1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست خارجی
  4. >
  5. روابط خارجی و دیپلماسی عمومی
  6. >
  7. همسایگان

نوع مطلب: مرور سیاست

8 آبان 1396 ساعت 13:56 شماره مسلسل: ۳۳۰۰۴۰۴

ترکیه؛ قهر از غرب یا نزدیکی به روسیه

ترکیه؛ قهر از غرب یا نزدیکی به روسیه

شرایط منطقه‌ای و بین‌الملل برای تعمیق همکاری‌های دو کشور روسیه و ترکیه مساعد به نظر می‌رسد و هر دو کشور برای عملیاتی کردن راهبردی خود سیاست تعامل را در پیش گرفته‌اند. این راهبرد هم‌اکنون در سوریه در حال پیگیری است.

دوستی و دشمنی در دنیای جدید تابعی از همگرایی منافع بازیگران و وجود تهدیدات مشترک دارد. در دنیای جهانی شده امروز با توجه به پویایی بالای تحولات سیاسی و در هم تنیدگی امنیت و منافع بازیگران ، مرز دوستی و دشمنی‌ها بسیار باریک شده است. از این منظر قدرت‌ها بی‌توجه به ایدئولوژی و باورهای حاکم، صرفاً با تشخیص منافع ملموس کوتاه‌مدت به تنظیم سیاست‌های داخلی و بین‌المللی خود می‌پردازند. تجربه تحولات خاورمیانه و به‌خصوص همکاری روسیه و ترکیه به‌خوبی مؤید این نظریه است که نگاه نخبگان سیاسی به همدیگر صفر و صدی نیست.

رهبران کنونی به این جمع‌بندی کلیدی رسیده‌اند که امکان اجماع و همگرایی کامل در موضوعات و چالش‌های بین‌المللی با یکدیگر وجود ندارد. از این رو باید به موضوعات و بحران‌های منطقه‌ای و بین‌المللی نگاه طیفی و طبقه‌بندی‌شده داشت. ممکن است در پاره‌ای از چالش‌ها دو قدرت کاملاً هم‌نظر باشد و در سوی دیگر درست در نقطه مقابل یکدیگر باشند. با عطف به این امر قدرت‌های مهم منطقه‌ای و بین‌المللی که به قواعد نظام بین‌الملل تسلط کافی دارند، از سیاست‌های گزینشی پیروی می‌کنند.

رهبران کنونی به این جمع‌بندی کلیدی رسیده‌اند که امکان اجماع و همگرایی کامل در موضوعات و چالش‌های بین‌المللی با یکدیگر وجود ندارد.

بنا به این رویکرد یک کشور در پاره‌ای از مسائل بین‌الملل جهت تأمین منافع خود به ائتلاف به قدرت مورد نظر خود می‌پردازد و در بخش دیگری از چالش‌های خود در مقابل این کشور قرارگرفته و چه بسا به صف اتحاد با دشمن خود بپیوندد. در نظام نوین بین‌الملل هر قدرتی ولو بزرگ با سطحی از محدودیت مواجه است. هیچ قدرتی توانایی مقابله تام و کامل با چالش‌های جهانی را ندارد و باید از ظرفیت‌های قدرت‌های دیگر جهت مدیریت بحران‌ها بهره جوید. به نظر می‌رسد دو قدرت مهم روسیه و ترکیه به این اصل استراتژیک پی برده‌اند.موقعیت جغرافیایی نسبتاً مشترک و نیازهای متقابل اقتصادی و انرژی به یکدیگر، رهبران این دو کشور را به تعدیل مواضع و نزدیکی به یکدیگر جهت فائق آمدن بر تهدیدات موجود واداشته است.

رهبران این دو کشور به این نتیجه رسیدند که گزیری از همکاری و تعامل ندارند و جبر جغرافیایی و ژئوپلیتیک؛ منافع و امنیت این دو کشور را به هم قفل کرده است. هم‌اکنون هر دو کشور زخم‌خورده کشورهای غربی هستند. ترکیه پس از دهه‌ها تلاش برای پیوستن به بلوک اقتصادی اروپا و همکاری در زمینه چالش بزرگ پناهندگان سوریه؛ امروزه در یکی از بدترین دوران تاریخی با اروپا به سر می‌برد. قدرت‌های اروپایی به‌شدت منتقد سیاست‌های اردوغان در مسائل داخلی و منطقه‌ای هستند. از دید رهبران بروکسل، ترکیه با فاصله‌گیری از آرمان‌های اروپایی، شایستگی پیوستن به اتحادیه را ندارد. دراین‌بین روابط ترکیه با آلمان در یکی از بدترین دوران خود قرار دارد. اوج تنش زمانی بود که خانم مرکل در مناظره تلویزیونی در 24 سپتامبر ماه گذشته از تصمیم دولت آلمان مبنی بر توقف کامل روند عضویت ترکیه در بلوک اقتصادی اروپا خبر داد(1)

روسیه نیز گرچه به اندازه ترکیه مشتاق همکاری‌های استراتژیک اقتصادی و امنیتی با اروپا نیست اما بی‌میل هم به تعمیق روابط و بهره‌گیری از ظرفیت‌های اقتصادی قدرت‌های صنعتی اروپا در بخش‌های نفت و گازش نیست. تداوم سیاست تحریم و فشار اروپا علیه مسکو؛ ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهوری روسیه را بسیار مستأصل ساخته و این کشور مدام در پی باز کردن روزنه‌های همکاری با همتایان بزرگ اروپایی‌اش نیست. از این رو طبیعی است که دو قدرت زخم‌خورده از اروپا جهت التیام بخشیدن درد و رنجشان به سمت همکاری و تعامل با یکدیگر سوق یابند.

در این شرایط انتشار خبر نهایی شدن قرارداد خرید سامانه موشکی اس 400 نباید امری غیرعادی جلوه داده شود. این توافق ضمن نشان‌دهنده نزدیکی و عزم رهبران دو کشور جهت تعمیق همکاری‌ها نشان از نارضایتی رهبران هر دو کشور از کشورهای غربی است. ترکیه با خرید این سامانه این پیام را به شرکای غربی خود داد که دنباله‌رو صددرصدی سیاست‌های امنیتی ناتو نیست و قدرت انتخاب دارد. رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهوری قدرتمند ترکیه در اظهاراتی ضمن رد هر گونه مداخله اعضای ناتو در امور امنیتی ترکیه، بر استقلال عمل آنکارا در مسائل داخلی امنیتی تأکید کرد. وی همچنین اشاره کرد که ترکیه متعهد به دفاع از امنیت و آرامش شهروندان ترکیه با استفاده از ابزارهای ممکن است. دراین‌بین آنکارا هیچ منعی را در گسترش همکاری با مسکو با هدف بهره‌گیری از صنعت دفاعی این کشور نمی‌بیند.(2)

ترکیه با خرید سامانه موشکی اس 400 علاوه بر به هم ریختن ائتلاف ناتو، سیستم دفاع جمعی این سازمان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

روسیه هم با فروش این سامانه غیرمستقیم این نکته را به رهبران اروپایی و امریکا گوشزد کرد که برخلاف سیاست‌های تنبیهی و کنترلی آن‌ها نقش اول را در منطقه بزرگ خاورمیانه بازی می‌کند و هم‌پیمانان بزرگی در این منطقه دارد. ولادیمیر کازین مشاور ارشد امنیتی پوتین در اظهاراتی ضمن تأیید نهایی شدن قرار خرید موشک اس400 به ارزش 5/2 میلیارد دلار از آمادگی بیشتر کشورش برای تعمیق همکاری‌های امنیتی و استراتژیک با ترکیه خبر داد. کازین در مصاحبه با خبرگزاری دولتی ایتارتاس از هماهنگی کامل طرفین در تنظیم این قرارداد سخن گفت و اعلام کرد که کلیه جنبه‌های قرارداد با منافع استراتژیک روسیه همخوانی دارد. مشاور امنیتی پوتین همچنین با اشاره به فشارهای فزاینده قدرت‌های غربی به ترکیه جهت لغو این قرارداد مهم، از تأثیر منفی این همکاری بر انسجام ناتو سخن گفت. روسیه بر این باور است که با تعمیق همکاری با ترکیه بتواند از وحدت و انسجام ناتو در منطقه و جهان بکاهد و این سازمان را به سازمانی غیر مؤثر و ازهم‌گسیخته در نظام نوین امنیتی جهان بدل سازد.

جالب اینجاست که ترکیه با خرید سامانه موشکی اس 400 علاوه بر به هم ریختن ائتلاف ناتو، سیستم دفاع جمعی این سازمان را نیز تحت تأثیر قرار داده است. تمامی 28 عضو ناتو از شبکه نظامی واحدی برخوردارند. تجهیزات صنعتی و دفاعی این کشورها از یک سیستم واحد تبعیت می‌کند. دراین‌بین ورود تجهیزات دفاعی روسیه به ترکیه نوعی چالش در سیستم دفاعی ناتو محسوب می‌شود. سامانه اس 400 قدرت کشف و هدف‌گیری موشک‌ها، هواپیماهای بدون سرنشین و سرنشین‌دار تا شعاع 250 مایلی را دارد. چنین سامانه‌ای با چنین حجم قدرت در دکترین امنیتی ناتو تعریف نشده است.(3)

از این رو نزدیکی روسیه و ترکیه و تعمیق همکاری‌های نظامی میان طرفین بار دیگر این اصل را به اثبات رساند که سیاست بین‌الملل کماکان از قاعده لایتغیر بده و بستان تبعیت می‌کند. هم روسیه و هم ترکیه با پذیرش این قاعده طلایی، رویکرد نتیجه‌محور و عمل‌گرا در پیش گرفته‌اند. مسکو در شرایطی که خود را از همه سو در محاصره قدرت‌های بزرگ غربی می‌بیند در تلاش برای باز کردن فضای تنفسی خود در مدیترانه و محکم کردن جای پای خود است. در برابر ترکیه هم در مواجهه با بی‌توجهی اروپایی‌ها درست به سمت نقطه آسیب‌پذیر این کشورها رفته و با تقویت همکاری با مسکو در پی گرفتن امتیازهای بیشتر و قدرت چانه‌زنی بالاتر در رویارویی با رهبران بلندپایه اروپایی‌ها است. گفتنی است که بزرگ‌ترین مزیت فروش سیستم موشکی اس 400 به ترکیه برای روسیه این است که وزن و اعتبار مسکو را در بازار پررونق تجارت تسلیحات و جنگ‌افزارهای نظامی در منطقه و جهان ارتقا می‌بخشد. وقتی یک عضو مهمی از ناتو اقدام به خرید افزارهای نظامی از روسیه می‌کند، دلیلی وجود ندارد که شیوخ متمول عرب نیز اقدام به خرید افزارهای پیشرفته نظامی از روسیه ننمایند. بدین ترتیب شرایط منطقه‌ای و بین‌الملل برای تعمیق همکاری‌های دو کشور روسیه و ترکیه مساعد به نظر می‌رسد و هر دو کشور برای عملیاتی کردن راهبردی خود سیاست تعامل را در پیش گرفته‌اند. این راهبرد هم‌اکنون در سوریه در حال پیگیری است. هر دو کشور با وجود داشتن اختلاف‌نظرهای جدی در نوع برخورد با بحران سوریه و دولت اسد، در پی مدیریت بحران و کنترل تهدید تکفیری‌ها هستند.

منابع

1.https://www.trtworld.com/europe/turkey-german-ties-take-another-hit-over-arms-sales-10440

2.https://www.nytimes.com/2017/09/12/world/europe/turkey-russia-missile-deal.html?mcubz=3

3.http://www.aljazeera.com/news/2017/09/turkey-set-buy-russian-missile-defence-system-170912094437711.html

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.