1. اولویت‌های سیاستی
  2. >
  3. مدیریت آب

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

9 اسفند 1393 ساعت 10:47 شماره مسلسل: 1100065

تصفیه بیولوژیکی (گیاه پالایی ) پسابهای شهری و صنعتی از طریق روش های نوین زراعت چوب در دوره های بهره برداری کوتاه مدت با مزایای گسترده زیست محیطی و اقتصادی

تصفیه بیولوژیکی (گیاه پالایی ) پسابهای شهری و صنعتی از طریق روش های نوین زراعت چوب  در دوره های بهره برداری کوتاه مدت  با مزایای گسترده زیست محیطی و اقتصادی

رسالت و وظیفه ما بعنوان نسل حاضر، حفاظت و نگهداری از جنگلهای باقیمانده، منابع طبیعی و منابع آبی بشدت تحلیل رفته برای نسل های بعدی است چرا که با تحلیل و از بین رفتن جنگلها و آلوده شدن و تحلیل رفتن منابع آبی موجود، نسل آینده قادر به واردات جنگلی که در طی قرنهای متمادی ایجاد شده و احیاء آبخوانها در دشتهای فرونشست کرده نخواهد بود. حال آنکه کمبودهای احتمالی محصولات کشاورزی از طریق واردات قابل جبران است و آب مجازی هم وارد کشور می شود .لذا با در نظر گرفتن مزایای متعددی که برای این طرح متصور است به نظر می رسد استفاده از پساب در بخش کشاورزی بجای توسعه جنگلکاری و زراعت چوب در کشور نه تنها سیاستی کاملا غلط می باشد بلکه با شرایط زیست محیطی بحرانی کنونی کشور، اصولا سیاست افزایش بهره وری آب در بخش کشاورزی بجای استفاده از پساب‌ها برای جبران بخشی اندک از تقاضای آب بایستی در اولویت برنامه‌های مسئولین مربوطه در کشور قرار گیرد. چرا که بگفته کارشناسان حدود 93 درصد از کل آب مصرفی ایران صرف آبیاری حدود 8.5 میلیون هکتار از اراضی زراعی با بهره وری پایین شده و سهم بخش شرب و صنعت از کل آب مصرفی بترتیب تنها 5.8 و 1.2 درصد می باشد. مضاف بر این، با توجه به بحران اشتغال در کشور بخصوص در جوامع روستایی و اشتغال زایی بالای این طرح، دولت با حمایت از این راهکار زیست محیطی قادر خواهد بود در کوتاه مدت بخش قابل ملاحظه ای از نگرانیهای بحق جامعه در خصوص آلودگیهای محیط زیستی ناشی از بکارگیری و رها سازی پسابها، بیکاری، خطرات بهداشتی تولید محصولات زراعی با پسابها، آلودگی هوا، بحران ریزگردها و موارد متعدد دیگر را بصورت کاملا علمی و کاربردی ، کاهش دهد.


مقدمه

در کشورهای پیشرفته برای حفظ سلامتی شهروندان و حفاظت از محیط زیست، بخصوص جلوگیری از آلودگی منابع آبی، خاکی، پسابهای تصفیه شده با رعایت حداکثری ضوابط زیست محیطی الزام آور برای آبیاری محصولات زراعی خاص مورد استفاده قرار گرفته و قوانین مربوطه در دوره های زمانی مشخص مورد بازنگری مجدد قرار می گیرند. در حالیکه درکشورهای در حال توسعه، نه تنها استفاده از پساب های تصفیه شده با رعایت کامل ضوابط زیست محیطی همراه نیست که گاها از فاضلاب های خام نیز برای آبیاری مزارع کشاورزی استفاده می شود. این کشورها در این زمینه فاقد یک سیاست زیست محیطی مناسب در زمینه استفاده اصولی از پساب ها بوده و به همین دلیل استفاده از این منابع در اغلب موارد با پیامدهای ناگوار بهداشتی، زیست محیطی و آلودگی منابع آب و خاک همراه می گردد. ایران به عنوان یکی از کشورهای خاورمیانه از یکطرف با کاهش منابع آب تجدید شونده مواجه بوده و از طرف دیگر سالیانه مقادیر معتنابهی از مواد آلاینده از طریق پساب های شهری و صنعتی وارد همین منابع آبی محدود باقیمانده می شود و گاها بطور مستقیم توسط کشاورزان جهت آبیاری مزارع مورد استفاده قرار می گیرد. یکی از راهکارهای اجرایی در دنیا جهت بهره برداری بهینه و اصولی از منابع آبی حاصل از پساب ها و جلوگیری از ورود آن به زنجیره غذایی شهروندان، تدوین الگوی کشت برای مصارف غیرخوراکی می باشد. لذا با عنایت به اینکه خطرات بهداشتی و ارزش های فرهنگی و زیباشناسى، استفاده از پساب فاضلاب برای تولید محصولات غذایی را در بسیاری از نقاط دنیا محدود کرده، روش زراعت چوب با درختان سریع الرشد در دوره های بهره برداری کوتاه مدت با توجه به پتانسیل بالای گیاه پالایی و مزایای متعدد زیست محیطی و اقتصادی میتواند یک گزینه بسیار مناسب تر برای استفاده از پساب برای آبیاری در کشور باشد.

ضرورت بررسی و کاربرد

اگرتصفیه ناقص و یا دفع نادرست فاضلاب صورت گیرد، یک منبع آلودگی و مضر برای سلامتی تشکیل میشود. با این حال، هزینه های تصفیه با استفاده از روش های رایج بسیار بالا است، و این هزینه های بالا عامل بازدارنده ای برای تصفیه فاضلاب در بسیاری از کشورهای در حال توسعه است. به عنوان یک ضرورت، کشورهای مختلف جهان در حال آزمایش انواع دیگری از تصفیه فاضلاب مانند استفاده از روشهای بیولوژیکی هستند. تصفیه بیو لوژیکی پساب ها، پاکسازی محیط زیست آلوده به فلزات سنگین، نیترات، فسفات، میکرو المانتها، آلاینده ‌های آلی، مواد نفتی و مواد پرتوزا از طریق زراعت گونه های هیبرید سریع الرشد مانند بید، صنوبر و اکالیپتوس با پتانسیل بالای گیاه‌پالایی امروزه جایگاه ویژه‌ای در دنیا پیدا کرده است و یکی از پروژه های موفق در زمینه تولید اقتصادی چوب درکشورهای پیشرفته جهان با رعایت حداکثر ضوابط زیست محیطی و بهره برداری از پساب می باشد.

با نگاهی به طرح شماتیک واحدهای عملیاتی تصفیه خانه های فاضلاب شهری در ایران ملاحظه می شود که وضعیت موجود در ایران متمرکز بر تصفیه فاضلاب تا مرحله ثانویه می باشد. باتوجه به اینکه هزینه های تصفیه با استفاده از روش های رایج بخصوص در مرحله ثالثیه بسیار بالا است و این هزینه بالا عامل بازدارنده ای برای تصفیه فاضلاب در بسیاری از تصفیه خانه های کشور است. لذا، بسیار مقرون به صرفه است که به روش جدید تصفیه بیولوژیکی فاضلاب که روشی کاملا علمی، اشتغالزا و سازگار با محیط زیست و توسعه پایدار است و یک راه حل مطمئن و در حال گسترش سریع در دنیا است روی بیاوریم، هنگامی که کار به درستی انجام شود روش نوینی که در اینجا معرفی میشود، بسیار ساده، کم هزینه و موثر بوده که هم توانایی دفع پساب و هم بهبود کیفیت آن را دارا میباشد. همچنین، آبیاری درختان خطرات بهداشتی کمتری در برخواهد داشت و از نقطه نظر اجتماعی از آبیاری محصولات کشاورزی قابل قبولتر می باشد.

زمانی که زراعتهای SRWC, SRPوSRC جایگزین محصولات کشاورزی مرسوم میگردد، باعث بهبود کیفیت آب های زیرزمینی میشود. در واقع، محققین مختلف بر این نکته اذعان دارند که استفاده از این روشهای زراعت چوب در مناطق کشاورزی مدیریت شده به بهبود کیفیت آب موجود منجرشده و تعهدات اتحادیه اروپا در مورد کیفیت آب بیان شده در دستورالعمل آب را در بر می گیرد (دستورالعمل Jørgensen و Mortensen (2000)، Eppler و همکاران 2007و EEA، 2008). همچنین با تعهدات مربوط به دستورالعمل های استفاده از زمین برای تولید محصولات کشاورزی برای تولید انرژی (بیوماس) مطابقت دارد. در بسیاری از موارد از سیستم کشت SRP و SRC در مقیاس بزرگ برای گیاه پالایی و حذف ترکیبات خطرناک استفاده می گردد و پتانسیل بالای گیاه پالایی درختان بید و صنوبر بر اساس تجمیع ترکیبات فلزات در بافت های گیاهی همراه با بیوماس بالا گزارش شده است.

تاریخچه ای مختصر

برای اولین بار در سوئد به منظور مقابله با بحران نفتی دهه 70 کاشت آزمایشی مزارع چوبی سریع الرشد کوتاه دوره SRC انجام شد. کشتهای آزمایشی بخشی از یک سیاست فشرده توسعه انرژی های تجدید پذیر(پاک) بود که هدف آن جایگزینی انرژی های فسیلی با منابع جدید انرژی بود. تحقیقات گسترده ای در مورد زیست شناسی گیاهی و سیستم های کشت و تولید گونه های سریع الرشد (توسکا ، Betulus، صنوبر و بید) انجام گرفت و از میان آنها کشت بید و صنوبر بهترین عملکرد را از نظر بهره وری و میزان تولید نشان داد. سپس، از این گیاهان برای تصفیه فاضلاب و گیاه پالائی خاکهای آلوده (فلزات سنگین) استفاده شد.

در حال حاضر، مزارعSRC بیش از 16000، هکتار زمین را در سوئد پوشش می دهد و بطور سیستماتیک ترکیبی از تولید بیوماس با استفاده از انواع مختلف از پساب را شامل میشود. همچنین در کشورهای دیگر اروپا، از جمله دانمارک، انگلستان، بلژیک، فنلاند، استونی، فرانسه، ایتالیا و ... تولید محصولات SRP و SRC با تاکید بر عملکرد تصفیه بیولوژیک آن توسعه داده شده است. تحقیق و توسعه استفاده ازSRP و SRC برای تصفیه فاضلاب در طول دهه گذشته در اکثر کشورهای پیشرفته جهان از جمله کانادا، آمریکا و استرالیا انجام شده و دانش قابل توجهی در مورد این موضوع به دست آمده است، تا جایی که از این روش به عنوان فیلتراسیون سبز (green filter (برای جذب فلزات سنگین و نیترات زدایی و حذف دیگر آلاینده ها از فاضلاب و پساب حاصله نام برده میشود. در برزیل، زراعت اکالیپتوس در دوره های بهره برداری کوتاه مدت برای تولید صنعتی زغال چوب، خمیر کاغذ، ساخت و ساز و تولید بیو انرژی مورد استفاده قرار می گیرد. استرالیا نیز به طور فزاینده در حال استفاده از این روش به عنوان یک راهکار موثر برای استفاده بی خطر و مولد تصفیه ثانویه فاضلاب، که تخلیه آن در رودخانه ها عامل اتروفیکاسیون و انباشت آب در بعضی از نقاط بوده است میباشد. در این کشور، زراعت چوب با اهداف گیاه پالایی بصورت موثری ازت و فسفر را از پساب قبل از آن که وارد آبهای سطحی و تحت الارض شود حذف نموده و دارای مزایای ثانویه در گسترش فضای سبز استرالیا و حمایت از صنایع محلی مرتبط با جنگل می باشد و مانند بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان، مساحت مزارع درختی آبیاری شده با پساب در استرالیا روز به روز در حال افزایش است.

مزایا

مزایای زیادی برای زراعت چوب با گونه های هیبرید سریع الرشد در روشهای SRP و SRC با استفاده از پساب های شهری وجود دارد که بطور خلاصه عبارتند از:

- استفاده بهینه از منابع آب و خاک در راستای توسعه پایدار و تغذیه ایمن آبخوانها؛

- فاکتورهای سلامت (کاهش خطر ناشی از آلودگی محصول غذایی با پاتوژن ها، نیترات و یا فلزات سنگین) ؛

- صرفه جوئی ارزی از طریق کاهش واردات چوب و حرکت موثر در نیل به خودکفائی در این بخش؛

- اشتغال زایی بالا و پایدار: این طرح قادر است در صورت حمایت دولت، هزاران شغل در سراسر کشور ایجاد نماید؛

- جلوگیری از ورود پساب ها به رودخانه ها و آلوده سازی منابع آبی؛

- بیابان زدایی و تثبیت شن های روان؛ ترسیب کربن؛ ضد عفونی هوا؛ تولید بیو انرژی؛

- بهبود چشم انداز و اکوتوریسم از طریق توسعه کمربندهای سبز اطراف شهرها، پارکهای جنگلی شهری و کشت جنگل در اطراف شهرها؛

- کاهش مشکل ریز گرد ها و جذب و تثبیت آنها؛

- افزایش رطوبت هوا، تعدیل دما، افزایش نفوذ بارشها در زمین و صرفه جویی در مصرف آب سالم؛

- اهمیت تنوع زیستی (اهمیت به عنوان زیستگاه پرندگان، تثبیت کننده آب و...) ؛

- صرفه جوئی در مصرف کودهای شیمیائی و میکرو المنتها به جهت غنی بودن پساب ها از ماکرو و میکرو المنت ها.

سخن پایانی

رسالت و وظیفه ما بعنوان نسل حاضر، حفاظت و نگهداری از جنگلهای باقیمانده، منابع طبیعی و منابع آبی بشدت تحلیل رفته برای نسل های بعدی است چرا که با تحلیل و از بین رفتن جنگلها و آلوده شدن و تحلیل رفتن منابع آبی موجود، نسل آینده قادر به واردات جنگلی که در طی قرنهای متمادی ایجاد شده و احیاء آبخوانها در دشتهای فرونشست کرده نخواهد بود. حال آنکه کمبودهای احتمالی محصولات کشاورزی از طریق واردات قابل جبران است و آب مجازی هم وارد کشور می شود .لذا با در نظر گرفتن مزایای متعددی که برای این طرح متصور است به نظر می رسد استفاده از پساب در بخش کشاورزی بجای توسعه جنگلکاری و زراعت چوب در کشور نه تنها سیاستی کاملا غلط می باشد بلکه با شرایط زیست محیطی بحرانی کنونی کشور، اصولا سیاست افزایش بهره وری آب در بخش کشاورزی بجای استفاده از پساب‌ها برای جبران بخشی اندک از تقاضای آب بایستی در اولویت برنامه‌های مسئولین مربوطه در کشور قرار گیرد. چرا که بگفته کارشناسان حدود 93 درصد از کل آب مصرفی ایران صرف آبیاری حدود 8.5 میلیون هکتار از اراضی زراعی با بهره وری پایین شده و سهم بخش شرب و صنعت از کل آب مصرفی بترتیب تنها 5.8 و 1.2 درصد می باشد. مضاف بر این، با توجه به بحران اشتغال در کشور بخصوص در جوامع روستایی و اشتغال زایی بالای این طرح، دولت با حمایت از این راهکار زیست محیطی قادر خواهد بود در کوتاه مدت بخش قابل ملاحظه ای از نگرانیهای بحق جامعه در خصوص آلودگیهای محیط زیستی ناشی از بکارگیری و رها سازی پسابها، بیکاری، خطرات بهداشتی تولید محصولات زراعی با پسابها، آلودگی هوا، بحران ریزگردها و موارد متعدد دیگر را بصورت کاملا علمی و کاربردی ، کاهش دهد.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.