1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست محیط زیست
  4. >
  5. توسعه پایدار

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

19 اردیبهشت 1396 ساعت 04:36 شماره مسلسل: 11۰۰316

«حامیان ظاهری محیط‌زیست» در روزهای نزدیک انتخابات همه‌ جا هستند

«حامیان ظاهری محیط‌زیست» در روزهای نزدیک انتخابات همه‌ جا هستند

بنابر ارزیابی‌های انجام‌شده نتیجه‌گیری می‌شود که طرح‌های ظاهری و کوتاه‌مدت اقتصادی، درواقع ضد محیط‌زیست بوده و این ضایعه بزرگِ نسل‌های حال و آینده به علت نبودِ آمارهای گویا مربوط به خسارات واقعیِ محیط‌زیستی کشور، هنوز محاسبه نشده و حتی به نظر کارشناسان برای آن هیچ ارزش‌گذاری واقعی نیز انجام نپذیرفته است. بنابراین، بهسازی وضعیت محیط‌زیست کشور نیازمند یک عزم ملی، هم در آحاد مردم و هم در همه دستگاه‌های اجرایی دولت و سازمان‌های خصوصی کشور است.

کیفیت زندگی مفهوم جدیدی نیست. ظهور انقلاب صنعتی و گسترش روزافزونِ فرایندِ تمایز اجتماعی در جوامع بشری، ضرورت سازمان‌دهی و چرخش در فرایند توسعه را از حیث نظری و عملی به همراه داشت به‌گونه‌ای که رهیافت‌های مختلفی در مورد چگونگی کیفیت توسعه مطرح می‌شود. در ابتدا وجه غالب این رویکردها تمرکز بر رشد اقتصادی بود و از منظر رفاه و بهزیستی اجتماعی، گزاره «ثروت بیشتر به خوشبختی بیشتر افراد میانجامد»، اصلی پذیرفته‌شده تلقی میگردید.

لیکن از اواسط دهه 1960 میلادی با بروز و ظهور پیامدهای منفیِ حاصل از رشد از سویی و برجسته‌شدن دغدغههای جدید از سوی دیگر، جایگاه رشد اقتصادی به‌عنوان هدف اصلیِ توسعه، مورد پرسش و تردید قرار گرفت و تلاشهایی انجام شد تا رشد اقتصادی و سیاستهای مربوط به آن نه به‌عنوان هدف بلکه به‌عنوان یکی از ابزارهای دست‌یابی به اهداف توسعه در نظر گرفته شود.

در اوایل دهه 1990 مؤلفههای مربوط به توسعۀ اجتماعی نظیر سرمایه اجتماعی، هم‌بستگی اجتماعی و غیره نیز به ادبیات توسعه راه یافت و به تعبیری در سلسله‌مراتب اهداف توسعه تغییراتی اساسی حاصل گردید و با تأکید سازمان ملل، بهزیستی اجتماعی و کیفیت زندگی در رأس اهداف توسعه قرار گرفت که تخریب محیط‌زیست، افزایش بهداشت و طول عمر و به‌طورکلی ارتقای کیفیت زندگی را به همراه دارد (غفاری و همکاران، 1391).

چندوجهی‌بودن سازه کیفیت زندگی امکان ورود حوزه‌های مختلف مطالعاتی را به مباحث این سازه فراهم آورده است که ازجمله مهم‌ترین آن‌ها بحث حفاظت از محیط‌زیست است. درحالی‌که بر اساس جدیدترین گزارش سایت اکونومیست، تهران در لیست 10 شهری قرار دارد که ازنظر کیفیت زندگی بیشترین پیشرفت را در سال‌های اخیر کسب کرده‌اند (سایت اکونومیست، 2017) اما سؤال اینجاست که به لحاظ استانداردهای محیط‌زیستی در چه جایگاهی قرار دارد؟

اگرچه میزان رفاه نسبی مردم در شرایط کنونی نسبت به چند دهه قبل افزایش یافته و امکانات زندگی نیز بیشتر شده است، اما سطح رضایت مردم از زندگی کاهش یافته است.

واقعیت این است که اگرچه میزان رفاه نسبی مردم در شرایط کنونی نسبت به چند دهه قبل افزایش یافته و امکانات زندگی نیز بیشتر شده است، اما سطح رضایت مردم از زندگی کاهش یافته است؛ یعنی اگر از مردم سؤال شود که اکنون رضایت بیشتری از زندگی دارند یا چند دهه قبل، شاید اکثر آن‌ها از گذشته بیشتر به نیکی یاد کنند. این در حالی است که در گذشته مردم به لحاظ رفاه در شرایط سخت‌تری زندگی می‌کردند. اصلی‌ترین دلیل کاهش رضایت مردم از زندگی نسبت به چند دهه قبل مصرف‌گرایی، مشکلات زیست‌محیطی و بیماری‌های چشمگیری است که طی این مدت ایجاد شده است. اگرچه جامعه ایران در گذشته نیز تا حدی مصرف‌گرا بود اما طی این مدت این مصرف‌گرایی افزایش یافته است. البته در دهه اول انقلاب، شاهد یک چرخش جدی در رفتار عموم مردم در مصرف، همزیستی و نوعی همدلی و همدردی با یکدیگر هستیم که بخشی از آن به دلیل مسئله جنگ و آثار آن در جامعه بود.

امروزه شاهد این هستیم که علی‌رغم اقدامات دولت تدبیر و امید در حوزه محیط‌زیست، مشکلات محیط‌زیستی همچنان به قوت خود باقیست. به‌عنوان مثال با همه این تلاش‌هایی که تاکنون شده، اکثریت کلان‌شهرهای کشور مشکل آلودگی هوا دارند و مردم استان‌های مختلف تحت‌تأثیر پدیده ریزگردها می‌باشند. ایران عزیز ما باوجود پیشینه غنی تاریخی-فرهنگی در توجه به طبیعت و محیط‌زیست، کاهش پرشتابی را در عرصه کمیت و کیفیت محیط‌زیست داشته است و آلودگی‌های بسیاری را در منابع عمده زیستی خود شاهد بوده که جدایِ از چرایی و چگونگی آن، ارائه راهکارهای نوین علمی و مدیریتی به‌صورت کارشناسانه، می‌تواند در جلوگیری از محرومیت نسل‌های آتی از برخورداری از منابع طبیعی بر پایه‌ توسعه پایدار مؤثر باشد. این عادلانه نیست که هرساله بیش از ده‌ها مدل خودروی جدید در کشور رونمایی شود اما برای مبارزه با آلودگی هوا حتی یک اقدام انجام نشود.

اصل 50 قانون اساسی جمهوری اسلامی، حفاظت از محیط‌زیست را یک پدیده عمومی تلقی کرده و تمامیِ فعالیت‌های اقتصادی که منجر به آلودگی محیط‌زیست یا تخریب غیرقابل‌جبران می‌شود را ممنوع کرده است؛ اما آیا به‌واقع در جهت رعایت این اصل چه گام مثبتی برداشته شده است؟

متأسفانه مدیریت شهر بیش از آنکه تخصصی باشد سیاسی گردیده و نهاد شورای شهر از وظیفه ذاتی خود یعنی مدیریت شهری و کاستن از مشکلات شهروندان دور شده است

شوراهای شهر و روستا از دستاوردهای دوران اصلاحات است و انتخاب شهردار، نظارت بر عملکرد او و تصویب بودجه را به عهده دارد. این شورا یکی از مهم‌ترین نهادهایی است که به‌طور مستقیم بر سلامت و رفاه شهروندان تأثیرگذار است. ولی متأسفانه مدیریت شهر بیش از آنکه تخصصی باشد سیاسی گردیده و نهاد شورای شهر از وظیفه ذاتی خود یعنی مدیریت شهری و کاستن از مشکلات شهروندان دور شده است (آخانی، 1395).

در این روزهای نزدیک انتخابات عده‌ای هستند که برای رسیدن به محبوبیت مردمی و جمع‌آوری رأی بیشتر، خود را دوستدار محیط‌زیست و طرفدار سلامت مردم معرفی می‌کنند ولی در هنگام عمل، نه‌تنها هیچ اعتقادی به حفاظت از محیط‌زیست ندارند بلکه مخرب محیط‌زیست هم هستند. منتقدینی که خشک‌سالی و کم‌آبی و تداوم بحران در دریاچه ارومیه، واکنش‌های عمومی به خشک‌شدن رودخانه‌ها و تالاب‌ها، مسئله جزیره آشوراده و یا کابوس ریزگردها در خوزستان را تماماً زیر سر معصومه ابتکار می‌دانند ولی خودشان حتی حاضر به استفاده از حمل‌ونقل عمومی هم نیستند. اسم خودشان را هم گذاشته‌اند فعال زیست‌محیطی و دوستدار محیط‌زیست.

اصلاح سیستم مدیریت محیط‌زیست شهری، اصلاح سیستم حمل‌و‌نقل عمومی و ترافیک، اصلاح آلودگی هوا، حفظ و احیای فضای سبز شهری و غیره، همگی از نیازهای مهم ساکنین در شهرهاست. باید شورای شهر و شهرداری را به دست کسانی بسپارند که برایشان زندگی سالم در اولویت است. کسانی که با پدیده‌های شهرخواری و کوه‌خواری کنار نمی‌آیند.

در پایان اینکه، بنابر ارزیابی‌های انجام‌شده نتیجه‌گیری می‌شود که طرح‌های ظاهری و کوتاه‌مدت اقتصادی، درواقع ضد محیط‌زیست بوده و این ضایعه بزرگِ نسل‌های حال و آینده به علت نبودِ آمارهای گویا مربوط به خسارات واقعیِ محیط‌زیستی کشور، هنوز محاسبه نشده و حتی به نظر کارشناسان برای آن هیچ ارزش‌گذاری واقعی نیز انجام نپذیرفته است. بنابراین، بهسازی وضعیت محیط‌زیست کشور نیازمند یک عزم ملی، هم در آحاد مردم و هم در همه دستگاه‌های اجرایی دولت و سازمان‌های خصوصی کشور است.

درختان سرسبز، آسمان آبی، ترافیک روان، امکان تردد امن دوچرخه و غیره، حق همه شهروندان است و اصل 50 قانون اساسی هم آن را برای حیات اجتماعیِ رو به رشدِ نسل امروز و فردا لازم می‌داند. تا برگزاری انتخابات بعدیِ ریاستجمهوری و شوراهای شهر و روستا زمان زیادی باقی نمانده است. تلاش کنیم در انتخابات پیشِ رو، حامیان واقعی محیط‌زیست برگزیده شوند.

منابع

1- آخانی، حسین. 1395. چه کسانی را به شورای شهر بفرستیم؟ سایت خبرآنلاین. قابل‌دسترسی در

http://www.khabaronline.ir/detail/618069/weblog/akhani

2- سایت اکونومیست. 2017. قابل‌دسترسی در

http://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2016/08/daily-chart-14

3- غفاری، غلامرضا؛ کریمی، علیرضا؛ نوذری، حمزه. 1391. روند مطالعه کیفیت زندگی در ایران. فصلنامه

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.
محمود سالاری

25 اردیبهشت 1396 ساعت 12:07

با سلام و تشکر از مقاله نوشته شده. دقیقا همینطوره. حتی بعضی از افراد هستند که هزینه پرداخت میکنن تا اسمشون تو لیست دوستداران محیط زیست قرار بگیره و بتونن رای جمع کنن