1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست خارجی
  4. >
  5. روابط خارجی و دیپلماسی عمومی
  6. >
  7. همسایگان

نوع مطلب: مرور سیاست

23 مرداد 1396 ساعت 09:30 شماره مسلسل: 3300365

رویکرد کنونی گلبدین حکمتیار به بازیگران مؤثر خارجی در افغانستان

رویکرد کنونی گلبدین حکمتیار به بازیگران مؤثر خارجی در افغانستان

حضور گلبدین حکمتیار در کابل پس از ۲۰ سال موجب آغاز فعالیت‌های نوین وی شد. نوشتار زیر در چند محور نگاهی دارد به رویکرد کنونی گلبدین حکمتیار به بازیگران مؤثر خارجی در افغانستان.

حزب اسلامی افغانستان به عنوان دومین گروه شورشی در افغانستان به رهبری گلبدین حکمتیار پس از سرنگونی طالبان و تشکیل دولت نوین در افغانستان از کابل انتقاد کرد و با دولت مرکزی و نیروهای خارجی جنگید. در این میان در چند سال گذشته حکمتیار آمادگی خود را برای مذاکره و صلح اعلام کرد و با شرط‌هایی ازجمله خروج نیروهای خارجی از افغانستان، خروج نام اعضای حزب از لیست سیاه و رفع تحریم‌های بین‌المللی، روند امضای توافقنامه صلح بین حزب اسلامی و دولت کابل را کامل کرد. حضور گلبدین حکمتیار در کابل پس از ۲۰ سال موجب آغاز فعالیت‌های نوین او شد. نوشتار زیر در چند محور نگاهی دارد به رویکرد کنونی گلبدین حکمتیار به بازیگران مؤثر خارجی در افغانستان.

در یک سال گذشته، بسیاری پیوستن حکمتیار به روند صلح افغانستان را دسیسه پاکستان دانسته‌اند.

نخست. در نگاهی کلی حکمتیار در ماه‌های گذشته تلاش کرده است با توجه به بحران‌های داخلی در صحنه سیاسی و امنیتی افغانستان انتقادهایی از بازیگران مؤثر در صحنه ی افغانستان داشته باشد. در این میان توجه وی به حوادث خونین در چهار دهه گذشته و نقش بازیگران خارجی مؤثر در جنگ افغانستان از یک‌سو به این توجه کند که جنگ را شوروی سابق آغاز و سپس برای ناتو به میراث رسید. در این نگاه اکنون حکمتیار معتقد است که جنگ افغانستان، جنگی خارجی است و از بیرون بر افغانستان تحمیل‌شده و مهار و پشتیبانی این جنگ نیز در دست خارجی‌ها است. از این نگاه طرف‌های داخلی درگیر در افغانستان، با تجهیزات خود نمی‌جنگند و با بهره‌گیری و کمک تسلیحاتی کشورهای خارجی و اهداف آنان را پیگیری میکنند. در این وضعیت درواقع حکمتیار بر این نظر است که بازیگران مؤثر خارجی در افغانستان برنده جنگ فعلی نخواهند شد و در کنار بهره‌گیری از تجربه شکست روس‌ها، ناتو و غرب نیز باید نگاهی نوین به جنگ داشته و در کناری دوری از توپ و تانک این حقیقت را بپذیرد که نمی‌توان پیروز شد. از این منظر حکمتیار با نگاهی به راهبرد و رویکردهای نوین در حال تدوین ترامپ در جنگ افغانستان معتقد است افزایش نظامیان درست نیست و جنگ نیز پیچیده‌تر می‌شود. در همین رویکرد وی در چندماهه گذشته با اشاره به توجه به تأمین امنیت توسط اقوام کشور بدون نیاز به آمریکا، ناتو، نیروهای خارجی و همسایگان، تحمیل جنگ توسط همسایگان بر کشور و نیت آن‌ها در ادامه جنگ در افغانستان برای شکل‌گیری یک افغانستان محتاج و فقیر واکنشهایی را مدنظر قرار داده است.

دوم. آمریکایی‌ها قبلاً در شورای امنیت سازمان ملل متحد کمک‌هایی در جهت برداشتن تحریم در برابر حکمتیار و حزب وی را که شامل منجمدشدن دارایی‌ها، ممنوعیت سفر و تحریم تسلیحاتی انجام دادند و آمریکا درگذشته از عملی شدن توافق صلح میان حکومت افغانستان و حزب اسلامی حکمتیار استقبال کرد و خود را حامی صلح در افغانستان دانست. دراین‌بین درواقع به نظر می‌رسد غنی رئیس‌جمهور افغانستان همراهی آمریکا درروند صلح با حکمتیار را به دست آورده است. دراین‌ راستا حکمتیار از یک‌سو در ماه‌های گذشته تلاش کرده است تا به نوعی بازیگران غربی را تحریک نکند تا آن‌ها با توجه به نقش گذشته حکمتیار در جنگ‌های داخلی و همچنین اتهامات گسترده در حمله به کابل و... نهادهای حقوق بشری و مدنی، سازمان دیدبان حقوق بشر، گروه مستقل حقوق بشر، دادخواهی در سازمان ملل متحد و.. توجه کنند. از سوی دیگر نیز حکمتیار با انتقادهایی از ناکامی سیاست‌های نظامی دولت افغانستان و نیروهای غربی مستقر در این کشور خواستار تغیر سیاست‌های نظامی شده و بی‌توجهی به آن را یکی از دلایل اصلی ادامه جنگ در طول هفده سال گذشته می‌داند.

عملاً حکمتیار نگاهی منفی به حضور روسیه در صحنه افغانستان دارد.

سوم. هرچند درگذشته روسیه با خارج شدن نام گلبدین حکمتیار از فهرست تحریم‌های سازمان ملل مخالفت کرده بود، اما ضمن استقبال از ورود رهبر حزب اسلامی افغانستان به این کشور اعلام کرد که با پیوستن حکمتیار به روند صلح، امیدوار است اوضاع افغانستان بهبود یابد. دراین‌بین قبلاً روسیه ملاحظاتی در مورد خارج ساختن گلبدین حکمتیار از تحریم‌های سازمان ملل داشت، اما دولت افغانستان این نگرانی‌ها را رفع کرد. بااین‌حال اکنون نیز عملاً حکمتیار نگاهی منفی به حضور روسیه در صحنه افغانستان دارد. دراین‌بین اشاره گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی افغانستان به اینکه برخی کشورها، به‌ویژه رقبای آمریکا در منطقه و جهان، بر توزیع سلاح و مهمات در شمال افغانستان، سرمایه‌گذاری بر ادامه درگیری‌ها و ناامنی‌ها و نفع جنگ ازلحاظ اقتصادی، سیاسی و اجتماعی به نفع رقبای آمریکا (تا بازار و نفت و گاز افغانستان، آسیای مرکزی و شبه‌قاره هند را در اختیار داشته باشند) به گونه مستقیم و غیرمستقیم روسیه را هدف قرار داده است.

چهارم. در واقع در دوران جنگ با شوروی حکمتیار نورچشمی پاکستان ضیاءالحق و حزبی همگرا بود. بر اساس این نگاه حکمتیار می‌توانست به‌طورقطع عمق استراتژیک پاکستان در افغانستان را تضمین کند، به این منظور بیشتر منابع مالی و نظامی ارتش پاکستان و شیوخ عربی و پایتخت‌های غربی به دست حزب اسلامی حکمتیار می‌رسید. با این وجود در یک سال گذشته نیز بسیاری پیوستن حکمتیار به روند صلح افغانستان را دسیسه پاکستان دانسته و برخی شخصیت‌ها در درون طالبان در افغانستان ضمن اعلام مخالفت با حزب اسلامی پیوستن حکمتیار به روند صلح این کشور را برنامه طراحی‌شده دولت پاکستان می‌دانند. در این میان با وجود آنکه دولت پاکستان از لغو تحریم‌های علیه حکمتیار خبر داد و از امضای توافقنامه صلح حکومت وحدت ملی با حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار استقبال کرد، در ماه‌های گذشته هم هرچند انتقادهایی کلی از همسایگان افغانستان توسط حکمتیار انجام شده است اما به نظر می‌رسد نگاه حکمتیار به پاکستان اگرنه چندان مثبت نباشد خنثی یا برد برد است. همین امر موجب شد برخی براین نظر باشند که بازگشت حکمتیار با نظر حکومت پاکستان است.

پنجم. جدا از نوع روابط گذشته گلبدین با ایران گلبدین حکمتیار در ماه‌های گذشته بیشترین انتقادها را از تهران به گونه مستقیم و غیرمستقیم داشته و با ادعاهایی چون حضور 30 هزار تن از افغان‌های در عراق و سوریه، بهره‌گیری رسانه‌های افغانستانی از واژگان چون دانشگاه به‌جای پوهنتون، دخالت در امور داخلی کشور و... به انتقاد از رویکرد قدرت نرم و سخت ایران در افغانستان داشته و به اظهارات حسن روحانی رئیس‌جمهور ایران نیز واکنش‌هایی را نشان داد. درواقع نگاه حکمتیار به اینکه «افغان‌ها مالکان بلامنازعه آب‌های خود هستند و هیچ‌کس حق ندارد از بیرون دستور دهد، ما را تهدید و در امور داخلی ما مداخله کند» همگی به نوعی توجه به اتهام‌هایی در مورد ایران خواستار ادامه جنگ در افغانستان و دخالت تهران در امور داخلی افغانستان است.

ششم. گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی افغانستان و نوع واکش حزب اسلامی با ائتلاف اخیر نور، محقق و دوستم در ترکیه (این ائتلاف‌ها نباید از سوی کسانی که در حکومت سهیم هستند و آن‌هم در کشور خارجی ایجاد شود) در شرایطی است که حکمتیار بر این نظر بود که با راه‌اندازی یک نشست بزرگ سیاسی برای یافتن راه‌حل اصولی برای معضل افغانستان احزاب و جریان‌های سیاسی تأثیرگذار در افغانستان را در نشستی زیر نام "مجمع تفاهم ملی" گرده آورد. اما به نظر می‌رسد با میزبانی ترکیه ائتلاف قدرتمند به رهبری جمعیت اسلامی می‌تواند چالش مهمی برای برنامه‌های وی باشد. از این منظر به نظر می‌رسد حکمتیار هرچند روابط مناسبی با ترکیه داشته و دارد اما نمی‌خواهد ترک ها گزینه دوستم را به آن‌ها ترجیح دهند.

هفتم. درگذشته چین از رهبران طالبان و همچنین گلبدین حکمتیار برای سفر به این کشور دعوت کرده است تا درباره روند صلح افغانستان گفت‌وگو کنند. چند ماه قبل نیز، سخنگوی وزارت خارجه چین گفته بود که با تمام طرف‌های درگیر در افغانستان در تماس هستیم. دراین‌بین با توجه به نوع ارتباط پاکستان با چین حکمتیار هرچند با نقش روزافزون چین در افغانستان موافق نیست اما به نظر می‌رسد با نقش حداقلی این کشور در مقابل بازیگران دیگر خارجی موافق است.

هشتم. درواقع همچنان که بسیاری در هند بازگشت حکمتیار به صحنه سیاست افغانستان را زنگ‌های هشدار برای هند می‌دانند. در ماه های اخیر نیز با وجود دیدار «مانپریت وهرا» سفیر هند در افغانستان و گلبدین حکمتیار در منزل حکمتیار و نزدیکی پاکستان با حزب اسلامی؛ به نظر میرسد حکمتیار خواهان کاهش حضور هند در افغانستان باشد.

چشمانداز

گلبدین حکمتیار امیدوار است از یک سو بازیگران موثر خارجی جدا از توجه به پذیرش فشار بر کابل برای واگذاری امتیازهای برای حزب در روند صلح از تحقق کامل مواد توافقنامه صلح حزب اسلامی با حکومت کابل پشتیبانی کنند و از سویی نیز با رویکردهای این حزب تا انتخابات رئیس جمهور آینده افغانستان نقش و جایگاه برجسته برای حزب اسلامی در کشور فراهم کند. با این حال پیشینه و رویکرد نااستوار سیاسی، ادامه مواضع ضدروسی حکمتیار، تداوم چالش با آمریکا و انتقادهای دامنهدار از ایران عملاً موجب شده حکمتیار چندان گزینه پایدار، همگرا و مطلوبی از سوی بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی در صحنه سیاسی نباشد.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.