1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست داخلی
  4. >
  5. انسان، جامعه و امنیت پایدار

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

2 آذر 1393 ساعت 15:08 شماره مسلسل: 4400040

تهدیدات جدید امنیتی و ظهور بیوتروریسم

تهدیدات جدید امنیتی و ظهور بیوتروریسم

با گسترش پدیده جهانی‌شدن، کشورها ناگزیر به رویارویی و پاسخگویی به تهدیدات و چالش‌هایی هستند که پیش‌ازاین در ادبیات امنیت نمود و جایگاهی نداشتند. تهدیدات امنیتی غیر‌سنتی، توسعه، بقا و بهزیستی نوع بشر و دولت‌ها را با تهدیدات و چالش‌های جدی روبه‌رو می‌کند. بر این اساس، تهدیدات امنیتی غیر‌سنتی ذاتاً غیرنظامی و فراملی هستند و درنتیجه جهانی‌شدن و انقلاب ارتباطات به‌سرعت پخش می‌شوند؛ بدین معنا تهدیدات غیر‌سنتی خطرناک‌تر از تهدیدات سنتی هستند زیرا این تهدیدات نهادهای حکومتی و جمعیت‌های غیرنظامی (مدنی) را تهدید می‌کنند و خاستگاه آن‌ها، انسان غیردولتی و عوامل طبیعی است. بر این اساس، وقوع تهدیدات غیر‌سنتی، پیش‌بینی‌ناپذیر است و افزایش و تحرک و گسترش فعالیت افراد، شدت انتشار و تکثیر سریع آن‌ها را در جهان تشدید می‌کند.<br/>یکی از حوزه‌های اصلی این تهدیدات غیر‌سنتی و جدید، تهدیدات زیستی است. شمار فزاینده‌ای از تهدیدات غیر‌سنتی زیستی از قبیل تروریسم بیولوژیک، فرسایش محیطی فرا‌مرزی، کاهش منابع، شیوع و گسترش بیماری‌های واگیردار، کمبود مواد خوراکی ازجمله تحولات و تهدیدات دو دهة گذشته بوده‌اند که با خاستگاه‌های مختلف در سطوح ملی و بین‌المللی سر برآورده‌اند و پیش‌ازاین، طی تاریخ بشر بدین‌سان وجود نداشته به‌گونه‌ای که پیامدهای نگران‌کننده‌ای برای کشورهای خاص یا جامعه بین‌الملل به دنبال داشته‌اند.<br/>


مقدمه
با گسترش پدیده جهانی‌شدن، کشورها ناگزیر به رویارویی و پاسخگویی به تهدیدات و چالش‌هایی هستند که پیش‌ازاین در ادبیات امنیت نمود و جایگاهی نداشتند. تهدیدات امنیتی غیر‌سنتی، توسعه، بقا و بهزیستی نوع بشر و دولت‌ها را با تهدیدات و چالش‌های جدی روبه‌رو می‌کند. بر این اساس، تهدیدات امنیتی غیر‌سنتی ذاتاً غیرنظامی و فراملی هستند و درنتیجه جهانی‌شدن و انقلاب ارتباطات به‌سرعت پخش می‌شوند؛ بدین معنا تهدیدات غیر‌سنتی خطرناک‌تر از تهدیدات سنتی هستند زیرا این تهدیدات نهادهای حکومتی و جمعیت‌های غیرنظامی (مدنی) را تهدید می‌کنند و خاستگاه آن‌ها، انسان غیردولتی و عوامل طبیعی است. بر این اساس، وقوع تهدیدات غیر‌سنتی، پیش‌بینی‌ناپذیر است و افزایش و تحرک و گسترش فعالیت افراد، شدت انتشار و تکثیر سریع آن‌ها را در جهان تشدید می‌کند.
یکی از حوزه‌های اصلی این تهدیدات غیر‌سنتی و جدید، تهدیدات زیستی است. شمار فزاینده‌ای از تهدیدات غیر‌سنتی زیستی از قبیل تروریسم بیولوژیک، فرسایش محیطی فرا‌مرزی، کاهش منابع، شیوع و گسترش بیماری‌های واگیردار، کمبود مواد خوراکی ازجمله تحولات و تهدیدات دو دهة گذشته بوده‌اند که با خاستگاه‌های مختلف در سطوح ملی و بین‌المللی سر برآورده‌اند و پیش‌ازاین، طی تاریخ بشر بدین‌سان وجود نداشته به‌گونه‌ای که پیامدهای نگران‌کننده‌ای برای کشورهای خاص یا جامعه بین‌الملل به دنبال داشته‌اند.
تهدیدات امنیتی جدید
همزمان با گسترش پدیده‌جهانی‌شدن، شاهد آن هستیم که مقولة امنیت هم ازنظر مرجع، هم ازنظر ابعاد و گستره و هم ازنظر سطوح و اهداف تفسیری توسعه پیداکرده است و این موضوع به‌خوبی در مکتب کپنهاگ موردبررسی، تبیین و تحلیل قرارگرفته است. در این خصوص بیوتروریسم نوین به‌عنوان یکی از تهدیدات جدی برای امنیت انسان‌هایی که ساکن فضاهای جغرافیایی خاص ازجمله شهرهای بزرگ، شهرهای مرزی و شهرهای ساحلی هستند مطرح‌شده است که باید برای مقابله با آن اقدامات لازم صورت پذیرد.
بنابراین امروزه کشورها ناگزیر به رویارویی و پاسخگویی به تهدیدات و چالش‌هایی هستند که پیش‌ازاین در ادبیات امنیت نمود و جایگاهی نداشتند. تهدیدات امنیتی غیر‌سنتی، توسعه، بقا و بهزیستی نوع بشر و دولت‌ها را با تهدیدات و چالش‌های جدی روبه‌رو می‌کند. بر این اساس، تهدیدات امنیتی غیر‌سنتی ذاتاً غیرنظامی و فراملی هستند که درنتیجه جهانی‌شدن و انقلاب ارتباطات به‌سرعت پخش می‌شوند. بدین معنا تهدیدات غیر‌سنتی خطرناک‌تر از تهدیدات سنتی هستند، زیرا:
1. این تهدیدات نهادهای حکومتی و جمعیت‌های غیرنظامی (مدنی) را تهدید می‌کنند و خاستگاه آن‌ها انسان غیردولتی و عوامل طبیعی است. ازاین‌رو، تهدیدات ممکن است نتیجه اعمال مشخص اشخاص و گروه‌های اجتماعی باشند تا اقدامات دولتی. بر این اساس، وقوع تهدیدات غیرسنتی، پیش‌بینی‌ناپذیر است و افزایش و تحرک و گسترش فعالیت افراد، شدت انتشار و تکثیر سریع آن‌ها را در جهان تشدید می‌کند.
2. اثرات غیرمستقیم این امور می‌توانند موجب زیان‌های هنگفت اقتصادی برای منطقه یا کل جهان شود (کاویانی راد، 1390: 88-89).
یکی از حوزه‌های اصلی این تهدیدات غیر سنتی و جدید، تهدیدات زیستی است. شمار فزاینده‌ای از تهدیدات غیر‌سنتی زیستی و اجتماعی از قبیل بیوتروریسم، فرسایش محیطی فرامرزی، کاهش منابع، شیوع و گسترش بیماری‌های واگیردار، کمبود مواد خوراکی، خریدوفروش کودکان، قاچاق مواد مخدر، خریدوفروش تسلیحات، مهاجرت‌های غیرقانونی، توریسم جنسی، سوءتغذیه و آسیب‌های اجتماعی ازجمله تحولات و تهدیدات دو دهه گذشته بوده‌اند که با خاستگاه‌های مختلف در سطوح ملی و بین‌المللی سر‌برآورده‌اند.
بنابراین، در عصر جهانی‌شدن، تحولات تکنولوژیک و ابداعات و اختراعات جدید علمی، تروریست‌ها هم به دنبال استفاده از ابزارهای مؤثر برای گسترش ارعاب، ترس و خشونت هستند تا از این طریق قدرت چانه‌زنی خود را بالا ببرند. حتی امروزه صحبت از ابر تروریسم به میان آمده است که به معنای استفاده تروریست‌ها از سلاح‌های کشتارجمعی مثل سلاح‌های بیولوژیک، شیمیایی، رادیواکتیو و هسته‌ای است. درنتیجه بیوتروریسم به معنای استفاده از سلاح‌های بیولوژیک در حملات تروریستی است و ویروس‌ها، باکتری‌ها و قارچ‌ها می توانند در این نوع از تروریسم مورداستفادة تروریست‌ها قرار گیرند؛ به‌عنوان نمونه، سیاه‌زخم، طاعون، آبله و... سموم بسیار متنوع و متعددی از ویروس‌ها و باکتری‌ها هستند که در تولید سلاح‌های بیولوژیک از آن‌ها استفاده‌شده است (Teckman, 2013: 8).
بیوتکنولوژی، بیوتروریسم و تهدید امنیت انسانی
قدرت و توانمندی بیوتکنولوژیک به‌سرعت درحال‌توسعه و افزایش است. این روند از زمانی که مزایای امنیت غذایی، بهداشتی و اقتصادی مهندسی ژنتیک آشکارشده‌است به‌صورت بی‌وقفه‌ای ادامه داشته‌است؛ بنابراین انقلاب بیوتکنولوژیک قدرت مخربی را در دست گروه‌ها و افراد و دولت‌ها داده‌است که از آن برای رسیدن به اهداف خود بهره‌برداری‌کنند؛ بنابراین می‌توان گفت که در حوزة بیوتکنولوژیک ما وارد یک دوره غیرقابل‌پیش‌بینی شده‌ایم. درواقع می‌توان گفت که از دهه 1990، چهار جریان مهم چشم‌انداز امنیت زیستی را با چالش مواجه کرده است که عبارت‌اند از:
الف) بیماری‌های عفونی در حال گسترش:
اگرچه سابقه بیماری ایدز و بسیاری از بیماری‌های عفونی و مهلک به دهة 1990 برمی‌گردد اما در طول دو دهه گذشته هرساله بیماری‌های جدیدی مثل سارس، آنفلوانزا و ابولا شایع شده و در میان مردم دنیا گسترش پیداکرده‌اند. البته نوعی مقاومت دارویی علیه بیماری‌هایی همچون سل نیز وجود داشته‌است؛ بنابراین این بیماری‌ها به‌عنوان یکی از تهدیدات عمده امنیت زیستی هستند که سبب توجه ویژه به آن‌ها در سطوح مختلف شده‌است. درواقع ویروس ابولا می‌تواند به‌عنوان مصداقی از بیوتروریسم تلقی شود و تهدیدی عمده برای امنیت ملی کشورها و حتی امنیت انسانی باشد و به‌عنوان عامل تروریستی در اختیار تروریست‌ها قرار‌گیرد (Teckman, 2013:8).
ب) تروریسم با تلفات جدید:
اگرچه پدیده تروریسم در طول تاریخ مطرح بوده‌است و سابقة بسیار طولانی دارد اما حمله به برج مرکز تجارت جهانی در فوریه 1993، حمله تروریستی آئوم شینریکیو در مترو توکیو در مارس 1995 و بمب‌گذاری در شهر اوکلاهاما در آوریل 1995 (ر.ک:‌ کاستلز، 1380: جلد دوم، فصل دوم) به‌عنوان اولین اقدامات تروریستی در دهه 1990، تنوع گروه‌هایی را که هدف کشتارجمعی قرارگرفته‌اند آشکار کرد. به تعبیر دیگر یکی از تهدیدات عمده و مهم در جهان کنونی استفاده گروه‌های تروریستی مثل القاعده از سلاح‌های کشتارجمعی ازجمله سلاح‌های بیولوژیک است. می‌توان گفت در بین سلاح‌های کشتارجمعی، سلاح‌های هسته‌ای و بیولوژیک از همه خطرناک‌تر هستند و توجه کافی به سلاح‌های بیولوژیک صورت نگرفته است.
ج) نقض گسترده کنوانسیون سلاح‌های سمی و بیولوژیک :
نقض گسترده کنوانسیون سلاح‌های سمی و بیولوژیک درنتیجه پایان جنگ سرد اتفاق افتاده است. دولت‌های عضو این کنوانسیون تعهد کرده‌اند که سلاح‌ها، سموم و عوامل بیولوژیک را توسعه ندهند، تولید نکنند، ذخیره نکنند،‌ ابقا و نگهداری نکنند و به دست نیاورند؛ اما به‌عنوان‌مثال عراق که از امضاکنندگان این کنوانسیون(عراق در 1991 آن را تصویب کرد) بود. برنامه تولید پنهان سلاح‌های بیولوژیک با استفاده از سیاه‌زخم و دیگر عوامل سمی به‌صورت مخفیانه انجام داد. شوروی سابق هم در فاصله سال‌های 1989 تا 1991، اصلی‌ترین مجتمع‌های تسلیحات بیولوژیک را در اختیار داشت و برنامه‌های غیرقانونی در این زمینه اجرا کرد.
د) پیشرفت‌های چشمگیر در بیوتکنولوژی:
کشف ساختار DNA در 1953 و تقریباً 20 سال بعد اختراع موجوداتی با صفات ارثی جدید نشان‌دهندة این موضوع بود که تکنولوژی DNA برای اولین بار اجازه دست‌کاری مستقیم ژن موجودات زنده را به‌منظور رسیدن به اهداف خاص داد. در ادامه دیگر ابداعات بیوتکنولوژیک مثل PCR در دهه 1980، به هم آمیختن ژن‌ها در دهه 1990 و دیگر تکنولوژی‌های بیولوژیک اتفاق افتاد به‌طوری‌که در فاصله 1993 تا 1999 صنعت بیوتکنولوژی در آمریکا دو برابر شد و همزمان در بقیه نقاط جهان هم گسترش پیدا کرد. به‌عنوان نمونه امروزه چین 20000 نفر دارد که در 200 آزمایشگاه بیوتکنولوژی مشغول به کار هستند. سنگاپور هم میلیاردها دلار در حوزة بیوتکنولوژی سرمایه‌گذاری کرده‌است و ستون چهارم اقتصاد آن را تشکیل می‌دهد(Chyba and Greninger, 2004: 144-145).
بنابراین، بیوتروریسم یکی از شاخه‌های مهم تروریسم است که در آن از موجودات زنده یا فراورده‌های آن علیه انسان یا سایر موجودات زنده و محیط‌زیست استفاده می‌شود. دیوید ال. هاکسول معتقد است که بیوتروریسم یا تروریسم زیستی، یک اقدام است که عوامل زیستی را مورد هدف قرار‌می‌دهد. در تروریسم زیستی، عوامل زیستی می‌توانند در محدودة وسیعی از مرگ‌ومیر معمولی تا ناتوانی لحظه‌ای قرار‌گیرند. تهدید تروریسم زیستی موجب ترس در مردم و آسیب‌های اساسی در سطح ملی هم می‌شود.
اسکاد و شاو هم معتقدند که بیوتروریسم به‌کارگیری بیماری‌های مختلف از قبیل قارچ‌ها، ویروس‌ها و باکتری‌ها توسط دشمن برای از بین بردن محصولات مهم و کاهش عملکرد است که باهدف ایجاد ترس و وحشت در مردم صورت می‌گیرد و ممکن است تلفات سنگین نیز به همراه داشته باشد. طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت، بیوتروریسم به معنی تهدید مستقیم مردم توسط عوامل بیولوژیک است (خواجه امیری و شرقی دولت‌آبادی، 1391:‌101).
استفاده از عوامل زنده بیماری‌زا مانند باکتری‌ها و ویروس‌های بیماری‌زا برای از بین بردن و ناتوان کردن افراد به‌عنوان تهدیدی در طی تاریخ، به‌ویژه در قرون گذشته علیه انسان‌ها مطرح بوده است و متأسفانه به‌رغم منع قانونی استفاده از میکروارگانیسم‌ها برای اهداف غیرانسانی برحسب قطعنامه‌های مصوب سازمان ملل متحد، امروزه ابعاد تازه‌ای به خود گرفته است (حاتمی،1383:‌ 65) که در ادامه به چند مورد از این عوامل بیماری‌زا اشاره می‌شود.
سیاه‌زخم سبب بیماری فراگیر و همه‌گیر در بیشتر نقاط جهان شده است. بین هشت‌تا بیست هزار تخم قارچ آن سبب مرگ‌ومیر در انسان می‌شود. این تخم‌ها بسیار مقاوم هستند و می‌توانند برای سال‌ها در آب و در خاک زنده بمانند. این باکتری‌ها می‌توانند به‌راحتی در شهرها و دیگر مناطقی که هدف حمله تروریستی هستند باقی بمانند. تشخیص و درمان فاز اول بیماری آسان است. نشانه‌ها و علائم اولیه آن شبیه نشانه‌ها و علائم آنفولانزای معمولی است. در طول این زمان باکتری سیاه‌زخم برای مدت چند روز در وضعیت نهفتگی قراردارد؛ اما فاز دوم بیماری معمولاً کشنده است زیرا سبب می‌شود که سم زیادی در بدن موجودات زنده که قبلاً به آن آلوده‌شده‌اند تکثیر شود و باعث تخریب ریه و درنهایت مرگ 95% آن‌ها ظرف مدت 7 روز شود. تنها 8 گرم از باکتری برای مرگ و کشتن تعداد قابل‌توجهی از انسان‌هایی که در فاصله یک‌چهارم مایلی آن قرار دارند کافی است.
همچنین آلفاتوکسین و میکوتوکسین (سموم قارچی طبیعی که سبب بیماری در انسان و دام می‌شوند) هم می‌توانند در زمین‌های کشاورزی یافت شوند. این سموم تخریب‌کننده سیستم ایمنی بدن بوده و حتی منجر به سرطان در انسان‌ها می‌شود. به دست آوردن مواد خامی که برای تولید این سموم لازم است راحت است (Skawinska, 2009: 9).
سموم غذایی هم از دیگر عواملی است که در بیوتروریسم می‌تواند مورداستفاده قرار‌گیرند. این سموم تقریباً در همه‌جا یافت می‌شوند. مهم‌ترین این سموم عبارت‌اند از:
الف) استافیلوکوک :
مهم‌ترین عامل مسمومیت غذایی استافیلوکوکها هستند. آمارها نشان می‌دهد که بین 75 تا 95% کل مسمومیت‌ها به‌وسیله این باکتری ایجاد می‌شود. سم استافیلوکوک بیشتر در غذاهای گوشتی، شیر و فراورده‌های آن و به‌خصوص شیرینی خامه‌دار تولید می‌شود. غذاهایی که در هر گرم آن‌ها تعداد استافیلوکوک‌ها بیش از یک‌میلیون باشد خطرناک هستند.
ب) سالمونلا :
برخلاف استافیلوکوکها که سم آن‌ها در غذاها باعث مسمومیت و حتی مرگ می‌شود سالمونلا به‌وسیله غذا وارد بدن شده و رشد آن‌ها در بدن است که باعث مسمومیت می‌شود. درواقع در این مورد غذاها نقش منتقل‌کننده میکروب به بدن را ایفا می‌کنند. مسمومیت‌های سالمونلایی اغلب با خوردن تخم‌مرغ، گوشت مرغ، سایر گوشت‌ها آلوده، شیرینی و فراورده‌های آن و سبزیجات ایجاد می‌شود و در کودکان و افراد مسن می‌توانند باعث مرگ شوند.
ج) کلستریدیوم بوتولینوم :‌
این باکتری با دو مسمومیت قبلی چه ازنظر درجه مسمومیت و چه ازنظر موقعیت باکتری برای تولید سم متفاوت است. کلستریدیوم بوتولینوم برخلاف دو مورد قبل که هوازی بودند بی‌هوازی است؛ بنابراین فقط خوردن غذاهای سربسته و کنسرو است که در صورت آلوده بودن قادر به ایجاد مسمومیت است. سم کلستریدیوم به‌وسیله باکتری به محیط اطرافش ترشح می‌شود و یکی از قوی‌ترین سمومی‌است که تابه‌حال شناخته‌شده است و تنها 2/. میکروگرم آن برای مرگ یک انسان کافی است (کازرونی، 1387: 167).
بنابراین سموم غذایی در هرجایی می‌توانند وجود داشته باشند و مردم با خوردن غذاهایی که حاوی این باکتری‌ها هستند به بیماری دچار می‌شوند. هذیان، خشکی‌دهان، مشکلات بلع، مشکلات صحبت کردن، فلج و رعشه و ایست تنفسی ازجمله نشانه‌های مسمومیت شدید با این سموم غذایی است.
روغن کرچک هم یکی از مواد اصلی طبیعی توکسین است که از باقلای علوفه‌ای استخراج می‌شود و استنشاق کمتر از یک میلی‌گرم آن باعث مرگ می‌شود به‌عنوان نمونه از روغن کرچک برای کشتن جرج مارکوف -مخالف و معترض بلغاری ساکن لندن- استفاده شد. پراکندگی و انتشار روغن کرچک در هوا مؤثرترین حالت اثرگذاری آن بر روی انسان است. انتشار این سم در هوا در محیط‌های سربسته مثل کشتی، هواپیما و اتوبوس می‌تواند توسط تروریست‌ها مورداستفاده قرار گیرد (Skawinska, 2009: 9).
درمجموع می‌توان گفت که حملات بیولوژیک، محتمل‌تر از حملات هسته‌ای و کشنده‌تر از حملات شیمیایی است. نوع دیگری از بیوتروریسم اکوتروریسم است که به‌عنوان تروریسم زیست‌محیطی یا اکولوژیک شناخته می‌شود و در جهان گسترش‌یافته و جهانگیر شده است. این نوع از تروریسم سبب تغییرات زیست‌محیطی مضر و خطرناک می‌شود و مردم هدف اصلی اکوتروریسم محسوب می‌شوند. به‌عنوان نمونه آلاینده‌های زیست‌محیطی سبب فرسایش محیطی زیست می‌شوند و تأثیرات شدیدی مثل آلودگی هوا و کاهش میانگین عمر انسان دارند. اکوتروریست‌ها معمولاً تأسیسات نفتی را هدف قرار می‌دهند و در این رابطه نشت نفت خام از خطوط آسیب‌دیده، پالایشگاه‌ها، چاه‌های نفت یا تانکرهای حمل نفت سبب آلودگی هوا میشوند (Skawinska, 2009: 9).
نوع دیگری از بیوتروریسم، اگروتروریسم است. هر عاملی که باعث تخریب اکوسیستم‌ها، کاهش تولید محصولات گیاهی و دامی، آلوده شدن محصولات آن‌ها شده و سبب پخش و شیوع عوامل بیماری‌زا توسط گیاهان و احشام و محصولات آنها بشود و امنیت زنجیره غذایی جامعه را به خطر بیندازد، نوعی اقدام آگرو تروریستی تلقی می‌شود. هدف اصلی این نوع تروریسم، به خطر انداختن امنیت زنجیره غذایی کشورها است. موضوع امنیت زنجیره غذایی بسیار گسترده است و شامل سلامت انسان، گیاهان و مزارع، احشام و طیور و ... می‌شود. بیوتروریسم کشاورزی که خود جزئی از اگروتروریسم می‌باشد، شامل استفاده از بیماری‌های حیوانی و گیاهی به‌منظور ایجاد آسیب و تخریب وسیع در بخش کشاورزی است که آسیب‌های اقتصادی، خطرات انسانی و حتی ایجاد هراس در انسان‌ها را به دنبال خواهد داشت. اگروتروریسم باعث ضررهای اقتصادی به افراد، تجارت و دولت می‌شود.
در خصوص دلایل استفاده تروریست‌ها از عوامل بیولوژیک می‌توان به مؤلفه‌های زیر اشاره کرد:
1-برای تولید و به‌کارگیری سلاح‌های بیولوژیک، داشتن علوم و مهارت‌های نسبی میکروب‌شناسی کافی‌است. به‌عبارت‌دیگر حتی در کشورهایی هم که ازلحاظ علم میکروب‌شناسی خیلی پیشرفت نداشته‌اند ساخت این نوع سلاح‌ها عملی است.
2-تولید سلاح‌های بیولوژیک به لحاظ قیمت بسیار ارزان است و وسایل پخش‌کننده این عوامل هم از طریق منابع تجاری به‌راحتی قابل تهیه است.
3-فعالیت‌های بیوتروریستی در محیط شهرها، بدون اینکه جابجایی زیادی برای عوامل به کار رونده حادث شود، به‌راحتی و آسانی قابل انجام است.
3- تشخیص و شناسایی عوامل بیولوژیک به‌آسانی مقدور نیست و با حواس پنج‌گانه قابل دریافت نیستند. با تجهیزات و امکانات پیشرفته امکان بررسی و شناخت آن‌ها وجود داردکه این شناسایی نیز مدتی طول می‌کشد و طی این مدت احتمالاً عامل، اثر خود را که همان بیماری است به وجود خواهد آورد.
4- برای انجام یک حمله بیولوژیک الزامی نیست که مقادیر بسیار زیاد از این عوامل استفاده شود. ازآنجایی‌که عوامل بیولوژیک خود تکثیر کرده و زیاد می‌شوند، لذا مقادیر بسیار اندکی از آن‌ها برای رسیدن به اهداف از پیش تعیین‌شده کفایت می‌کند.
5- دفاع در برابر عوامل بیولوژیک بسیار مشکل‌است. این مشکل در کشورهایی که ازنظر سازماندهی و سرویس‌های بهداشتی و درمانی در درجات پایین قرار دارند (کشورهای درحال‌توسعه) بسیار حادتر است.
6- برای ساخت، تولید، انبار و ذخیره‌سازی سلاح‌های اتمی و حتی شیمیایی نیاز به وجود تأسیسات بزرگ است و عملاً‌ ساخت و آزمایش این‌گونه سلاح‌ها به طور مخفیانه امکان‌پذیر نیست، اما سلاح‌های بیولوژیک در خفا و تحت پوشش تحقیقات آزمایشگاهی، بیولوژیکی و میکروب‌شناسی انجام می‌شود.
7- اثر عوامل بیولوژیک، فوری و آنی نیست. این دوره کمون یک برتری را برای این سلاح‌ها به وجود آورده‌است؛ زیرا هدف‌های مورد اصابت تا مدت‌ها بعد از حمله مشخص نخواهند شد.
8- سلاح‌های بیولوژیک می‌توانند اثرات ثانویه‌ای را به دنبال داشته باشند، مثلاً یک عملیات کوچک علیه یک هدف موضعی و محلی می‌تواند یک بیماری همه‌گیر گسترده به بار آورد.
9- سهولت و ارزانی تولید مقادیر کم آن‌ها، به‌سرعت و با امکانات بسیار ناچیزی امکان‌پذیر است (شاه‌حسینی، 1380:‌205؛ Teckman, 2013: 8).


منابع
احتشامی، علی (1386)؛ تروریسم شیمیایی تهدیدی آشکار برای امنیت عمومی، فصلنامه دانش انتظامی، سال نهم، ‌شماره چهارم، صص 166-183.
جهانگیری، کتایون و سید جمال‌الدین،طبیبی، (1382)؛ مدیریت بلایا:‌ ارائه الگویی برای برنامه‌ریزی اثربخش در مقابله با بیوتروریسم. فصلنامه پایش، سال دوم، شماره سوم، صص 205-214.
حاتمی، حسین (1383)؛ اپیدمیولوژی بالینی و کنترل بیماری‌های مرتبط با بیوتروریسم، تهران: وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی کرمانشاه، مرکز مدیریت بیماری‌ها، مرکز نشر صدا.
خواجه امیری،مهدی و سهراب، شرقی دولت‌آبادی (1391)؛ بررسی نقش بیوتروریسم در امنیت غذایی جمهوری اسلامی ایران در دهه 1380، فصلنامه امنیت‌پژوهی، سال یازدهم، شماره 38، تابستان، صص 97-137.
شاه‌حسینی، محمدحسن(1380)؛ بیوتروریسم:‌ شبح جنگ‌های بیولوژیک، طب نظامی، سال چهارم، شماره 3، زمستان، صص 201-209.
شیهان، مایکل(1388)؛ امنیت بین‌الملل، ترجمه سیدجلال دهقانی فیروزآبادی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
قاسمی، محمدعلی(1384)؛ امنیت انسانی: مبانی مفهومی و الزامات راهبردی، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال هشتم، شماره چهارم، زمستان: 831-817.
کازرونی، جهانگیر (1387)؛ مسمومیت‌های غذایی، فصلنامه محیط شناسی، صص 165-184.
کاستلز،مانوئل (1380)؛ عصر اطلاعات: ‌قدرت و هویت، ترجمه حسن چاووشیان. جلد دوم. تهران:‌ طرح نو.
کاویانی‌راد، مراد (1390)؛ امنیت زیست‌محیطی از منظر ژئوپلتیک، نشریه تحقیقات کابردی علوم جغرافیایی، جلد 20، ش 23، زمستان، صص 85-106.
یزدان‌فام، محمود (1386)؛ دگرگونی در نظریه‌ها و مفهوم امنیت بین‌المللی، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره 38، صص 726-750.
Adler, Emanuel and Barnett, Michael (eds) (1998). Security Communities. Cambridge: Cambridge University Press
Alagappa, Muthial (1998). "Asian Security: Key Facts and Explanations". In: Alagappa, Muthial (ed.) Asian Security Practice: Material and Ideational Influences. (Stanford: Stanford University Press)
Arab Human Development Report (2009). United Nations Development Programme: Regional Burden for Arab States, United Nations
Bajpai, Kant (2000) Human Security: Concept and Measurement. New Delhi: Kroc Institute Occasional Paper, 19: August 2000
Chyba, Christopher F. and Greninger, Alex L. (2004).”Biotechnology and Bioterrorism: An Unprecedented World”. Survival, Vol.46, No.2, summer, pp: 143-162.
Keizo, Obuchi (1999), "Opening Remarks", in The Asian Crisis and Human Security.( Tokyo: Japan Center for International Exchange)
Mack, Andrew(2002). Report on the Feasibility of Creating an Annual Human Security Report, Program on Humanitarian Policy and Conflict Research, Harvard University Press.
Sen, Amartya(2002). Basic Education and Human Security. Kolkata, 2-4 January 2002
Shultz, Richard (1997). Security Studies for the 2Lth Security. Potomac Books
Skawinska, Mirostawa (2009).”Bioterrorism and Ecoterrorism: Contemporary Dangers for the International Safety” Medical Studies, Vol.16, pp: 1-17.
Tadjbakhsh, Shahrbanou and Anuradha M. Chenoy (2007), Human Security: Concepts and Implications. (London: Routledge)
Teckman, Amanda M. (2013).”The Bioterrorist Threat of Ebola in East Africa and Implications for Global Health and Security” Global Policy Essay, May, pp: 1-15.
UNDP (United Nations Development Program) (1994), Human Development Report 1994 (NewYork: Oxford University Press)

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.