1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست داخلی
  4. >
  5. حكمرانی و مردمسالاری دینی

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

20 خرداد 1396 ساعت 18:26 شماره مسلسل: ۴۴۰۰۳۲6

بایسته‌های راهبردی دولت دوازدهم

شهروند فعال، دولت مسئولیت‌جو و اندیشیدن به پیروزی پایدار

شهروند فعال، دولت مسئولیت‌جو و اندیشیدن به پیروزی پایدار

«هوش عاطفی‌‌ فرهنگی» و «عقلانیت برانگیخته»، ذاتی امر سیاسی است و نباید آن را نادیده گرفت. این بدان معناست که بسیاری از پدیدههای سیاسی متضمن هیجان و احساس است، تا این که صرفاً مبین تجزیه و تحلیل اطلاعات به صورت "خنثی یا منفعلانه" و یا عقلایی باشند. در واقع، تمام مفاهیم سیاسی در معرض هیجانات مثبت یا منفی (شناخت فعالانه) قرار دارند.

طرح مسئله

ابتدا بر این باور بودم که اندیشیدن به مسئلهای تحلیلی نیازمند برون آمدن از هیجان مثبت و فضای پرشوری است که ما را پس از پیروزی در انتخابات فراگرفته است. چون در نگرهها و پنداشتهای موجود چنین آموختهایم که مرزی حصین میان احساسات و عقلانیت برپاست که نشاید در میانة احساس، در انتظار تراویدن بارقههای فکری بود. اما اینک که به مسئله دقیقتر مینگرم، به این باور تن میدهم که «احساس» و «ادراک» توأمان یک بار دیگر در متن جامعه ایرانی تجلی یافته است. در این شرایط، مگر میتوان به سان گذشته، از مرزهای استوار میان شور و عقلانیت در سیاست سخن گفت؟ چرا که اگر چنین میبود، کدام نیرو میتوانست این تحرک و سرخوشی ناشی از حضور حاضران را تأویل کند. آشکار است که اگر چنین کردیم پویایی سیاست را درنیافتهایم و به سان موجودی «تاکسیدرمی» شده باآن مواجه شدهایم.

پیروزی یا شکست آقای روحانی در این دوره، پیروزی یا شکست یک دولت نخواهد بود؛ بلکه پیروزی یا شکست تاریخی یک ملت خواهد بود.

اینک پس از تأمل بسیار دریافتهام که «هوش عاطفی‌‌ فرهنگی» و «عقلانیت برانگیخته»، ذاتی امر سیاسی است و نباید آن را نادیده گرفت. این بدان معناست که بسیاری از پدیدههای سیاسی متضمن هیجان و احساس است، تا این که صرفاً مبین تجزیه و تحلیل اطلاعات به صورت "خنثی یا منفعلانه" و یا عقلایی باشند. در واقع، تمام مفاهیم سیاسی در معرض هیجانات مثبت یا منفی (شناخت فعالانه) قرار دارند.(1) فقط از طریق پایش نبض پرنوسان سیاست است که می‌‌تواند تمایز میان مشارکت و انفعال، سربرآوردن پدیدهای زایا و ایجاد نوعی شوق توأم با امید را فهمید و مهمتر از آن به دیگران فهماند! و این دومی چه کار دشواری بود!

اما مسئله مهمتر این است که همواره گفتهاند احساس و شور میل به فرونشستن دارد و «آنچه زود آید، دیر نپاید!» چگونه میتوان در شرایطی پرنوسان، از «فیگاروی جاودان»(2) سخن گفت و گره پیوندهای میان دولت و ملت را محکمتر کرد؟ آنچه اندیشیدن به این امر را دشوارتر میکند، آن است که در تجربة ایرانی، بامداد خوش باهمبودن دیری نمیپاید و دوباره همه پیِ کار خود میروند. به تعبیر دیگر، اغلب گفته میشود «ما پیش از انتخابات بیدار می‌‌شویم و پس از آن دوباره میخوابیم!»

برای برونرفت از این وضعیت چه باید کرد؟ آیا باید چونان گذشته، حلقههای وصل میان این دو (مردم و منتخبین آنها) در فردای پس از انتخاباتی یکییکی سست گردد و بیداری را در انتخابات دیگر تجربه کنیم. یا میتوانیم چند صباحی خواب را بر خود حرام کنیم و راه رخوت و مفارقت بربندیم. یک بار برای همیشه عهد کنیم که گردونة فعالیت – انفعال را به چرخة مستمر تحرک – مسئولیت مبدل سازیم و این سرخوشیهای تاریخی توأم با رنج را بی‌‌پایان سازیم. از «دشواری وظیفه» و برداشتن گامهای استوار در مسیر صعب کوهها نهراسیم و «نوسفر» یک راه باشیم؛ راهی برای پیشرفت ایران!

راهکار پیشنهادی

ارتباط و تعامل نهادینه میان ساختارهای سیاسی‌‌ اجتماعی ضرورتی گریزناپذیر برای حفظ و تداوم زندگی سیاسی و دستیابی به «تعادل سیاسی» (Political Equilibrium) است. تحلیگران و نظریه‌پردازان حوزه جامعه‌شناسی سیاسی بر این باورند که نظر به زمینه‌های اجتماعی قدرت سیاسی، سیاستگذاران و نخبگان فکری هر نظام سیاسی باید بکوشند با اتخاذ تدابیر و راهکارهای مؤثری به ترسیم چشم‌اندازهایی بپردازند که در پرتو آن گسست و افتراق میان ساختارهای سیاسی و اجتماعی تقلیل یافته، و زمینه‌های ادراکی و هنجاری لازم برای پذیرش عمومی و رضایت جمعی بسط یابد. در این چارچوب، موفقیت نظام سیاسی محصول اشتراک و ترابط نظام‌های ارزشی‌‌ هنجاری موجود در دو عرصه سیاسی و اجتماعی و وجود شبکه پیچیده‌ای از وابستگی متقابل میان ساختارهای سیاسی و اجتماعی است. مسائلی نظیر بحران/تعامل، منازعه/همگرایی، کارآمدی/ناکارآمدی، ثبات/انقلاب، .... بیانگر وجوهی ناهمساز (Paradoxical) از نحوه تعامل و ارتباطیابی موفق یا ناموفق نظام سیاسی با محیط خویش است.

حسن روحانی ‌‌رئیسجمهور منتخب مردم ایران‌‌ در جریان مبارزات انتخابی دوره دوازدهم ریاست جمهوری، بر وکیل بودن خود تأکید کردند. کسی که در مقام دفاع از حقوق شهروندان برآمده و آنها را در پیشگاه قاضیان برای احقاق حق، یاری خواهد کرد. در این شرایط که «وکیل الرعایای» دیگری سربرآورده است، پیشنهاد میشود «شورای عالی دولت و شهروندان» (3) متشکل از همه اصناف و شئون اجتماعی شکل گیرد تا بتوان از این رهگذر به بسط پیوند دولت و مردم یاری رساند. شورایی با اعضایی متشکل و قانونمند که تلاش خواهند کرد منافع جمعی را پایش کنند و به سان نوعی پل ارتباطی، خواستههای عمومی را در کوتاهترین زمان به ساختارهای رسمی منتقل کنند. این امر می‌‌تواند در غیاب احزاب سیاسی، موجب تجمیع منافع عمومی و سازوکاری نظیر «پلهبیسیت»(4) در سوئیس برای به کرسی نشاندن ایدههای عمومی باشد. ایدههایی که اگر در درازمدت مورد نظر قرار نگیرد، میتواند موجب سرخوردگی اجتماعی و انفعال سیاسی شود. پیروزی یا شکست آقای روحانی در این دوره، پیروزی یا شکست یک دولت نخواهد بود؛ بلکه پیروزی یا شکست تاریخی یک ملت خواهد بود. اگر این روحیه/حالت مناسب روانی (Mood) که در آن امید و تحرک در سطح ملی شکل گرفته است، از بین برود؛ همه بازنده خواهیم بود؛ چه آنها که رأی داده اند و چه آنها که به ایشان رأی نداده‌اند. به امید آن که همه این مسئله را درک کنیم.

پانوشت‌ها

1. بنگرید به دیوید پاتریک هاوتن(1395)، روانشناسی سیاسی، ترجمه علی اشرف نظری و شهرزاد مفتوح. چاپ دوم، تهران: قومس: فصل دهم.

2. تداوم حالِ خوب

3. شاید برخی از نخبگان قدرت، این ایده را پوپولیستی بدانند و آن را با هدف حفظ سلسله­مراتب قدرت رد کنند. اما باید در برابر ایده­های نخبه­گرایانة آنها و ضرورت حفظ پیوند دولت و مردم در فردای پس از انتخابات مقاومت کرد. امری که تحرک اجتماعی پایدار و نهادینه شدن روندهای مردم­سالاری را موجب خواهد شد.

4. plebiscite: کسب نظر مردم درباره یک موضوع سیاسی دارای اهمیت عمومی و اعمال حاکمیت مستقیم از طریق اعتماد عمومی نسبت به شخصیت­های سیاسی.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.