1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست خارجی
  4. >
  5. روابط خارجی و دیپلماسی عمومی
  6. >
  7. همسایگان

نوع مطلب: مرور سیاست

15 اسفند 1395 ساعت 16:44 شماره مسلسل: 3300294

عملکرد دوساله ائتلاف بین‌المللی علیه داعش

عملکرد دوساله ائتلاف بین‌المللی علیه داعش

هدف نوشتار حاضر بررسی عملکرد دوساله ائتلاف بین‌المللی علیه داعش به رهبری ایالات‌متحده آمریکا است. از همین‌رو پس از بررسی سیاست آمریکا در قبال داعش، به نحوه عملکرد و دلایل عدم کارایی این ائتلاف پرداخته می‌شود.

مقدمه

خاورمیانه به‌عنوان رخنه‌پذیرترین و تنش‌زاترین منطقه جهان، در سال‌های نخست قرن بیست‌ویکم شاهد شکل‌گیری سه ائتلاف بین‌‌المللی به رهبری آمریکا به بهانه مبارزه با تروریسم و عوامل برهم‌زننده ثبات و امنیت منطقه‌ای بوده است. اولین ائتلاف پس از یازده سپتامبر 2001، با هدف مقابله با القاعده و طالبان تشکیل شد، دومین ائتلاف در سال 2003 بر ضد رژیم بعثی صدام حسین شکل گرفت و سومین ائتلاف در سال 2014 برای مقابله با داعش راه‌اندازی شده است.

هدف نوشتار حاضر بررسی عملکرد دوساله ائتلاف بین‌المللی علیه داعش به رهبری ایالات‌متحده آمریکا است. از همین‌رو پس از بررسی سیاست آمریکا در قبال داعش، به نحوه عملکرد و دلایل عدم کارایی این ائتلاف پرداخته می‌شود.

داعش مدتی در راستای منافع آمریکا گام برمی‌داشت و آمریکا به طرق مختلف از آن حمایت می‌کرد.

ارزیابی عملکرد ائتلاف

سیاست آمریکا در قبال داعش را می‌توان به دو دوره، «سرمایه‌گذاری و مهار» و «تقابل و رویارویی» تقسیم نمود. در دوره اول داعش در راستای منافع آمریکا گام برمی‌داشت؛ از همین‌رو آمریکا به طرق مختلف از آن حمایت می‌کرد و سعی داشت آن را کنترل و مدیریت کند. هدف عمده آمریکا از هم‌سویی با داعش در دوره نخست، تشدید تنش‌ها و اختلافات میان کنشگران منطقه و تبدیل اختلافات سیاسی به اختلافات ایدئولوژیک، به‌منظور تضعیف و مهار قدرت جمهوری اسلامی ایران و هم‌پیمانان منطقه‌ای آن و ایجاد هرج‌ومرج در کشورهای محور مقاومت در جهت تأمین منافع رژیم صهیونیستی ازجمله ایجاد امنیت پایدار و توجه‌زدایی از آن بوده است.

اما پس از اینکه داعش پا فراتر از مرزهای مشخصشده نهاد، رویکرد آمریکا به این گروه تغییر کرد و به مقابله و رویارویی با آن پرداخت. در این ‌میان، عواملی نظیر ترس از آسیب‌پذیری منافع اقتصادی آمریکا در عراق، تهدید منافع منطقه‌ای آمریکا و بازیابی چهره مخدوش خود نزد افکار عمومی موجب تغییر رویکرد آمریکا نسبت به داعش در دوره دوم شده است.

به تعبیر دیگر، زمانی ‌که داعش در سوریه فعالیت می‌کرد و به اقلیم کردستان عراق یورش نبرده بود، آمریکا موجودیت این گروه تروریستی را در راستای منافع خود و تضعیف متحدان منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران، مثبت ارزیابی می‌کرد. به‌همین‌دلیل، از آن حمایت می‌کرد و حتی تا آستانه همراهی با داعش علیه بشار اسد گام برداشت، اما هنگامی‌که داعش «جمیز فولی» و «استیون سوتلوف» دو خبرنگار آمریکایی را به قتل رساند، داعیه کشورگشایی در عراق پیدا کرد و وارد شهر اربیل شد، منافع آمریکا مستقیماً به خطر افتاد.

جنگنده‌های ائتلاف به بهانه مبارزه با داعش بسیاری از تأسیسات و زیرساخت‌های اقتصادی سوریه را مورد هدف قرار داده و نابود کرده‌اند.

از همین‌رو، آمریکا از ابتدای ماه اوت 2014، حملات هوایی بر ضد مواضع داعش در نزدیکی سد موصل را آغاز کرد. به دنبال آن، باراک اوباما در سالگرد یازده سپتامبر، ائتلاف علیه داعش را کلید زد. برای تشکیل این ائتلاف سه نشست در جده، پاریس و شورای امنیت سازمان ملل متحد تشکیل شد. در ابتدای بحث تشکیل ائتلاف بیش از 60 کشور برای پیوستن به آن اعلام آمادگی کردند اما این تعداد با گذشت مدتی اندک به حدود 40 کشور و در زمان اجرایی شدن ائتلاف و عملیات‌‌های آن به تعداد کمتری از کشورها رسید. امروزه نیز شاهد خروج برخی کشورها از ائتلاف هستیم. برای مثال کشورهایی نظیر بلژیک و دانمارک مدتی بعد از عضویت و فعالیت در ائتلاف بین‌المللی ضدداعش از آن خارج شدند.

پیرامون میزان مشارکت و نقش کشورهای عضو ائتلاف می‌توان گفت که برخی از کشورها همانند آمریکا، فرانسه، انگلیس، اردن و استرالیا، فعال‌ترین و مهم‌ترین اعضای آن هستند. به‌طورکلی اعضای ائتلاف، نقش‌های متعددی را به‌منظور مقابله با داعش ایفا می‌کنند. برخی به‌طور مستقیم در عملیات نظامی شرکت می‌کنند؛ برخی نیز مسئول فراهم نمودن مهمات و تسلیحات نظامی هستند؛ گروهی دیگر نیز در زمینه آموزش نیروهای نظامی نقش دارند؛ و در نهایت برخی از بازیگران به‌صورت مستشاری و اطلاعاتی با ائتلاف علیه داعش همکاری می‌کنند.

پس از شکل‌گیری ائتلاف بین‌المللی علیه داعش، جنگنده‌های کشورهای عضو ‌ائتلاف صدها حمله هوایی علیه داعش را در عراق و سوریه اجرا کرده‌اند، اما با گذشت بیش از دو سال از آغاز حملات ائتلاف ضدداعش در عراق و سوریه، توان ایستادگی این گروه هنوز از بین نرفته و داعش همچنان بر بخش‌هایی از عراق و مناطق گسترده‌ای از سوریه مسلط است. اگرچه ائتلاف بین‌المللی ضد داعش توانست توان عملیاتی این جریان را کاهش دهد اما نتوانست پیشروی آن را متوقف کند. در واقع، در تمام مناطق آزادشده از داعش در عراق، ارتش، نیروهای نظامی و شبه‌نظامی عراقی و کردی کنشگر اصلی بوده‌اند و حملات هوایی ائتلاف تنها نقش پشتیبانی را ایفا کرده که تأثیر حداقلی داشته است.

طی دو سال فعالیت ائتلاف بین‌المللی داعش دست‌کم ۱۵۶۸ نفر غیرنظامی بر اثر حملات هوایی کشور‌های ائتلاف کشته‌شده‌اند.

درعین‌حال ائتلاف بین‌المللی در محافظت از غیرنظامیان، نیروهای نظامی سوریه و عراق، و زیرساخت‌های کشورهای عراق و سوریه در برابر گزند و آسیب حملات و بمباران‌های هوایی ناکام بوده است. بر اساس برآورد پژوهشگران مرکز ایروُرز، طی دو سال فعالیت ائتلاف بین‌المللی داعش دست‌کم ۱۵۶۸ نفر غیرنظامی بر اثر حملات هوایی کشور‌های ائتلاف کشته‌شده‌اند. (1)

در 17 سپتامبر 2016 دو فروند هواپیمای نظامی از نوع اف 16 و ای 10 تاندربولت ارتش آمریکا مواضع نیروهای نظامی ارتش سوریه مستقر در جبل الثرده واقع در حاشیه فرودگاه نظامی دیرالزور شرق سوریه را هدف حملات شدید هوایی قرار دادند که در این حمله هوایی بیش از 80 نفر از نظامیان ارتش سوریه کشته و دست‌کم 120 نفر زخمی شدند. (2) این حمله آشکارا زمینه را برای حمله نیروهای داعش به مواضع ارتش در جبل الثرده فراهم کرد و عناصر داعش توانستند این منطقه نظامی را به کنترل خود درآورند. در اکتبر 2016 نیز جنگنده‌های ائتلاف بین‌المللی علیه داعش مناطقی در جنوب موصل را بمباران کردند که به دنبال آن ۲۱ عضو حشد الشعبی عراق کشته شدند. (3)

علاوه بر آن، جنگنده‌های ائتلاف تاکنون به بهانه مبارزه با داعش بسیاری از تأسیسات و زیرساخت‌های اقتصادی سوریه را مورد هدف قرار داده و نابود کرده‌اند. در این زمینه می‌توان به برخی حملات جنگنده‌های آمریکایی به تأسیسات نفت و گاز در سوریه اشاره کرد. تنها در یک عملیات، جنگنده‌های آمریکا در خاک سوریه 12 پالایشگاه نفت در مناطق المیادین، حسکه و البوکمال را بمباران کردند. در عملیات دیگری نیز مهم‌ترین پالایشگاه گازی سوریه یعنی کونیکو واقع در استان دیرالزور مورد حمله جنگنده‌های آمریکایی قرار گرفت.

نکته مهم در مورد حملات هوایی ائتلاف ضد داعش این است که تا زمانی که حملات هوایی با تلاش‌های گسترده زمینی هماهنگ نباشد، نتیجه قابل‌توجهی در برندارد. بنابراین پیروزی در میدان نبرد بدون هماهنگی و همکاری واحدهای زمینی که قادر به حمله به پایگاه‌های دشمن و تسلط بر آن‌هاست غیرممکن است. در جریان جنگ دوم لبنان، «دان حالوتس» ژنرال اسرائیلی اعلام کرد که «هواپیما می‌کشد، نابود می‌سازد، پشتیبانی آتش را فراهم می‌کند، اما قادر به برافراشتن پرچمی بالای تپه‌ای نیست.» به‌خصوص اگر دشمن، گروهی غیردولتی متشکل از شبه‌نظامیان افراطی و باتجربه باشد، کار سخت‌تر می‌شود.

شواهد نشان می‌دهد، که داعش تدابیر پیشگیرانه‌ای را برای حمایت تز ساختار مبارزه خود در برابر حملات هوایی اتخاذ کرده است. تدابیری همانند سوزاندن خندق‌های سرشار از نفت سیاه برای کم کردن و ایجاد اختلال در دید جنگنده‌ها، تخلیه پایگاه‌ها و مراکز آموزشی ویژه و کاهش تحرکات روزانه. داعش همچنین به‌کارگیری وسایل ارتباطی و اینترنت و تلفن همراه را کاهش داده است و بر سیستم ابتدایی نامه‌رسانی، برای انتقال پیام و آموزش‌ واحدهای جنگی اتکا نموده است.

تا زمانی که ائتلاف بین‌المللی در کنار سوریه، عراق، ایران و روسیه قرار نگیرد، دستاورد قابل‌توجهی در عرصه مبارزه با تروریسم نخواهد داشت.

به‌طورکلی، ائتلاف بین‌المللی ضدداعش به دلیل چنددستگی بازیگران و تناقض اهداف آن‌ها، تاکنون حماسه‌ای خلق نکرده است. به‌طوری‌که در طی دو سال گذشته حملات هوایی آن در دو میدان عراق و سوریه از 15 هزار حمله هوایی تجاوز نکرده است. (4) حال اگر حساب ساده‌ای انجام دهیم، خواهیم دید که میانگین حملات هوایی ائتلاف بین‌المللی بر ضد اهداف گروه داعش در مناطق پراکنده در دو میدان عراق و سوریه از 19 حمله هوایی در روز تجاوز نمی‌کند، امری که بیان‌گر فقدان عزم و انگیزه در بین اعضای این ائتلاف برای مقابله با تروریسم است. برای روشن‌تر شدن مسئله به مقایسه ساده‌ای اشاره می‌کنیم.

در سال 1991 میلادی ایالات‌متحده آمریکا، رهبری یک ائتلاف بین‌المللی را که از 36 کشور، برای آزادسازی کویت تشکیل شده بود برعهده گرفت. در طی این عملیات، بمباران هوایی که به مدت 43 روز ادامه داشت زمینه را برای عملیات زمینی مهیا ساخت. در طی عملیات ائتلاف، جنگنده‌ها علاوه بر شلیک صدها موشک دوربرد توماهاک، حدود 110 هزار حمله هوایی را نیز اجرا نمودند. حملاتی که به ایجاد اختلال در ستون‌های ارتش عراق و نابودی بخش قابل‌توجهی از تجهیزات و مهمات آن انجامید.

علاوه بر آن ظرف چند ماه از آغاز حملات ائتلاف، ارتش سوریه با کمک پشتیبانی هوایی روس‌ها و هم‌پیمانانش موفق شد، پیروزی‌های چشمگیری را در جبهه‌های عملیاتی مختلف سوریه از جمله حلب، حماه، حمص، لاذقیه انجام دهد و مناطقی را که بیش از چهار سال در تصرف گروه‌های تروریستی قرار داشت، آزاد کند.

آمریکا و هم‌پیمانانش باید بدانند که داعش تنها تهدیدی برای منطقه خاورمیانه نیست، بلکه همه کشورهای جهان در معرض خطرها و تهدیدهای تروریستی قرار دارند.

چرایی عدم موفقیت ائتلاف

حال این پرسش به ذهن متبادر می‌شود که چرا به‌رغم اینکه دو سال از شکل‌گیری ائتلاف علیه داعش می‌گذرد، این ائتلاف نتوانسته است دستاورد و موفقیت چشمگیری کسب کند. در رابطه با دلایل عدم کارایی ائتلاف ضد داعش می‌توان به چند فاکتور اساسی اشاره کرد که عبارت‌اند از: بازی دوگانه آمریکا در مبارزه با داعش و کارنامه ابهام‌برانگیز برخی اعضای ائتلاف، فقدان انگیزه برخی همراهان ائتلاف در نبرد با داعش، واگرایی و عدم هماهنگی در ائتلاف بین‌المللی ضد داعش،‌ تضاد و تعارض منافع اعضای ائتلاف، فقدان زمان‌بندی در خاتمه نبرد با تروریسم و از همه مهم‌تر عدم حضور سوریه، ایران و روسیه در ائتلاف بین‌المللی علیه داعش است.

در حقیقت، تا زمانی که ائتلاف بین‌المللی در کنار سوریه، عراق، ایران و روسیه برای مبارزه با داعش قرار نگیرد و با این کشورها در تعامل نباشد، دستاورد قابل‌توجهی در عرصه مبارزه با تروریسم نخواهد داشت. آمریکا و هم‌پیمانانش باید این نکته را مدنظر قرار دهند که داعش تنها تهدیدی برای منطقه خاورمیانه نیست، بلکه همه کشورهای جهان در معرض خطرها و تهدیدهای تروریستی قرار دارند. از همین‌رو، می‌بایست سازوکارهای جهان‌شمول برای مبارزه با تروریسم و افراط‌گرایی اتخاذ شود. در این میان، اتخاذ تدابیری ازجمله: ایجاد اتاق‌های مشترک با هدف تبادل و به اشتراک‌گذاری اطلاعات، همکاری نظامی – امنیتی و افزایش همکاری بین کشورها در زمینه پیگیری افراد تحت تعقیب، تا حدودی می‌تواند به ریشه‌کن کردن پدیده تروریسم کمک نماید.

پی‌نوشت‌ها

1. https://airwars.org.

2. http://www.syriahr.com.

3. http://www.alwasatnews.com/news/1165913.html.

4. http://www.isna.ir/news/95050111848

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.