبینی قرار گرفته است. به طور کلی مواضع بازبینی شده بازیگران خارجی درباره سوریه در شکل زیر بیان شده است:

1- ایجاد اقلیمهای فدرالی: آمریکا، عربستان، اسرائیل و قدرتهای اروپایی

ایجاد اقلیم‌های فدرالی که به تضعیف موقعیت دولت مرکزی سوریه نیز منجر شود، مهم‌ترین راهبرد ایالات متحده آمریکا، عربستان سعودی، رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای اروپایی در شرایط جدید سوریه است. به نظر می‌رسد ایجاد دستکم دو منطقه خودمختار در سوریه توسط مخالفان آن به رهبری آمریکا پیگیری می‌شود.

اخیراً آمریکا نیز به استفاده جبهه‌النصره از سلاح شیمیایی در سوریه اذعان کرده است.

نخستین و محتمل‌ترین منطقه خودمختار، تشکیل اقلیم کردی در شمال سوریه متشکل از سه کانتون است. این سه کانتون که هر یک شامل مناطق مختلفی هستند، عبارتند از: کانتون جزیره (حسکه و رقه)، کانتون کوبانی (شمال حلب) و کانتون عفرین (شمال غربی حلب و شمال ادلب). آزادسازی رقه توسط نیروهای حزب اتحاد دموکراتیک سوریه که مورد حمایت آمریکا نیز قرار دارد، در همین راستا است. نیروهای حزب اتحاد دموکراتیک سوریه روز 20 اکتبر یعنی تنها چهار روز پس از آزادسازی رقه از اشغال تروریست‌های داعش با صدور بیانیه‌ای اعلام کردند که ساکنان استان رقه، آینده این استان را در چارچوب سوریه‌ای دموکراتیک و فدرال تعیین خواهند کرد. آمریکا و متحدانش در حالی درصدد ایجاد اقلیم کردی در سوریه هستند که کردهای سوریه بر خلاف کردهای عراق هیچ سابقه مبارزه سیاسی ندارند و پافشاری بر ایجاد اقلیم میتواند حتی انزوای بیشتر کردهای سوریه را در پی داشته باشد. به نظر می‌رسد عربستان سعودی نیز از این راهبرد آمریکا در مناطق کردنشین سوریه حمایت می‌کند. در همین راستا، «ثامرالسبهان»، وزیر مشاور پادشاه عربستان در امور خلیج (فارس) همزمان با سفر «برت مک گورت»، فرستاده ترامپ به منطقه و هماهنگ‌کننده ائتلاف بین‌المللی ضد داعش به رقه در سوریه سفر و با سران برخی عشایر نیز دیدار و گفتگو کرده است.

دومین منطقه احتمالی خودمختار در سوریه شامل برخی استان‌های جنوبی این کشور است. آمریکا تلاش دارد سه استان سویدا، درعا و قنیطره را خودمختار کند که این سیاست مورد حمایت اسرائیل و عربستان سعودی نیز قرار دارد. علت اصلی برای ایجاد منطقه خودمختار در این سه استان این است که آمریکا، برخی کشورهای اروپایی، عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی درصدد هستند مانع پیوند مراکز محور مقاومت در سوریه، عراق و لبنان شوند.

برآیند ایجاد مناطق خودمختار در سوریه نه تنها تضعیف دولت مرکزی دمشق خواهد بود بلکه هدف منطقه‌ای که تلاش برای تضعیف محور مقاومت است نیز در درون این راهبرد پیگیری می‌شود. در واقع؛ این راهبرد شکل ضعیف شده راهبرد تجزیه سوریه است که میتواند در آینده تنشهایی میان اقلیمهای خودمختار و دولت مرکزی سوریه به وجود آورد؛ شبیه آنچه که در روابط میان کردستان عراق و دولت مرکزی بغداد بروز کرده است.

2- شکل‌گیری دولت ضعیف و ناکارآمد در سوریه: ترکیه

شکل‌گیری دولت ضعیف و ناکارآمد در سوریه راهبرد برخی بازیگران منطقه‌ای به خصوص ترکیه است که طی حدود 7 سال گذشته علیه نظام سوریه فعالیت کردند. ترکیه مهم‌ترین مخالف تشکیل اقلیم کردی در سوریه است. از این رو، ترکیه یک منطقه 100 کیلومتری بین کانتون‌های کوبانی و عفرین را اشغال کرده است تا به نوعی مانع تشکیل اقلیم کردی در شمال سوریه شود زیرا تشکیل این اقلیم سبب برقراری ارتباط میان کردهای سوریه و ترکیه و وصل شدن کردها به دریای مدیترانه می‌شود. کردهای سوریه با مسعود بارزانی و کردهای عراق همسویی چندانی ندارند اما با کردهای ترکیه و همچنین با پ.ک.ک ارتباط بهتری دارند که این موضوع برای ترکیه یک تهدید جدی محسوب می‌شود. با این وجود، ترکیه راهبرد شکل‌گیری دولتی ضعیف و ناکارآمد در سوریه را پیگیری می‌کند زیرا ترکیه از برکناری بشار اسد از قدرت در سوریه به طور کلی ناامید شده و در چنین شرایطی ترجیح می‌دهد ضمن مداخله در امور داخلی سوریه، افزایش نفوذ در این کشور را پیگیری کند که تحقق این اهداف در سایه شکل‌گیری دولتی ضعیف در سوریه امکان‌پذیر خواهد بود.

3- تقویت نفوذ در سوریه: روسیه

روسیه از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین بازیگران فرامنطقه‌ای در بحران سوریه است که برخلاف آمریکا و برخی کشورهای اروپایی، مبارزه جدی با گروه‌های تروریستی را در اولویت قرار داد و از سال 2015 تاکنون حضور نظامی مستقیمی در سوریه دارد. حمایت‌های نظامی و البته دیپلماتیک روسیه یکی از علل اصلی تغییر موازنه قدرت در داخل سوریه به نفع نظام سوریه و تسریع در روند فروپاشی گروه‌های تروریستی است. روسیه در شرایط کنونی نیز همان هدف گذشته را در سوریه که «تقویت نفوذ» است، پیگیری میکند. در واقع؛ سوریه تنها پایگاه عربی است که برای روسیه در خاورمیانه باقی مانده است. از این جهت روسیه تلاش میکند ضمن حفظ نظام کنونی سوریه، نفوذ خود در این کشور را افزایش دهد.

4- شکل‌گیری دولتی قوی در سوریه/ تقویت محور مقاومت: جمهوری اسلامی ایران

جمهوری اسلامی از مهم‌ترین بازیگرانی است که با آغاز جنگ تروریستی در سوریه در کنار نظام این کشور ایستاد و مبارزه جدی و عملی با تروریسم را در اولویت قرار داد. یکی دیگر از دلایل اصلی موفقیت‌های ارتش سوریه در باز پس‌گیری مناطق اشغال شده از گروه‌های تروریستی نیز مربوط به نقش‌آفرینی جمهوری اسلامی ایران و حمایت همه‌جانبه آن از نظام سوریه است. در شرایط کنونی نیز مهم‌ترین راهبرد جمهوری اسلامی ایران درباره سوریه حفظ تمامیت ارضی این کشور و مخالفت با هرگونه تلاش و سیاستی است که برونداد آن تضعیف دولت دمشق باشد. جمهوری اسلامی ایران شکل‌گیری دولت مرکزی قوی در سوریه را پیگیری می‌کند زیرا آنرا عامل مهمی در تقویت محور مقاومت در منطقه نیز می‌داند.

نتیجه

تحولات میدانی در سوریه حاکی از این است که تروریستها به خصوص از نوع داعشی آن روزهای پایانی را در این کشور سپری میکنند. با آزادسازی شهر القائم در استان الانبار عراق و آزادسازی احتمالی شهر «البوکمال» در استان دیرالزور امکان ارتباط میان نیروهای عراقی با نیروهای سوری و همپیمانان آنها در سوریه فراهم میشود و این موضوع نیز میتواند شکست تروریستها در سوریه را تسریع کند. در چنین شرایطی، مواضع بازیگران خارجی مخالف نظام سوریه نیز مورد بازبینی قرار گرفته است. در حالی که موضع روسیه و جمهوری اسلامی ایران درباره بحران سوریه، پایدار است، بازیگران خارجی مخالف نظام سوریه ضمن بازبینی در مواضع خود ایجاد نظام فدرالی و شکلگیری دولتی ضعیف و ناکارآمد در سوریه را پیگیری میکنند که میتواند تنشهای درونی جدیدی برای سوریه و برای منطقه خاورمیانه در پی داشته باشد.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.