1. اولویت‌های سیاستی
  2. >
  3. همكاری فناورانه

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

30 فروردین 1394 ساعت 14:18 شماره مسلسل: 1100083

نقش همکاری‌های منطقه‌ای، در بهره‌گیری از فن‌آوری‌های نوین

نقش همکاری‌های منطقه‌ای، در بهره‌گیری از فن‌آوری‌های نوین

اصل مسئولیت مشترک، از اصول حقوق بین‌الملل است و بر تعهد کشورها برای حفاظت از محیط‌زیست تأکید دارد. این اصل بر تعهدات آن‌ها، با توجه به نقش متفاوت و خاص هر کشور در ایجاد مشکلات محیط‌زیستی و همچنین توانایی‌های فنی و اقتصادی‌شان برای برطرف کردن چنین مسائلی اشاره می‌کند. با توجه به این اصل، تلاش برای برطرف نمودن و کاهش آثار معضلات محیط‌زیست و اقلیمی، تعهد و همکاری وسیع کشور‌ها را طلب می‌کند. در عصر کنونی که استفاده از فن‌آوری و تجهیزات نوینِ تأثیرگذار بر جو کرة زمین، برای مهار بحران‌های محیط‌زیستی، خصوصاً مسائل تغییر اقلیم رایج است؛ بهره‌گیری و در اختیار گرفتن این دانش علمی و نیز راه‌اندازی و تسلط بر آن، نیاز به همکاری و تعامل سازندة کشور‌ها دارد. هدف این مقاله تأکید بر مسئولیت و تعهدات بین‌المللی کشورها و همکاری آن‌ها، برای حفاظت از محیط‌زیست و اقلیم منطقه‌ای، در قالب به‌کارگیری تجهیزات و فنون نوین، برای حل مشکلات و کاهش عوارض بحرانی ممکن، به‌ویژه در منطقة پیرامون جمهوری اسلامی ایران می‌باشد. نتایج موردنظر از این نوشتار، هدایت و راه‌کاری برای رسیدن به تفکر مشترک و بین‌المللی در زمینة لزوم همکاری‌ها در کاهش آثار محیط‌زیستی است و همچنین تقویت بستر و اراده برای همکاری در این زمینه در سطح منطقه و امکان به‌کارگیری فناوری‌های جدید برای کاهش عوارض محیط‌زیستی از طریق همکاری‌های منطقه‌ای می‌باشد.


مقدمه

در اکثر کنوانسیون‌های محیط‌زیستی و نیز در توافقات سازمان تجارت جهانی به "اصل مسئولیت مشترک" کشورها در حوزة محیط‌زیست جهانی اشاره می‌شود. در این خصوص، اجلاس استکهلم، دربارة اهمیت مسائل بین‌المللی محیط‌زیست و لزوم اقدامات جهانی در زمینة ادارة بهینة منافع مشترک و کاهش آلودگی‌های فرا‌مرزی پایه‌ریزی شد (پور احمدی، عبدالمحمود،1390). همچنین در اعلامیة ریو، در اصل 7، اعلام شد: «دولت‌ها باید با روحیة مشارکت جهانی در نگهداری، حفاظت و احیاء سلامت و یکپارچگی اکوسیستم زمین با یکدیگر همکاری کنند. دولت‌ها با عنایت به سهم متفاوت در تخریب محیط‌زیست جهانی، مسئولیت‌های مشترک اما متفاوتی بر عهده دارند». مفهوم مسئولیت مشترک، از ماهیت منسجم و به هم وابسته‌ در کرة زمین و قواعد حاکم بر منابعی که به عنوان «میراث مشترک» بشریت شناخته شده‌اند، ناشی می‌شود. منظور از مسئولیت مشترک، مسئولیت‌پذیری کشورها برای حفظ محیط‌زیست یا قسمتی از آن در سطح ملی، منطقه‌ای و جهانی است (عبداللهی،1389). امروزه بخش قابل ملاحظه‌ای از روابط بین‌الملل، حول محور محیط‌زیست، در گردش است. اگر بدانیم، استفادة روزافزون از منابع زیستی و به تبع آن تخریب سیارة زمین پدیده‌هایی هستند که اثرات آن‌ها به‌ندرت در درون مرزهای قراردادی یک کشور محدود می‌گردند،آشکارا به این نتیجه می‌رسیم که موضوعات محیط‌زیستی به عنوان یک مسئولیت مشترک می‌بایستی از منظر روابط بین‌المللی و همکاری‌های منطقه‌ای بررسی شوند.

در این نوشتار تلاش می‌شود به وضعیت محیط‌زیستی منطقة پیرامون جمهوری اسلامی ایران اشاره شود، سپس زمینه‌ها و امکان همکاری در قالب به کارگیری تجهیزات و فنون نوین، برای حل مسائل و کاهش عوارض بحرانی ممکن، مورد توجه قرار گیرد و در انتها در این زمینه چند پیشنهاد ارائه شود.

وضعیت محیط‌زیستی خاورمیانه

شواهد حاکی از آن است که ابعاد گستردة چالش‌های محیط‌زیستی در خاورمیانه به مرز نگران‌کننده‌ای رسیده است. برای نمونه، این منطقه، شاهد بیشترین افزایش انتشار گازهای اکسید گوگرد و اکسیدهای نیتروژن، کربن دی اکساید و ریزگرد (که از عوامل اصلی آلودگی هوا هستند) در طول سه دهة گذشته است. آمار نشان می‌دهد رشد انتشار کربن دی اکساید ، بین سال‌های 1990 تا 2007 در خاورمیانه سه برابر، بیشتر از سایر نقاط دنیا بوده است. از سوی دیگر کشورهای قطر، کویت و امارات عربی متحده سه کشور نخست دنیا در انتشار سرانة گاز کربن دی اکساید می‌باشند. طبق گزارش شاخص توسعه انسانی 2013، درحالی‌که میزان متوسط سرانة انتشار گاز کربن دی اکساید در جهان 5/4 تن است، این رقم برای قطر، کویت و امارات عربی متحده به ترتیب 1/49 تن، 1/30 تن و 25 تن می‌باشد(http://hdr.undp.org). شاخص کارایی تغییرات اقلیمی (CCPI) نیز در گزارش سال 2012 بیان می‌کند در میان 61 کشوری که مسئول انتشار بیش از 90 % کربن دی اکساید در جهان هستند، جمهوری اسلامی ایران و عربستان دارای بدترین وضعیت بوده و در سطوح پایین رتبه‌بندی هستند. همین گزارش عنوان می‌کند، جمهوری اسلامی ایران به همراه کشورهایی نظیر چین، روسیه، کانادا، آلمان و ایالات متحده آمریکا، در زمرة 10 کشوری هستند که بالاترین میزان گاز کربن دی‌اکساید را منتشر می‌کنند (http://germanwatch.org). انستیتو اقتصاد انرژی ژاپن هم برآورد کرده است میزان انتشار کربن دی اکساید در خاورمیانه از 1444 میلیون تن در سال 2008 با دو برابر افزایش به رقم 2812 میلیون تن در سال 2035 خواهد رسید که 50% این افزایش متوجه دو کشور عربستان سعودی و جمهوری اسلامی ایران است.کمیابی آب، بحران دیگری است که کشورهای خاورمیانه با آن روبرو هستند. این منطقه، دارای بالاترین نرخ کمیابی آب در جهان است و سه چهارم منابع آبی در این منطقه، توسط ساکنان آن مصرف شده است. اندوخته‌های آب شیرین خاورمیانه در نیم قرن گذشته بیش از یک سوم کاهش یافته است. پیش‌بینی می‌شود تا سال 2020، آب در دسترس ساکنان خاورمیانه 15% کاهش یابد. در همین زمینه بررسی گزارش شاخص توسعه انسانی در سال 2013 ابعاد تکان‌دهنده‌ای از میزان نابودی (کاهش) آب تازه در خاورمیانه را نشان می‌دهد. درحالی‌که درصد جهانی نابودی آب تازه 3/7 % است، این شاخص برای کشور کویت 2465 % (337 برابر میانگین جهانی)، برای عربستان سعودی 9430 % (129 برابر میانگین جهانی) ، برای قطر 455 % (62 برابر میانگین جهانی)، برای بحرین 219 % (30 برابر میانگین جهانی) و برای جمهوری اسلامی ایران 7/67 % (9 برابر میانگین جهانی) است. گفتنی است، نابودی (کاهش) آب تازه[1] ، در شاخص توسعه انسانی به میزان کل آب تازه‌ای اطلاق می‌شود که به‌عنوان درصدی از منابع آبی تجدیدپذیر در طول سال مصرف می‌شود (http://isdle.ir) .

با توجه به پیش‌بینی پانل بین دولتی، تغییرات آب و هوایی (IPCC)، مبنی بر کاهش 20 % میزان بارندگی و افزایش 2 درجه سانتیگرادی حرارت در خاورمیانه ظرف 15 تا 20 سال آینده، همچنین افزایش جمعیت منطقه از 200 میلیون نفر در سال 2008 به 300 میلیون نفر در سال 2035 باید منتظر وخیم‌تر شدن وضعیت محیط‌زیستی و افزایش بلایای اقلیمی در این منطقه نیز باشیم. لازم به ذکر است بلایای اقلیمی فقط در جهان عرب، در 30 سال گذشته بیش از 50 میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داده و بیش از 12 میلیارد دلار خسارت به بار آورده است. مسئلة ریزگردها نیز معضلی است که به مرحلة حاد رسیده است و به دلیل پیوستگی‌های جوی، نیازمند همکاری جمعی در منطقه است و تلاش‌های یک‌جانبه تأثیری نخواهد گذاشت. شاید به همین دلیل است که می‌بایستی کشورهای منطقه، از سرمایه‌گذاری در این امر اجتناب ننمایند.

لزوم همکاری منطقه‌ای محیط‌زیستی

در خصوص آلاینده‌های طبیعی به‌ویژه ریزگردها که در پی تغییرات اقلیمی نمایان شده‌اند باید اذعان نمود که هرچند دراین‌باره دولت‌های درگیر در این مسئله، تعهدات و کنوانسیونی مشخص در قبال یکدیگر ندارند، لیکن عرف بین‌المللی و اصول کلی حقوقی، مؤید این امر است که دولت‌ها باید مانع آسیب‌رسانی به همسایگان خود شوند. از سوی دیگر این واقعیت حقوق بین‌الملل است که در بسیاری زمینه‌ها ازجمله حقوق بین‌الملل محیط‌زیست در حال حاضر سازوکار و بازوهای اجرایی و قضایی مناسبی ایجاد نکرده است. در چنین فضایی است که معادلات سیاسی و اصل بنیادین حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات از طریق دیپلماسی و همکاری، بیش از هر راه‌کار دیگری می‌تواند در حل مشکلات کمک‌رسان باشد. دیپلماسی از طریق مذاکره بهترین راه‌کار در حل مسئله و یا به عبارت بهتر مدیریت پیشگیری است(رمضانی قوام‌آبادی،1389). کانون‌های متعدد انتشار ریزگردها در حوزة خاورمیانه، مهار آن‌ها را نیازمند همکاری منطقه‌ای کشورهای مبتلابه نموده است. این امر به دلیل مرز گذر بودن این قبیل آلودگی‌ها است. در این میان وضعیت کشور عراق و جمهوری اسلامی ایران به مراتب وخیم‌تر است. در این راستا انجام همکاری جهت جلوگیری از افزایش کانون‌های انتشار ریزگردها در منطقه و نیز از بین بردن کانون‌های موجود از طریق انجام اقدامات پیشگیرانه از ضروریات است(مشهدی، 1388). آنچه در این زمینه موجب امیدواری است آگاهی کشورهای منطقه از وجود این بحران‌ها و تمایل آن‌ها برای اتخاذ سیاست‌های مناسب، جهت مقابله با چالش‌های محیط‌زیستی است. شاهدی بر این مدعا اظهارات نمایندگان کشورهای منطقه در کنفرانس جهانی سازمان ملل متحد دربارة تغییرات آب و هوایی در سال 2012 است. در این کنفرانس امیر قطر حمد بن خلیفه آل ثانی که کشورش میزبانی این کنفرانس را بر عهده داشت، با اشاره به اینکه تغییرات آب و هوایی تبعات پیچیده‌ای در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی، به‌ویژه در ارتباط با امنیت غذایی و بحران آب در خاورمیانه به دنبال داشته است، خواستار اقدامات اساسی جهت مقابله با تهدیدات ناشی از تغییرات اقلیمی شد. شیخ صباح الاحمد الجابر الصباح، امیر کویت هم در این نشست، آمادگی کشور خود را برای حمایت از هرگونه تلاش در خصوص مقابله با تبعات تغییرات آب و هوایی را اعلام کرد. علی نعیمی وزیر نفت و منابع معدنی عربستان سعودی نیز در این کنفرانس ضمن تأکید بر ضرورت انجام اقدام‌های سریع برای مقابله با تغییرات اقلیمی، خواستار افزایش همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در این حوزه شد. همچنین سرگون لازار صلیوه، وزیر محیط‌زیست عراق به نشست‌هایی از جمله اجلاس نایروبی که اخیراً به همت سازمان ملل در منطقه برگزار شده، اشاره کرد و گفت انتظار این است که کشورهای منطقه در این خصوص تعامل و همکاری داشته باشند. معصومه ابتکار رئیس سازمان محیط‌زیست جمهوری اسلامی ایران نیز بر ضرورت همکاری‌ها و حمایت‌های بین‌المللی، برای حل مشکلات ریزگرد و آلودگی هوا تأکید کرد که پیشنهاد تشکیل صندوق مشترک با همکاری سازمان ملل برای حل این موضوع از طرف وی مطرح شد.

زمینه‌های همکاری فن‌آورانه در تغییر اقلیم

همان‌گونه که در رسانه‌ها شنیده و مشاهده نموده‌ایم کشورهای پیشرفته در مدیریت رویدادها و چالش‌های بحران‌زا آماده‌تر و منسجم‌تر رفتار می‌کنند. از جمله سیاست‌های تازه‌ای که در چارچوب مدیریت یکپارچة بحرانِ سال‌های اخیر در این کشورها مطرح‌شده است، آماده‌سازی دیدگاه‌ها و افزایش اطلاع‌رسانیِ دستاوردهای صنعتی و فن‌آوری‌های مدرن در جامعه است. در حقیقت یکی از بخش‌های مهم و پایه در مدیریت بین‌المللی و منطقه‌ای،دخالت دادن تجهیزات و یافته‌‌های پژوهشی در هدایت، کنترل و پیشگیری می‌باشد. آخرین دستاوردهای علوم مدرن و مرتبط با تروپوسفر و یونوسفر، توانایی تأثیر در کنترل اقلیم را کم‌ و بیش میسر ‌ساخته و مدیریت تحولات جوی را دستخوش تغییرات و دخالت‌های جدی نموده است. با توجه به این‌که وضعیت آب‌وهوا در کرة زمین ارتباط مستقیم با شرایط سطوح متفاوت اتمسفر دارد و فرآیندهای شکل‌گرفته در هر لایه هرکدام به‌نوعی در روند یکپارچه‌سازی وضعیت جو سهیم و مؤثر هستند؛ مشکلات آلودگی هوا، کاهش بارش و ... در منطقة خاورمیانه به‌ویژه در پیرامون کشورمان با استفاده از فن‌آوری‌های نوین و تأثیر مستقیم در ساختار اقلیم محلی،امکان دخالت و تغییر وضعیت منطقه‌ای را از طریق یونیزاسیون هوا مسیر می‌کند (جهانشیر، 1392). این روش نوین که به عنوان یونیزاسیون لایه‌های اتمسفر، در سطح کشورهای پیشرفته مطرح و ارائه شده است با استفاده از اندرکنش‌های الکترواستاتیکی ذرات موجود در هوا باعث تغییر شرایط جوی و آب و هوایی محلی می‌شود. مکانیزم و فرایند اثر یونیزاسیون هوا به شرایط فیزیکی ذرات معلق(آلاینده‌های گازی یا آلاینده‌های رسی) و بخار آب موجود در هوا وابسته است(جهانشیر، 1392). ازآنجاکه این ذرات که به آن‌ها آیروسل نیز می‌گویند، همگی دارای بار الکترواستاتیکی هستند با استفاده از اندرکنش بارهای الکترواستاتیکیِ تزریق شده به محیط می‌توان در کاهش و رسوب‌دهی بیشتر آلاینده‌های هوا تأثیر گذاشت. به همین منظور با استفاده تجهیزات نوین، از طریق تزریق مصنوعی یون منفی یا مثبت و ایجاد برخورد مؤثر بین ذرات باردار، مقدار بار الکتریکی نشسته روی ریزگردها را افزایش می‌دهیم و همچنین با تغییر تعادل بار الکتریکی در توده‌های ابر، باعث تشدید پیوستگی ذرات بخارآب می‌شویم که نتیجة نهایی، کاهش غلظت آلاینده‌ها و افزایش حجم بارش محلی است. برای چنین فرایندی در صنعت کاربردی از روش تخلیة‌الکتریکی تاجی استفاده می‌شود. در این روش با اعمال میدان الکتریکی قوی بین الکترودهای تخلیه‌کننده، حجم انبوهی از یون و الکترون‌های پرشتاب به محیط منتشر می‌شود.بنابراین از تجهیزات مدرن یونیزاسیون کلان و همچنین گسترش و ارتباط چند جانبة کشورهای همسایه در رفع بحران‌های اقلیمی، می‌توان استفاده نمود که سر آغازی در حفاظت از محیط‌زیست در ابعاد جهانی، بین‌المللی و منطقه‌ای باشد. به همین دلیل با استفاده از فن‌آوری‌های نوین در سطوح عالی منطقه‌ای و همکاری‌های دو یا چندجانبه از سوی کشورها، امکان کنترل پارامترهای جوی در مناطق بحرانی وجود دارد که با دخالت در کاهش یا افزایش دما،تغییر رطوبت، میزان بارش و شرایط اقلیمی در منطقه‌ای مشخص، در راستای تحول اقلیم و بهبود شرایط جوی می‌توان دخالت نمود و تأثیر گذاشت. ازآنجاکه افرایش روزافزون خشک‌سالی، سیل، آلاینده‌های صنعتی و ریزگرد و غبار، همچنان ادامه دارد یکی از اساسی‌ترین مشکلات و مسائل مرتبط با مدیریت بین‌المللی در کاهش بحران‌های محیط‌زیست،کنترل طوفان‌های متوالی ریزگرد یا مِه‌دودهای صنعتی است.ازاین‌روی شرط لازم برای شروع راهبردهای بین‌المللی، بررسی علمی و تخصصی در چگونگی اثرگذاری بر روی عوامل تولید، تشدید و یا کنترل پارامترهای محیطی و جوی است که بخشی از اهداف گسترش فن‌آوری‌های مدرن در این زمینه می‌باشد. به عنوان نمونه در تغییر وضعیت بارش علاوه بر پارامترهای جوی، باید شرایط تشکیل ابر در جو پایین و حفظ توده‌های باران‌زا را در منطقه در نظر داشت و یا در مورد پدیدة ریزگرد، لازم است تا سر حد امکان سرچشمه‌های غبار صحرایی شناخته شود و تحت کنترل و مدیریت درآیند.

نتیجه

با اوصافی که در پیش آمد، می‌توان ادعا کرد، چاره‌جویی در خصوص تغییرات اقلیمی و بحران‌های محیط‌زیستی، دغدغة مشترک بین کشورهای خاورمیانه به ویژه حوزة خلیج فارس محسوب می‌شود و لذا این مقوله می‌تواند به عنوان یک محور مهم، جهت همگرایی منطقه‌ای در دستور کار جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد. دولت یازدهم که با استقبال گستردة بین‌المللی و منطقه‌ای نیز مواجهه شده است، برای گسترش همکاری‌های منطقه‌ای، بر محور مسائل محیط‌زیستی، علاوه بر گسترش همکاری‌های منطقه‌ای، ابزار مهمی به نام ریاست جنبش عدم تعهد (نم) را نیز در اختیار دارد. لازم به ذکر است افزایش نقش جنبش عدم تعهد در حوزة تغییر اقلیم یکی از درخواست‌های دبیرکل سازمان ملل متحد از اعضای نم نیز هست. در پنجاهمین نشست سالانة نم در سال 2011 که در شهر بالی اندونزی برگزار شد، بان‌کی‌مون با تأکید بر اینکه تغییرات اقلیمی ازجمله مواردی است که می‌تواند محور اقدامات و فعالیت‌های مشترک سازمان ملل متحد و نم قرار گیرد،خواستار مشارکت فعال اعضای جنبش عدم تعهد برای اقدامات سریع جهانی، جهت مبارزه با تهدیدات ناشی از تغییرات اقلیمی شد.باید عنوان کرد بحران‌های مرتبط با محیط‌زیست که در شرایط فعلی یک چالش نگران‌کننده برای کشورهای خاورمیانه و خلیج‌فارس به شمار می‌آید می‌تواند به‌عنوان محور همگرایی و گسترش همکاری‌های کشورهای این منطقه به‌ویژه در زمینة همکاری در قالب به‌کارگیری تجهیزات و فنون نوین، برای حل مسائل و کاهش عوارض بحرانی ممکن، خصوصاً در منطقة پیرامون جمهوری اسلامی ایران ،در دستور کار دولت آینده قرار گیرد. همچنین تجربه بحران‌های مشابه، نظیر تجربه آسیای جنوب شرقی نشان داده است که حل مسائل محیط‌زیستی، نیازمند همکاری منطقه‌ای است. چراکه اساساً مشکلات محیط‌زیستی مرز نمی‌شناسند. علاوه بر این هرچند تعهدات عرفی متعددی را می‌توان بر کشورها در خصوص همکاری و مقابله با ریزگردها تصور نمود، اما نباید از نقش تعهدات قراردادی در این زمینه نیز غافل بود. تسریع و تسهیل در اجرای تفاهم‌نامه‌های امضا‌شده میان کشورهای همسایه، ضرورت اتخاذ تدابیر قضایی، قانونی و اجرایی در سطح ملی، جهت کنترل این پدیده ازجمله اجرای مناسب سیاست‌های ممنوعیت تغییر کاربری اراضی جنگلی و تالابی و رودخانه‌ای، تدوین پیش‌نویس طرح اجرایی همکاری چندجانبه میان کشورهای منطقه برای مقابله با ریز گردها از اقدامات دیگری است که می‌توان انجام داد.

پیشنهادها

1)ایجاد نهادی منطقه‌ای برای مبارزه با مشکلات محیط‌زیستی به ویژه در خصوص ریزگردها و تدوین برنامهای جامع که مورد توافق همة کشورها باشد. به‌عنوان مثال نهاد پیشگیری اثرات منطقه‌ای ریزگردها در خاورمیانه، یا اثرات منطقه‌ای ریزگردها در کشورهای حوضة خلیج‌فارس و غیره

2)کشورهای منطقه باید مسئولیت مشترک ولی به نسبت‌های متفاوت در قبال مسئلة محیط‌زیست داشته باشند.

3) تأسیس یک مرکز مطالعاتی و پژوهشی کاربردی، برای مطالعه بر روی عوارض محیط‌زیستی و همچنین چگونگی به‌کارگیری فن‌آوری‌های مدرن و کاهش عوارض ناشی از آن.

4) بهره‌گیری از امکانات و کمک‌های سازمان‌های بین‌المللی فعال در حوزة محیط‌زیست به‌ویژه سازمان ملل متحد.

5)گسترش حوزة فعالیت کنوانسیون کویت(راپمی) نسبت به آلودگی‌های محیط‌زیستی و تغییر اقلیم.

6)کلیه کشورهای منطقه متعهد شوند که با حمایت طرح‌های علمی به حقوق محیط‌زیستی احترام بگذارند و با اجرای طرح‌های بدون پشتوانة علمی، اکوسیستم‌ها و چرخه‌های طبیعی که طی میلیون‌ها سال شکل‌گرفته است را مختل نکنند.


منابع

- پور احمدی، حسین و محمودی، عبدالمحمود (1390) سازمان‌های بین‌المللی محیط‌زیست و مسائل شمال – جنوب. فصلنامه علوم محیطی، سال هشتم، شماره سوم، بهار، 135.

- جهانشیر، آرزو (1392. تأثیر تزریق مصنوعی ذرات باردار در کاهش غلظت غبار و ریزگرد شهری همایش ملی آلودگی هوا، پایش، اثرات و اقدامات کنترلی در ایران، اهواز، 28 مهرماه.

- جهانشیر، آرزو؛ جهانشیر امیرحسین، (1392) به‌کارگیری فن‌آوری‌های جدید با رویکرد مدیریت نوین بحران‌های اقلیمی. همایش ملی مدیریت بحران و HSE. تهران، 4و5 دی‌ماه.

- جهانشیر، آرزو؛ حسین‌شرقی، محمد؛ حسنی، احسان (1392). فرایند تخلیة‌ الکتریکی تاجی و اثرات آن در کاهش آلودگی هوای شهر. همایش ملی آلودگی هوا، پایش، اثرات و اقدامات کنترلی در ایران، اهواز، 28 مهرماه.

- رمضانی قوام آبادی، محمدحسین(1389) بررسی محتوای اصل مشارکت در حقوق بین‌الملل محیط‌زیست. مجله پژوهش حقوق دانشگاه علامه، شماره ۲۹،

- عبداللهی، حسین(1389) اصل مسئولیت مشترک، مسئولیت‌پذیری کشورها برای حفاظت از محیط‌زیست. مجله پژوهش حقوق دانشگاه علامه طباطبایی، سال دوازدهم، شماره 29، 220.

- مشهدی، علی (1388) بررسی حقوقی افزایش پدیده ریزگردها در ایران و کشورهای همسایه. سالنامه ایرانی حقوق بین‌‌الملل و تطبیقی، ش ۵، ۳۲۰-۳۰۵.

-http://germanwatch.org/en/download/1695.pdf -2012.The Climate Change Performance.

-http://hdr.undp.org/en/content/human-development-report-2013.Human‌‌Development Report .

-http://isdle.ir/news/index.php?news=9001


[1] - آب تازه: آب با PH قلیایی پایین است. معمولاًمعمولا آب در نزدیکی نهرها،‌ رودها، رودخانه‌هارودخانه ها و دریاچه‌هادریاچه ها آب تازه است.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.