1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست خارجی
  4. >
  5. روابط خارجی و دیپلماسی عمومی
  6. >
  7. همسایگان

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

25 خرداد 1394 ساعت 15:26 شماره مسلسل: 3300112

نگاهی به تحولات سیاسی در ترکیه و تاثیر آن بر ایران

نگاهی به تحولات سیاسی در ترکیه و تاثیر آن بر ایران

بیش از 53 میلیون شهروند ترک برای انتخابات پارلمانی که سرنوشت دولت، نخست وزیر و رئیس جمهور و حتی مسیر تحولات در قانون اساسی ترکیه را تعیین می‌کند؛ پای صندوق‌های رای رفتند تا ترکیب پارلمان را برای چهار سال آینده مشخص کنند.


بیش از 53 میلیون شهروند ترک برای انتخابات پارلمانی که سرنوشت دولت، نخست وزیر و رئیس جمهور و حتی مسیر تحولات در قانون اساسی ترکیه را تعیین می‌کند؛ پای صندوق‌های رای رفتند تا ترکیب پارلمان را برای چهار سال آینده مشخص کنند.

آنچه این دور از انتخابات را با دوره‌های قبلی متمایز ساخت؛ اهمیت نتایج آن در استمرار یا تحول نظام پارلمانی در ترکیه است. از سال 2002 تاکنون حزب عدالت و توسعه تنها حزب بهره‌مند از اکثریت آراء و اقبال عمومی در ساختار سیاسی ترکیه بوده و این دوام سیاسی موجب شد که اردوغان با هدف ارتقای اختیارات مقام ریاست جمهوری در فکر ایجاد تغییراتی در قانون اساسی کشور باشد که معنای اصلی آن تغییر ساختار سیاسی از پارلمانی به ریاستی است. حزب عدالت و توسعه در انتخابات‌های مختلف سالیان اخیر همچنان اقبال سال‌های آغازین حضور در عرصه قدرت را داشت و حتی در آخرین انتخابات قبل از انتخابات پارلمانی یعنی انتخابات شهرداری‌ها، بازهم پیشرو ماند. اما این خوش شانسی این بار همراه "آک پارتی" نبود و بر اساس نتایج حاصله، داوود اوغلو تنها موفق به کسب 41 درصد آراء معادل 260 کرسی در پارلمان شده است و به این ترتیب اکثریت پارلمان از دست حزب حاکم خارج شده است.

نتایج انتخابات حاکی از آن است که حزب خلق جمهوری خواه با 25.3 درصد آراء معادل 130 کرسی، حزب حرکت ملی با 16.7 درصد معادل 82 کرسی، و حزب دموکراتیک خلق‌ها با 12.1 درصد 78 کرسی را در اختیار گرفتند. در این میان حزب کردی دموکراتیک خلق‌ها بواسطه کسب بیش از ده درصد آراء برای اولین بار مجوز راهیابی به پارلمان را کسب کرده و این خود یک نقطه متمایز کننده انتخابات اخیر با انتخابات‌های قبلی است. این مساله البته از زوایای دیگر چون قدرت‌گیری جامعه کردها در ترکیه، اهمیت حضور نزدیک به دو میلیون سوری مهاجر ساکن در ترکیه و پیوند مطالبات آنها با مطالبات کردها و همچنین قدرت‌نمایی و ابراز وجود در برابر حزب عدالت و توسعه در مسیر دست‌یابی به اهداف خاص آن در داخل و منطقه حائز اهمیت است.

آنچه از منظر تحلیل‌گران در مورد این انتخابات قابل توجه می‌نماید؛ پیام مردم ترکیه به حزب حاکم و دولت مستقر است که بی تردید از تحولات جاری در منطقه به مراتب بسیار بیش از گذشته تاثیر گرفته است. سوری‌های مهاجر در داخل ترکیه خود به یک اقلیت تبدیل شده‌اند، اوضاع اقتصادی ترکیه با کاهش رشد مواجه بوده، سیاست‌های منطقه‌ای دولت تصور تنش‌آفرینی و همراهی با افراط را در اذهان منطقه ایجاد کرده، رسوایی‌های مالی در حزب حاکم اعتمادها را کاسته، مساله پیوستن به اتحادیه اروپا با نوعی لجبازی از سوی حزب عدالت و توسعه با غربی‌ها در زیر لایه‌های مختلف مسائل خارجی ترکیه قرار گرفته، برخوردهای تند با کردها و نوع نگرش دولت به آزادی‌های رسانه‌ای و جامعه مدنی به مرور تنگ تر شده و همه و همه در کنار فاکتورهای موثر دیگر مردم را بر آن داشته تا با رای خود تلنگری جدی به دولت زده و یادآور شوند که در چنین اوضاعی رسیدن به بحران‌ها به مراتب از تغییر نظامی سیاسی کشور که آنهم در راستای منافع حزبی و تداوم تفکر گروهی خاص در ساختار سیاسی کشور دنبال می‌شود، اولویت دارد.

آنچه تا به اینجا در سایه نتایج اعلام شده قطعی است؛ ضرورت تشکیل یک دولت ائتلافی است. حزب عدالت و توسعه در شرایط جدید برای تشکیل دولت حدود 17 کرسی کم دارد و به این ترتیب برای تشکیل دولت نیازمند ائتلاف با یکی از احزاب رقیب است. اینکه کدام حزب همراه با عدالت و توسعه ترکیب کابینه را خواهند چید، هنوز معلوم نیست اما از میان برخی اظهار نظرها تاحدودی آینده ائتلاف روشن می‌شود. "صلاح‌الدین دمیرتاش" رهبر حزب کردی دموکراتیک خلق‌ها در اولین اظهار نظرش بعد از اعلام نتایج گفت: "هدف حزب دموکراتیک مردم در آینده رسیدن به قدرت در ترکیه خواهد بود. همانگونه که در مقابل وحشی‌گری‌های نیروهای داعش مقاومت کردیم حزب دموکراتیک خلق‌ها نیز در عرصه سیاسی ترکیه مجادله خواهد کرد. ما به هیچ عنوان با حزب عدالت و توسعه ائتلاف نخواهیم کرد."

سیامک کاکایی متخصص مباحث کردها و مسائل سیاسی ترکیه در این خصوص چنین معتقد است: چند احتمال در رابطه با حزبی که با عدالت و توسعه در ایجاد دولت ائتلاف خواهد کرد قابل طرح است، اول احتمال ائتلاف کردها با این حزب که گرچه بسیار ضعیف است اما در عالم سیاست می¬تواند محتمل باشد. در این صورت فضا برای طرح مطالبات حزب دموکراتیک خلق‌ها فراهم می‌شود و در واقع شرط اصلی این حزب برای ائتلاف توجه ویژه به وضعیت سیاسی و اجتماعی و اقتصادی کردها در جامعه ترکیه خواهد بود. دوم احتمال ائتلاف حزب حرکت ملی با عدالت و توسعه که گرچه از برخی زوایای سیاسی – به طور ویژه تغییر نظام سیاسی از پارلمانی به ریاستی- میانشان نزدیکی دیدگاه وجود دارد اما در صورت محقق شدن این ائتلاف، از حزب آک پارتی تعدیل منفی سیاست¬هایش نسبت به کردها را خواهد خواست. سوم احتمال ائتلاف حزب جمهوری با عدالت و توسعه که شرط اصلی آن توجه ویژه به حقوق علویان خواهد بود.

سیاست خارجی ترکیه و مناسبات تهران و آنکارا نکته اینجاست که نه تنها کلیت این انتخابات و تغییر ترکیب پارلمان و بدنبال آن ترکیب کابینه چارچوب کلی سیاست خارجی ترکیه را متحول نخواهد ساخت، بلکه هیچ یک از این ائتلاف‌ها نیز به طور اساسی در رویکرد سیاست خارجی آنکارا تاثیر شگرفی نخواهد گذاشت. و زمانی که از استمرارکلیت سیاست خارجی ترکیه سخن گفته می‌شود دامنه آن، روابط دوجانبه تهران و آنکارا را نیز در برمی‌گیرد. برخی بر این باورند که دولت اسلام¬گرای ترکیه تاکنون مزیت‌های ارتباطی بیشتری را برای ایران فراهم آورده و برخی درست بر خلاف این دیدگاه، فرصت جدید در سایه انتخابات اخیر و محدود شدن قدرت حزب عدالت و توسعه را قابل توجه دانسته و فصلی تازه را پیش‌روی مناسبات دو کشور بواسطه کنترل بیشتر سایر احزاب بر عملکرد دولت و نقش‌آفرینی حزب ائتلاف کرده با عدالت و توسعه، می‌دانند به این معنا که شاید با کنترل بیشتر، محدودیت‌های بیشتری در برابر برخی حمایت‌های آنکارا از افراط گرایی در منطقه ایجاد شود و این زمینه تعقل بیشتر در روابط ترکیه و ایران را هموار می‌سازد.

از سوی دیگر نتیجه این انتخابات بواسطه قدرت عمل تاریخی که در اختیار کردهای ترکیه قرار داده، شاید بتواند امکانی برای تغییر نگرش ترکیه در قبال سوریه فراهم آورد و مداخله ترکیه در اوضاع پیچیده سوریه را تاحدودی محدود کند و این نیز به برای ایران رضایت بخش خواهد بود.

همچنین بعد تجاری و اقتصادی مناسبات دو کشور اهمیت ویژه¬ای دارد و بر اساس هدف‌گذاری‌های انجام شده باید تا پایان سالجاری توسعه روابط تجاری ایران و ترکیه به 30 میلیارد دلار برسد و این یعنی تحولات سیاسی این روزهای ترکیه لااقل در حوزه روابط تجاری نمی تواند و نباید بر مناسبات دو کشور اثرگذار باشد

اما چند نکته سیاستی قابل توجه است:

1- آنچه شکست حزب عدالت و توسعه و شخص اردوغان در این انتخابات توصیف می‌شود، در وجه دیگر باید به عنوان باز شدن فضای جامعه ترکیه برای سایر گروه‌های رقیب، تقویت بیشتر جامعه مدنی و تحرک بیشتر دموکراسی تعبیر شود.

2- حزب عدالت و توسعه سه دوره متوالی به صورت تک‌حزبی دولت تشکیل داده است و ائتلاف در این مقطع زمانی می‌تواند راه را برای تعامل میان احزاب در عالی ترین سطح تصمیم‌گیری باز کند که این امر خود تبعات مثبتی در اداره امور داخلی و خارجی خواهد داشت.

3- دریچه جدیدی بروی ترکیه باز شده است به این معنا که بستر بازتعریف نقش جریان‌ها و گروه‌های سیاسی از یک سو و گروه‌های قومی و مذهبی از سوی دیگر در ساختار سیاسی و اقتصادی ترکیه فراهم آمده است.

4- اگر مسیر ائتلاف با یکی از احزاب رقیب با حزب عدالت و توسعه به بن بست برسد، باید انتخابات پارلمانی یک بار دیگر تکرار شود. تاکنون مواردی بوده که دولت تشکیل و بدلیل اختلافاتی برهم خورده‌باشد و انتخابات زودهنگام برگزار شده باشد اما تجدید انتخابات سابقه نداشته است.

5- پیام مردم ترکیه در این انتخابات روشن بود و آن "نه" به تک صدایی، اعلام نارضایتی اجتماعی و تمایل به جامعه چندصدایی بود.

6- روند رو به رشد دموکراسی در ترکیه می‌تواند بر قدرت نقش‌آفرینی مردم کشورهای همسایه این کشور موثر باشد، به بیان دیگر پیام روشنی که مردم در ترکیه به سیاستمداران دادند می‌تواند در کشورهای همسایه مانند ایران سرمشق رای‌دهندگان قرار گیرد.

7- به نظر نمی‌رسد بعد از انتخابات اخیر، سیاست خارجی آنکارا چندان دستخوش تغییر شود و این در مورد مناسبات ایران و ترکیه به معنای استمرار رویه‌های جاری است هرچند شتاب تحولات در منطقه به اندازه‌ای است که ادامه یا تحول سیاست خارجی هر یک از کشورهای موثر منطقه وابسته به فاکتورهای مختلفی است.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.
امین عطائی

26 خرداد 1394 ساعت 00:40

با عرض سلام؛ متن فوق بسیاری از وجوه تأثیر انتخابات ترکیه بر ایران را مورد بررسی قرار داده است. شاید نکته ای که بتوان به نوشته ی فوق اضافه کرد، اشاره به تأثیر شکست گفتمان نئوعثمانی گرایی است که حزب توسعه و عدالت بر طبق آن پیش می رفته است. این مسئله با بررسی تئوری عمق استراتژیک داوود اوغلو به خوبی قابل درک است که اندیشه نئو عثمانی گرایی داوود اوغلو، چه در مباحث منطقه ای و چه در مباحث کلان تر، در تنش با سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بوده که به رقابتی سخت میان این دو کشور منجر شده است (مطالعه بیشتر: مصاحبه فرانس 24 با رجب طیب اردوغان) شایان ذکر است که پیش از این با روی کار آمدن تئوری عمق استراتژیک داوود اوغلو، براساس نظرسنجی بنیاد .ای.اس.ای محبوبیت ترکیه در کشور های اسلامی افزایش یافته است. بدیهی است که پس از کنار رفتن کابینه ی داوود اوغلو از محبوبیت ترکیه در کشورهای اسلامی به شدت کاسته خواهد شد و به نظر می رسد این مسئله تأثیری مطلوب بر جایگاه منطقه ای ایران خواهد داشت.