1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست داخلی
  4. >
  5. تنوع فرهنگی - هویتی و انسجام ملی
  6. >
  7. هویت و مهاجرت

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

2 خرداد 1394 ساعت 08:22 شماره مسلسل: 4400101

سازماندهی مهاجرت منابع انسانی

سازماندهی مهاجرت منابع انسانی

اگرچه مهاجرت فارغ‌التحصیلان دانشگاهی که به‌عنوان نیروی انسانی متخصص می‌توانند نقش مهمی در پیشبرد برنامه‌های توسعه و پیشرفت کشور داشته باشند، هزینه‌های متنوع و بسیار زیاد برای کشور دارد، اما به نظر می‌رسد که با نگاه مجدد به موضوع امکان تبدیل چالش و تهدید ناشی از آن به فرصت برای کشور ممکن است.


فرصت‌های ناشی از مهاجرت منابع انسانی

آنچه که تحت عنوان «فرار مغزها» معروف شده، در حقیقت چیزی نیست مگر چرخش پیش سازهای بازارهای دانش. در بازارهای پولی ما با گردش پول‌ها و ارزها مواج‌هایم و طبیعتاً در بازارهای دانش با گردش دانش سازها. همان‌طور که امنیت، ثبات، منابع در دسترس و فضای راحت فعالیت امواج سرمایه‌های مالی را جابجا می‌کند، عیناً منجر به جابجایی فوج فرهیختگان نیز می‌شود.

مهاجرت منابع انسانی به‌هیچ‌وجه محدود به ایران و یا کشورهای درحال‌توسعه نیست؛ بلکه این روند را در بازه‌های مختلف و با شدت و حدّت‌های متنوع در سرتاسر جهان می‌توان رصد نمود. ازاین‌رو به نظر می‌رسد هنر مدیریت منابع انسانی در تلاش برای تبدیل این امر به فرصت در راستای منافع سازمانی-ملی باشد در غیر این‌صورت یکسان دیدن منابع از کف رفته با ضرر موضوعی بدیهی است.

مورد لبنان

کشور لبنان از معدود کشورهایی است که علی‌رغم مهاجرت وسیع و گسترده اتباعش به سایر کشورها نه‌تنها از این بابت آسیبی ندیده بلکه بالعکس واجد مواهب بی‌شماری نیز از سوی اتباع مهاجرش شده است. لبنان خود دارای فن‌آوری راهبردی خاصی نیست و دارای اقتصاد خدمات پایه است و درعین‌حال علی‌رغم داشتن مراکز آموزش عالی متعدد، امکان ایجاد اشتغال برای فارغ‌التحصیلان را نیز ندارد. خیل گسترده‌ای از مهاجرین پس از بازنشستگی به وطن خود بازگشته و سرمایه جمع‌آوری‌شده در طول عمر خویش را برای انجام هر تصمیمی (سرمایه‌گذاری عمومی، خصوصی و یا امور شخصی) به لبنان می‌آورند.

با توجه به وسعت سرزمینی و فضای ممکن فعالیت اقتصادی بسیاری از دانشجویان لبنانی بعد از فارغ‌التحصیلی به‌منظور اشتغال و زندگی به سایر کشورها (عمدتاً اروپا و آمریکاها) مهاجرت می‌کنند؛ اما به‌واسطه حفظ روابط خانوادگی و محلی این مهاجرت دانش کارانه منجر به ارزآوری برای لبنان بدون نفت می‌شود. روند مهاجرت فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در دوره جنگ‌های داخلی (1975-1991) به بالاترین حد و در اوایل جنگ (ساله‌ای 76-1975) با مهاجرت بین 600الی900هزار نفر به اوج خود رسید.

این حجم مهاجرت فرهیختگان و حفظ رابطه با کشور متبوع نه‌تنها باعث ترسیم چهره و تصویری مثبت از لبنان در فضای بین‌المللی شده، بلکه زمینه سرمایه‌گذاری خارجی را نیز به‌طور تقریباً تضمین‌شده‌ای در لبنان ایجاد نموده است (کما اینکه بنابر قول رئیس مرجع دولتی توسعه سرمایه‌گذاری لبنان به دنبال بحران سوریه حجم سرمایه‌گذاری خارجی صرفاً 800میلیون دلار کاهش‌یافته است). البته امکاناتی مانند برابری غیر لبنانی‌ها و لبنانی‌ها در دریافت خدمات دولتی در امر سرمایه‌گذاری و امور اداری نیز در این امر دخیل بوده‌است. لذا در میان حجم وسیع درگیری‌های نظامی در اطراف لبنان شاهد رشد 6/3درصدی رشد ناخالص داخلی و تورم 9/5 درصدی هستیم که حاکی از موفقیت اقتصادی لبنان است.

وضعیت ایران

کشور ما علی‌رغم داشتن ثروت فوق‌العاده نیروی انسانی جوان به‌واسطه دلایل گوناگون ازجمله ساختار فرسوده دیوان‌سالاری، اقتصاد تقریباً کاملاً دولتی، معارضین و دشمنان فعال علیه رشد و تعالی کشور، درآمد سهل‌الوصول نفتی، عدم وجود برنامه‌های سیاست‌گذاری در حوزه کارآفرینی در دستگاه‌های اداری کشور و... امکان استفاده از این ثروت موقت خدادادی را در حال حاضر ندارد؛ اما، منفعل‌ماندن در قبال از دست رفتن این منبع ثروت نیز عقلانی نیست. 50 تا 150 میلیارد دلار بازه‌ای است که برای ضررهای ایران از ناحیه از دست رفتن منابع انسانی ذکرشده می‌شود؛ این در حالی است که امکان تبدیل این هزینه به سرمایه‌گذاری میسر است.

پیشنهاد

اگرچه در چند سال گذشته فعالیت‌هایی با محوریت بازگرداندن ایرانیان ذیل شورای عالی ایرانیان خارج از کشور صورت گرفته و طبیعتاً توفیقاتی ولو محدود نیز به‌دست‌آمده‌است؛ اما می‌توان از ایرانیانی که به هر دلیلی امکان بهره‌مندی از توانمندی‌هایشان در کشور نیست در چارچوب برنامه «شهروند سفیر» به‌منظور بهبود و ارتقای چهره جمهوری اسلامی ایران در جهان به‌عنوان هدف حداقلی و بسط و گسترش ارزش‌های انقلاب اسلامی در بستر عمق‌بخشی علمی-خارجی انقلاب اسلامی بهره جست. نیل به این امر مستلزم بازتعریف مسئله و نگاه دگرگون به مهاجرت فارغ‌التحصیلان دانشگاهی است.

در فضای کنونی بین‌الملل بسیاری از کشورها در حالی نگران تغییرات بافت جمعیتی ناشی از مهاجرین خود هستند که می‌توان به آن موضوعات تروریسم، قاچاق انسان و مهاجرین غیرقانونی، مشکلات انتظامی داخلی و امثال آن را نیز افزود؛ درعین‌حال همه کشورها نیز خواهان در اختیار داشتن و به‌کارگیری زبدگان و خبرگان نوع بشر به‌منظور ارتقای توان حاکمیتی خود در عرصه داخلی و فراملی نیز هستند.

لذا، در این فضا با سازماندهی، سامان بخشی و هدایت مهاجرت دانش‌آموختگان در قالب همکاری‌های علمی بین‌المللی چندساله نه‌تنها تهدیدات ناشی از بیکاری تا حدی مرتفع می‌شود، بلکه فرصت ارزآوری، بهبود چهره بین‌المللی نظام، ایجاد زمینه‌های نفوذ در ساختارهای اداری کشورها (و بالطبع تأثیرگذاری) و البته کسب تجارب دیگران نیز مهیا می‌شود.

در این صورت کشورهای نگران، با اطمینان بیشتری حاضر به امضای قرارداد کار با «یک دولت» می‌شوند؛ و از طرف دیگر با توجه به امکان‌سنجی علمی و اقتصادی کشورهای مختلف که نیازی جدی برای انجام این پیشنهاد است، با هدایت صحیح، ایرانیان کمتر با مشکلات محتمل در خارج از کشور روبرو می‌شوند.

.

.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.