1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست اقتصادی
  4. >
  5. مسكن

نوع مطلب: مرور سیاست

18 تیر 1396 ساعت 05:51 شماره مسلسل: ۲۲۰۰۳۴۰

ارزیابی مسکن مهر در ایران

ارزیابی مسکن مهر در ایران

بسیاری از سایت‌های مسکن مهر عملیات ساخت را در حال حاضر به بهترین نحو ممکن به پیش می‌برند، اما بسیاری از این سایت‌ها هنوز نتوانسته‌اند تعامل سازنده با ارگان‌های مربوطه برای انشعابات آب، برق و گاز داشته باشند یا برای ایجاد مراکز آموزشی، بهداشتی، مذهبی و... با مشکل جدی روبه‌رو هستند.

مقدمه

در تعریف مرکز آمار ایران مسکن یا واحد مسکونی، مکان، فضا و یا محوطه‌ای است که یک یا چند خانوار در آن سکونت داشته و به یک یا چند ورودی (شارع عام یا شارع خاص) راه داشته باشد. مسکن شهری از نظر جمعیتی به سه دستة تک خانواری، چند خانواری و مجتمع مسکونی قابل‌تقسیم است (ریتزر،1374).

مسکن مناسب، به مسکنی اطلاق می‌شود که اسباب آسایش افراد را فراهم کند و موجب آرامش انسان باشد. متأسفانه افزایش بی‌رویه بهای مسکن و رشد شهرنشینی باعث شده قشر وسیعی از جامعه، موفق به تهیه مسکن نشوند و به‌ناچار به مسکن‌ها و محله‌هایی پناه آورند که صرفاً تأمین‌کننده حداقلِ نیازهای انسانی باشد که منجر به معضلات فرهنگی و اجتماعی در بستر جامعه می‌شود (پرفیت،1378).

تجربه کشورهای دنیا در حوزه تهیه مسکن برای اقشار آسیب‌پذیر

از دﯾﺮﺑﺎز ﺑﺎ گسترش شهرنشینی و ﺑﺮوز بحران کمبود ﻣﺴﮑﻦ و ﮔﺮاﻧﯽ ﺧﺎﻧﻪ و زﻣﯿﻦ در اروﭘـﺎ، بسیاری از دولت‌ها ازجمله دولت فرانسه سیاستِ ساختن خانه‌های ارزان‌قیمت را تصویب کردند. ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن ﺷﻬﺮﺳﺎزی ﺑﺎ اﻟﻬﺎم از ﻧﻈﺮﯾﺎت ﻣﻌﻤﺎری ﺑﯿﻦ دو ﺟﻨﮓ، به ساختن محله‌های جدا و مجتمع‌های بزرگ ساختمانی اقدام کردند (پرفیت،1378). در بریتانیا نیز برنامه‌های بزرگِ توسعه و طرح‌های ساخت‌وساز برای برآوردن نیازهای ضروری، نظام‌های ساخت‌وساز آزمایش‌نشده و برج‌سازی‌های گسترده در دهه‌ 1960 انجام گرفت (کلکوهن، 1387).

درمجموع آپارتمان‌های فشرده‌شده در بلوک‌های ساختمانیِ متراکم تبدیل به راه‌حلی مشترک برای مقابله با کمبود مسکن شدند (اردلان، 1389). این برنامه‌ها که هدفشان کمک به سیاست ساختمانی بود (نه کمک به افراد محروم) هرچند از نظر کمیت موفقیت‌آمیز بودند اما دارای پیامدهای منفی مانند خشونت شهری، بزهکاری و تفکیک بین طبقات مختلف مردم شدند. با اعتراضات گسترده در نقاط مختلف اروپا، ساختن مجتمع‌های بزرگ شهری و احداث آپارتمان در خارج از محدوده شهر با منع قانونی روبرو شد و سیاستِ کمک به فرد، جانشین کمک به ساختمان شد (پرفیت،1378).

سیاست‌گذاری مسکن در ایران برای اقشار آسیب‌پذیر

مطابق اصل 31 و 43 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، داشتن مسکن متناسب با نیازها، حق هر فرد و خانواده ایرانی است. دولت موظف است با رعایت اولویت برای آن‌ها که نیازمندترند زمینه اجرای این اصل را فراهم سازد (اداره کل قوانین و مقررات کشور، 1370).

همچنین در برنامه‌های عمرانی پنج‌سالة دولت این امر مورد تأکید قرار گرفته است. علاوه بر این در قانون بودجه 1386 به این موضوع توجه شده است و در بند د تبصره 6 این قانون تکالیف دستگاه‌های مرتبط و نحوه حمایت آن‌ها در زمینة تأمین مسکن اقشار کم‌درآمد مشخص‌شده است (مجتهدزاده، 1383). تسهیلات بانک مسکن جهت تکمیل ساخت به پیمانکار پرداخت می‌شود و پس از تکمیل و تحویل واحد به متقاضی، وام مسکن به خریدار منتقل می‌شود.

طرح مسکن مهر در قالب واگذاریِ حق بهره‌برداری از زمین (اجاره 99 ساله زمین) برای ساخت مسکن کوچک یا متوسط با زیربنای هر واحد 75 مترمربع و با هدف کاهش و حذف هزینه زمین از قیمت تمام‌شده ساختمان برای انطباق با توان مالی خانوارهای کم‌درآمد و میان‌درآمد طراحی شد.

مطابق این طرح کلیه متقاضیان فاقد مسکن (اعم از کارکنان دولت، کارگران و صاحبان مشاغل آزاد) در قالب تعاونیِ مسکن توسط اداره تعاون شهرستان و استان، سازمان‌دهی و به سازمان مسکن و شهرسازی معرفی می‌شدند و مجموعه مسکن و شهرسازی نیز پس از تطبیق شرایط متقاضیان، اقدام به تخصیص زمین مورد نیاز برای تعاونی مسکن مربوط می‌کرد تا عملیات آماده‌سازی (در صورت نیاز) و احداث مسکن از طریق تعاونی مسکن و با انتخاب مجری ذی‌صلاح انجام شود.

مزایا و معایب تعاونی‌های مسکن مهر در ایران

اﺻﻮل در ﻧﻈﺮ گرفته‌شده در ﻃﺮح ﻣﺴکﻦ ﻣﻬﺮ مزیت‌هایی دارد که عبارتند از:

1- صرفه‌جویی در هزینه‌های ساخت و کاهش قیمت تمام‌شده واحدهای مسکونی

2- در این طرح از یک‌طرف، کارهای مربوط به ساخت‌وساز مسکن بر عهده اعضای تعاونی‌های مسکن بوده و با مشارکت خود آنان عملی می‌شود و از طرف دیگر دولت از طریق دادن زمین به این شرکت‌ها و همچنین اعطای وام بلندمدت نقش حامی و پشتیبان را ایفا می‌کند که با توجه به شرایط مالی متقاضیان آن، مناسب‌ترین راه برای حل مشکل مسکن محسوب می‌شود که به شیوه انبوه‌سازی در قالب شرکت‌های تعاونی مسکن هزینه‌های ساخت را کاهش می‌دهد.

3- رشد صنایع وابسته به مسکن و افزایش اشتغال در این بخش

4- افزایش سهم واحدهای مقاوم در برابر زلزله

از سوی دیگر مسکن مهر دارای معایبی است که عبارت است از:

1- عدم پیشروی یکسانِ امکانات زیرساختی و روبنایی هم‌زمان با ساخت واحد‌های مسکونی، به این معنا که بسیاری از سایت‌های مسکن مهر عملیات ساخت را در حال حاضر به بهترین نحو ممکن به پیش می‌برند، اما بسیاری از این سایت‌ها هنوز نتوانسته‌اند تعامل سازنده با ارگان‌های مربوطه برای انشعابات آب، برق و گاز داشته باشند یا برای ایجاد مراکز آموزشی، بهداشتی، مذهبی و... با مشکل جدی روبه‌رو هستند که این مورد، بهره‌برداری از واحدهایی که کار ساخت آن‌ها به اتمام رسیده را می‌تواند به تأخیر بیندازد.

2- در شرایطی که دولت منابع مالی لازم را در اختیار نداشت اهتمام زیادی به کم‌خرج‌شدن ساخت این مجموعه‌های مسکونی داشته است. روشن است که کم‌خرج‌شدن ساخت یک ساختمان به قیمت بی‌کیفیت‌‎‌شدن آن ممکن است. متأسفانه چون کارفرمایان این مجموعه‌ها دولتی بودند، انگیزه کافی برای نظارت بر کیفیت ساخت‌وساز و مصالح مورداستفاده نداشتند. تنها توجه به این واقعیت کافی است که در این مجموعه‌ها اصول مهندسی ناظر بر عایق‌بندی گرمایی رعایت نشده و زندگی در آن‌ها با هدررفت قابل‌توجه انرژی همراه است. با توجه به اینکه دیر یا زود دولت در ایران ناگزیر است قیمت آب، برق و دیگر حامل‌های انرژی را واقعی کند، آیا اقشار فقیری که در این خانه‌ها زندگی می‌کنند می‌توانند از پس این هزینه‌ها برآیند؟ آیا بهتر نبود دولت به‌جای اجرای طرحِ جاه‌طلبانه ساخت شمار زیادی خانه در قالب مسکن مهر، تعداد کم‌تری می‌ساخت، ولی خانه‌ها دارای شیشه‌های دوجداره و دیوارهای عایق‌بندی‌شده می‌بودند تا در آینده نزدیک خانواده‌های فقیر بتوانند افزایش قیمت انرژی را تحمل کنند؟ روشن است که اگر ساکنان خانه‏های مسکن مهر را از اقشار نسبتاً ضعیف جامعه بدانیم، سکونت در این ساختمان‌ها خود انگیزه مخالفت اجتماعی با دیگر سیاست‏های درست، نظیر اصلاح قیمت انرژی را رقم خواهد زد.

با توجه به اینکه دیر یا زود دولت در ایران ناگزیر است قیمت آب، برق و دیگر حامل‌های انرژی را واقعی کند، آیا اقشار فقیری که در این خانه‌ها زندگی می‌کنند می‌توانند از پس این هزینه‌ها برآیند؟

3- یک مسکنِ ایدئال باید دارای خصوصیاتی مانند بهره‌مندی از امکانات عمومی نظیر نزدیکی به مدرسه، وجود امنیت از طریق ایستگاه‌های پلیس، وجود آتش‌نشانی، دسترسی به پزشک و بیمارستان، دسترسی به مراکز خرید و سهولت دسترسی به مراکز تفریحی و ورزشی است. دولت در حال حاضر، منابع مالی برای تکمیل واحدهای مسکن مهر را به‌سختی تأمین می‌کند چه رسد به اینکه بخواهد امکانات یادشده را نیز تأمین کند. طبیعی است که ساکنان این خانه‌ها مطالبات خود را در سال‌های آینده نیز ادامه خواهند داد و دولت در آینده هم مجبور خواهد شد بار مالی تأمین این امکانات را بر دوش گیرد. اینکه تا چه زمان این امر طول بکشد یک موضوع است و مسئله دیگر این است که منابع صرفشده در این کار به هزینه اجرانشدن طرح‌های مفید عمرانی برای کل جامعه فراهم خواهد شد (سرزعیم 1396).

4- برنامه‌ریزی ساختار شهر، بر اساس رویکردهای منطقه‌بندی و طبقه‌بندی و تعبیه هر نوع کاربری شهری در مناطق مشخص و عدم اختلاط کاربری، باعث جابه‌جایی روزانه ساکنین برای تأمین نیازهای آن‌ها به نقاط دیگر شهر می‌شود و خالی‌ماندن بخش‌هایی از شهر در طول روز به دلیل حضور افراد در قسمت‌های دارای خدمات- خدماتی که در نزدیکی آن‌ها تأمین نشده است- باعث بروز عدم امنیت اجتماعی و نظارت و دل‌بستگی بر محل می‌شود.

5- عدم توجه به فرهنگ اقشار ساکن و خواسته‌های آن‌ها، از نکاتی است که در محوطه‌های مسکن مهر مشهود است. در مکان‌یابی ساختمان‌های ساخته‌شده این شهر مشکلات عدیده‌ای در رابطه با مسئله محرمیت وجود دارد. بلوک‌های ساختمانی در وضعیت و فاصله‌ای نسبت به هم قرار دارند که اگر برای مثال یکی از همسایه‌ها پنجره خود را بگشاید، دید او، بدون هیچ واسطه‌ای در مقابل پنجره‌های بلوک مجاور و درون آپارتمان روبه‌رو قرار می‌گیرد و این خود می‌تواند مسائل شهری و اجتماعی و فرهنگیِ بسیاری را سبب شود.

6-مسکن مهر ﺑﺎ ﺟﺎی‌دادن اﻧﺒﻮﻫﯽ از ﺟﻤﻌﯿـﺖ اﻧﺴـﺎﻧﯽ با گسست فرهنگی بالا، در فضای اندک شهرک‌های عمومی می‌تواند پیامدهای منفی متعددی بر شهروندان و مسئولان تحمیل کند که جرم، ازجملة این پیامدهای منفی است. به‌طورکلی افزایش جرم با افزایش تراکم جمعیت در محلات شهری رابطه‌ مستقیم دارد و این مسئله در نواحی عقب‌مانده‌ شهری و مجموعه‌های مسکونی عمومی و پرجمعیت نظیر مسکن مهر کاملاً صادق است (کلانتری، 1380).

در کنار تراکم بالای جمعیتی در مسکن مهر، بالابودن هرم سن جوانان در میان جمعیت انبوه ساکن در مسکن مهر، دوربودن محل کار اغلب والدین و عدم توانایی در کنترل رفتار فرزندان، وجود زمین‌های غیر آباد و نقاط کور در اکثر محوطه‌های مسکن مهر موجب تسهیل گردهمایی نوجوانان و برقراری رابطه‌ آزاد و ارتکاب اعمال خلاف عفت می‌شود. فقدان مراقبت کافی از فرزندان به علت تجمع واحدهای مسکونی و مهاجربودن تعداد زیادی از ساکنین مسکن مهر باعث می‌شود تعداد بزهکاران جوان در این مجموعه‌ها بیشتر از دیگر نواحی باشد. برای مثال شاهد برجهای بلندمرتبه مسکن مهر به‌خصوص در اطراف کلان‌شهرها (مانند شهرک پرند و پردیس) هستیم که انبوهی از جمعیت ناهمگن با گسست فرهنگی بالا را در ارتفاعات خود به‌صورت فشرده با کمترین امکانات جای ‌داده‌اند که این مسئله می‌تواند در صورت عدم رسیدگی و تعبیه تسهیلات رفاهی و زیرساخت‌های حمایتی لازم بحرانی حادتر از بحران مسکن ایجاد کند.

ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ ﺑـﻪ ﻋﻠـﺖ ﮐﻮﭼﮏ‌ﺑﻮدن اﻏﻠﺐ واﺣﺪﻫﺎی ﻣﺴﮑﻦ ﻣﻬﺮ، ﺑﯿﺸﺘﺮ زﻧﺎن و ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﺴﮑﻦ ﻣﻬـﺮ ﺗـﺮﺟﯿﺢ می‌دهند ﺳﺎﻋﺎت زﯾﺎدی در ﺧﺎرج از ﻣﻨـﺰل و در محوطه‌های اﻏﻠـﺐ ﻓﺎﻗـﺪ ﻫﺮﮔﻮﻧـﻪ اﻣﮑﺎﻧـﺎت رﻓـﺎﻫﯽ اﯾـﻦ مجتمع‌ها ﺑﮕﺬراﻧﻨﺪ. اﯾﻦ اﻣﺮ ﻋﻼوه ﺑﺮاﻓﺰاﯾﺶ ﺧﻄﺮ اﯾﺠﺎد ﻫﻢﻧﺸﯿﻨﯽﻫﺎی ﺑـﺪ و ﻋﻮاﻗـﺐ اﺣﺘﻤـﺎﻟﯽ آن ازجمله یادگیری‌های ﻣﺠﺮﻣﺎﻧﻪ، ﺗﻘﻠﯿﺪﭘﺬﯾﺮی و شکل‌گیری خرده‌فرهنگ‌های ﻣﺠﺮﻣﺎﻧـﻪ، ﺑﺎﻋـﺚ دوری اﻋﻀﺎی ﺧﺎﻧﻮاده از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺷﺪه و ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻢ ﺧﺎﻧﻮاده در ﭘﯿﺸﮕﯿﺮی از تمایل اﻓﺮاد ﺑﻪ ﺟـﺮم و اﻧﺤﺮاف را ﺑﺎ ﭼﺎﻟﺶ روبه‌رو ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ توده‌ای از ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺟﻮان ﮐﻪ ازلحاظ ﺳـﻮاد و وﺿﻌﯿﺖ اﻗﺘﺼﺎدی در ﺳﻄﺢ ﭘﺎﯾﯿﻨﯽ ﻗﺮار دارﻧﺪ، در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺪون هیچ‌گونه اﻣﮑﺎﻧـﺎت رﻓـﺎﻫﯽ و ﺣﻤﺎﯾﺘﯽ در ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺷﻬﺮﻫﺎ و ﻧﻘﺎط اﻏﻠﺐ دوراﻓﺘﺎده رﻫﺎ شده‌اند ﮐﻪ ﻣﺠﻤﻮع اﯾﻦ ﺷـﺮاﯾﻂ می‌تواند آسیب‌های اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، اﻧﺤﺮاﻓﺎت و ﺳﺮاﻧﺠﺎم جرائم را در اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ اﻓﺰاﯾﺶ دﻫﺪ.

7- ﺳﺎﮐﻨﺎن ﻣﺴﮑﻦ مهر عمدتاً از ﻣﻬـﺎﺟﺮان روﺳـﺘﺎﻫﺎ و شهرهای کوچک ﺑﺎ فرهنگ‌های متفاوت هستند. ﺟﻤﻊﺷﺪن اﻓﺮاد ﺑـﺎ آداب و رﺳـﻮم ﮔﻮﻧـﺎﮔﻮن در ﻓﻀﺎیﮐﻢ ﻣﺠﺘﻤﻊﻫﺎ و ﺑﻪوﺟﻮد‌آﻣﺪن ﺧﺮدهﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎ، باعث ایجاد ﺗﻨﻮع ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ می‌شود. اﯾـﻦ ﺗﻨﻮع ﻧﯿﺰ ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺳﺒﺐ اﯾﺠﺎد اﺻﻄﮑﺎک ﻣﯿﺎن اﻓﺮاد ﯾـﮏ ﻣﺠﺘﻤـﻊ ﻣﺴـﮑﻮﻧﯽ می‌شود. به‌طوری‌که اﻓﺮاد، ﻋﻤﻠﮑﺮدﻫﺎی ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ را ﻣﻄﻠـﻮب نمی‌دانند و ﻋـﺪم درک ﻣﺘﻘﺎﺑـﻞ ﺑﺎﻋـﺚ می‌شود، ﺣـﻞ مشکلات به وجود آمده با مصالحه و گفتمان امکان‌پذیر نباشد (خلیلی عراقی،1366)، ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﺑﺴﯿﺎری ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺟﺮات و اﺧﺘﻼﻓﺎﺗﯽ در مجتمع‌های ﻣﺴـﮑﻮﻧﯽ ﻣﻬـﺮ ﺑـﯿﻦ ﺳـﺎﮐﻨﯿﻦ رخ ﺧﻮاﻫﺪ داد ﮐﻪ از ﺗﻨﻮع ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻧﺸﺄت می‌گیرد و ﺧﻮد می‌تواند ﺑﺎﻋﺚ ﺑـﺮوز ﻧـﻮﻋﯽ ﻧﺎﻫﻨﺠـﺎری ﺑـﻪ نام تضاد فرهنگی شود. بدین‌سان، بروز خشونت و ﻧﺰاع در ﻣﮑـﺎﻧﯽ ﺑـﺎ اﯾـﻦ ﻣﺨﺘﺼﺎت دور از ذﻫﻦ ﻧﯿﺴﺖ. ﮔـﺮدﻫﻢ‌آﻣـﺪن اﻓـﺮادی ﺑﺎ گویش‌های زﺑﺎﻧﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ و فرهنگ‌های ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﻮﺟﺐ ﻗﺸـﺮی‌ﮔـﺮی و ﻋﺪم ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ و اﺗﺤﺎد و آسیب‌های ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ می‌شود. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻋﺪم ﭘﺎﯾﺒﻨﺪی روستاییان ﻣﻬـﺎﺟﺮ ﺑﻪ ﻗﻮاﻋﺪ آپارتمان‌نشینی و زﻧـﺪﮔﯽ ﺷـﻬﺮی، ﺑﺎﻋـﺚ آزار و اذﯾـﺖ ﺳـﺎﯾﺮ ﺳـﺎﮐﻨﺎن و اﺻـﻄﮑﺎک‌های رﻓﺘﺎری ﺑﯿﻦ ﺳﺎﮐﻨﺎن ﻣﺴﮑﻦ ﻣﻬﺮ می‌شود.

ﺗﻨﻮع فرهنگی در مجتمع‌هایی مثل مسکن مهر ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺳﺒﺐ اﯾﺠﺎد اﺻﻄﮑﺎک ﻣﯿﺎن اﻓﺮاد ﯾـﮏ ﻣﺠﺘﻤـﻊ ﻣﺴـﮑﻮﻧﯽ می‌شود.

8 - شرایط عضویت در تعاونی‌های مسکن مهر نشان می‌دهد که اقشار پایین‌دست جامعه که در شرایط عادی توان خانه‌دارشدن را ندارند گروه هدف این پروژه را تشکیل می‌دهد. اشاره صریح به درآمد ماهیانه کمتر از 2 برابر حداقل حقوق کار و یا استخدام کشوری بر این نکته تأکید دارد. اگرچه این مهم از حیث اخلاقی، تحقق عدالت اقتصادی و کاهش فاصله طبقاتیِ حاکم بر جوامع، می‌تواند توجیه‌پذیر باشد، از منظر جرم‌شناسی ایراد دارد؛ زیرا سکونت در این مجتمع‌های مسکونی به‌دلیل ضعف زیرساخت‌ها و امکانات زیربنایی و رونمایی، جانمایی اغلب در حاشیه شهر، بلندمرتبه‌سازی و غیره باعث می‌شود همبستگی و انسجام قویِ اجتماعی بین ساکنان شکل نگیرد. ازاین‌رو، افراد مذکور هیچ تعلق‌خاطری به محیط زندگی خود نشان نمی‌دهند و خانه‌هایی که در آن زندگی می‌کنند به مجتمع‌هایی خوابگاهی تبدیل می‌شوند که تنها سرپناهی برای آن‌هاست. هر اندازه تعداد ساکنان کم‌درآمد در یک مجموعه بیشتر باشند، فاصله آن مجموعه از محله‌ای نیز که در آن زندگی می‌کنند بیشتر می‌شود و آن‌ها تفاوت‌های خود را با دیگران بیش‌ از پیش احساس می‌کنند. این مجموعه مسکونی نیز از دید افرادِ خارج از آن و حتی خود ساکنان، بدنام تلقی می‌شود. این حس منفی، به‌تدریج باعث می‌شود که از این مجموعه مسکونی غفلت شود. ازاین‌رو در ابتدا ساکنان آن محل را ترک می‌کنند. سپس مدیریت شهری و درنتیجه تمامی مؤسسات خدمات شهری که به مجتمع سرویس می‌دهند مانند پلیس، سازمان‌های آموزشی، سرویس‌های اجتماعی و غیره آن را رها می‌کنند؛ بنابراین مجتمع بزرگی باقی می‌ماند که فضای مناسبی را برای فعالیت گروه‌های بزهکار و جوانان مجرم و فروشندگان مواد مخدر فراهم می‌کند. همچنین درک محرومیت‌های موجود در این اجتماعات ممکن است به شکل‌گیری خرده‌فرهنگ‌هایی بینجامد که در تعارض با هنجارها و ارزش‌های حاکم بر جامعه باشند و یا حتی قادر به درک هنجارها و ارزش‌های جامعه شهری نباشند (گسن،1374). در این قبیل اجتماعات مشکلاتی نظیر ضرب‌وشتم، قاچاق مواد مخدر، اعتیاد، ولگردی، تکدی‌گری به وفور دیده می‌شود. تجربه‌هایی تلخ که در پروژه‌های خانه‌سازی پیشین در ایران مانند کوی 13 آبان در تهران و محله غربت در خاک سفید دیده ‌شده‌اند.

9-در سیاست‌گذاری‌های اولیه در حوزه مسکن مهر در راستای جلوگیری از مهاجرت افراد، به‌خصوص از روستاها و شهرهای کوچک به کلان‌شهرها برای متقاضیان بهره‌مندی از تسهیلات شرایطی در نظر گرفته ‌شده بود. مطابق بند ج ماده 21 دستورالعمل اجرایی آیین‌نامه بند د تبصره 6 قانون بودجه‌ سال 1386، متقاضیان بایستی دارای 5 سال سابقه سکونت در شهرهای محل تقاضا باشند اما متأسفانه از آغاز ثبت‌نام واحدها به شرایط این بند توجه نشده است و یکی از مشکلات این طرح در کلان‌شهرها تأثیر آن بر پدیده مهاجرت است و بسیاری از خانواده‌ها از نقاط مختلف کشور در مسکن مهر کلان‌شهرها ساکن شده‌اند (قلی‌بیگیان، 1379).

نتیجه‌گیری

مفهوم مسکن علاوه بر مکان فیزیکی، کل محیط مسکونی را نیز در بر می‌گیرد که شامل کلیه خدمات و امکانات ضروری مورد نیاز برای زندگی‌کردن، اشتغال، آموزش و بهداشت افراد است؛ اما آنچه تحت عنوان مسکن مهر اجرا شد تنها بر جنبه کالبدی مسکن تأکید دارد و هدف اصلی آن تنها تهیه سرپناه برای اقشار کم‌درآمد جامعه است. این طرح، عنصر سازنده و عامل پویایی شهر یعنی انسان را نادیده می‌گیرد؛ بنابراین در ساخت مجموعه پروژهای مسکن مهر به شاخص‌های کیفیِ مسکن توجه کافی نشده است. در نتیجه با توجه به نپرداختن دولت به این کیفیات و اجرای این طرح به‌عنوان تنها تهیه سرپناه، منجر به تشدید بحران هویت در شهرسازی شده و نیز ابعاد فرهنگی و اجتماعیِ جبران‌ناپذیری را در سال‌های آتی به همراه خواهد داشت. در نتیجه مسکن مهر در بعد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بسیار ضعیف عمل کرده و به اهداف سیاست‌گذاری تأمین مسکن که شامل ایجاد سرپناه و تأمین امنیت و آسایش برای ساکنان را شامل می‌شود نرسیده است.

همچنین دولت به‌جای اینکه بخواهد به خانه‌دارشدن برخی اقشار کمک کند، کافی است به آنان کمک کند تا به مسکن دسترسی داشته باشند. به‌جای اینکه دولت، متکفل تهیه خانه برای فقرا شود، دولت می‌توانست با هماهنگی نهادهای حمایتی مانند کمیته امداد و بهزیستی، حداکثر، پرداخت اجارهخانه قشر کاملاً هدف‌گیری‌شده را بر عهده گیرد. درنتیجه این سیاست، بخش خصوصی با منابع خود و با حمایت نظام بانکی به ساخت خانه‌هایی برای اجاره‌دادن به دولت اقدام می‌کرد. روشن است در این حالت چون بخش خصوصی سودآوری خود را در اجاره‌دهی تعریف می‌کرد، می‌کوشید خانه‌های بادوام و باکیفیتی بسازد که هزینه تعمیر و نگه‌داری کمی داشته باشد. اجاره‌داری هزینه کم‌تری به دولت تحمیل می‌کرد و اگر زمانی خانواده‌ای از فقر خارج می‌شد با تأیید نهاد حمایتی امکان قطع آن حمایت وجود می‌داشت.

منابع

اداره کل قوانین و مقررات کشور (1370). مجموعه قوانین و مقررات مربوط به مسکن– تملک آپارتمان- موجر و مستأجر، اداره کل قوانین و مقررات کشور (نهاد ریاست جمهوری)، تهران، چاپ اول.

اردلان، نادر (1389). منشور حقوق اسکان، تهران انتشارات یادآوران

پرفیت، آلن (1378). پاسخ‌هایی به خشونت، ترجمه مرتضی محسنی، تهران، انتشارات مجد.

سرزعیم، علی (1396). پوپولیسم ایرانی (تحلیل کیفیت حکمرانی محمود احمدی‌نژاد از منظر اقتصاد و ارتباطات سیاسی)، تهران، انتشارات کرگدن

خلیلی عراقی، منصور (1366). شناخت عوامل مؤثر در گسترش بی‌رویه شهر تهران، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

ریتزر، جورج (1374). نظریه جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، نشر علمی، تهران.

قلی‌بیگیان، فاطمه (1379). نقش مهاجرت در بزهکاری نوجوانان و جوانان، ماهنامه‌ اصلاح و تربیت، سال ششم، شماره 64.

کلکوهن، ایان (1387). طراحی عاری از جرم، ترجمه مهرداد رایجیان و حمیدرضا عامری سیاهویی، تهران، انتشارات میزان.

کلانتری، محسن (1380). برسی جغرافیای جرم و جنایت در مناطق شهر تهران، رساله دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تهران.

گسن، ریموند (1374). جرم‌شناسی نظری، مترجم: مهدی کی‌نیا، انتشارات مجد، تهران.

مجتهدزاده، غلامحسین (1383). بررسی سیاست‌های محلی مسکن در ایران و انگلیس، فصلنامه هنرهای زیبا، شماره 17.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.