1. اولویت‌های سیاستی
  2. >
  3. امنیت منطقه‌ای و تهدید افراط‌گرایی

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

4 آبان 1395 ساعت 16:05 شماره مسلسل: 3300249

روند‌ها و پیچیدگی‌های عملیات بازپس‌گیری موصل

روند‌ها و پیچیدگی‌های عملیات بازپس‌گیری موصل

داعش، موصل را پایتخت خلافت مورد ادعای خود توصیف کرده است؛ بنابراین نیروهای داعش برای حفظ و تسلط بر این شهر تا پای جان خواهد جنگید. از طرف دیگر، آزادسازی موصل از چنگ داعش برای دولت مرکزی بغداد به‌‌ همان میزان تعیین‌کننده و سرنوشت‌ساز است که سقوط آن، ثبات سیاسی را در بغداد متشنج و آشفته کرد.

موصل، نخستین مقصد هجوم گسترده نیروهای داعش به شهرهای عراق بود. عناصر داعش در ۱۰ ژوئن ۲۰۱۴، در یک اقدام بى‏سابقه به موصل مرکز استان نینوا یورش برده و ظرف چند ساعت این شهر را بدون کوچک‌ترین درگیری با نیروهای ارتش عراق تصرف کردند. این عملیات که با توافق بازیگران منطقه‌ای و خیانت فرماندهان بعثی ارتش عراق صورت گرفت، از یک‌سو خسارت شدیدی به حیثیت سیاسی عراق وارد ساخت و از سوی دیگر، موجب صدمات زیادی به ارتش و نیروهای امنیتی این کشور شد، به‌نحوی‌که چهار لشکر از هفت لشکر عراق مضمحل و تسلیحات و ادوات نظامی زیادی به دست عناصر داعش افتاد.

نیروهای داعش پس از تصرف کامل موصل، ساختمان شورای استان نینوا در این شهر، فرودگاه بین‌المللی موصل و همچنین زندان «التسفیرات» واقع در شرق موصل، زندان «بادوش» در غرب موصل و زندان اداره مبارزه با تروریسم واقع در مرکز موصل را به تصرف خود درآوردند. آن‌ها همچنین، انبارهای ذخیره مواد تسلیحاتی استان، مراکز امنیتی و نظامی و ساختمان شعبه‌ای از بانک مرکزی را در دست گرفتند. افراد مسلح، با حمله به انبارهای سلاح، انواع سلاح‌های سنگین، از جمله بالگرد‌ها و خودروهای زرهی و تانک‌ها را تصاحب کردند.

به طور کلی، جهش ژوئن ۲۰۱۴ دستاورد بزرگی برای داعش و پیامد منفی برای عراق و منطقه در برداشت. از جمله دستاوردهای اشغال موصل برای داعش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. روند واپایش بر مساحت زیادی از جغرافیای عراق برای داعش کاتالیزوری برای استیلا بر منابع عظیم نفتی و آبی بود.

۲. استیلای داعش بر ۱۵۰۰ نوع از آلات جنگی، از جمله تانک‌های أپرانر، و ماشین‌های زرهی و توپ‌خانه‌های سنگین و مهمات دیگر.

۳. سیطره داعش بر بخش وسیعی از جغرافیای عراق، زمینه را برای اعلام دولت و خلافت اسلامی فراهم ساخت؛ ۴. داعش به تبع اشغال موصل، مناطق دیگری از سوریه را تصرف کرد؛ علاوه بر آن نیروهای داعش به مراکز ارتش لبنان در شهر عرسال اقدام به حمله کردند.

موقعیت ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی نینوا باعث اهمیت راهبردی زیاد این استان شده است. استان نینوا که شهر موصل مرکز آن است بیش از سه میلیون نفر جمعیت دارد و دومین استان بزرگ عراق از نظر مساحت است. این استان در مرزهای غربی عراق با سوریه قرار دارد و افراد مسلح از طریق مرزهای سوریه و عراق وارد آنجا می‌شوند. از همین‌رو، موصل برای دولت عراق و گروه داعش اهمیت کلیدی دارد. داعش، موصل را پایتخت خلافت مورد ادعای خود توصیف کرده است؛ بنابراین نیروهای داعش برای حفظ و تسلط بر این شهر تا پای جان خواهد جنگید. از طرف دیگر، آزادسازی موصل از چنگ داعش برای دولت مرکزی بغداد به‌‌ همان میزان تعیین‌کننده و سرنوشت‌ساز است که سقوط آن، ثبات سیاسی را در بغداد متشنج و آشفته کرد.

به هر حال عملیات آزادسازی موصل سرانجام پس از ماه‌ها کشمکش و اختلافات و رایزنی‌های سیاسی در ۱۷ اکتبر ۲۰۱۶ به فرمان حیدر العبادی، نخست‌وزیر و فرمانده کل نیروهای عراق آغاز شد. در این میان پارامترهایی همانند کیفیت مشارکت نیروهای پیشمرگه، مشارکت یا عدم حضور نیروهای حشد الشعبی، سرنوشت و آینده موصل پس از آزادی، ورود نظامیان ترکیه به شمال عراق، نحوه ساماندهی آوارگان و حفظ جان شهروندان عادی از جمله مسائل عمده‌ای است که آغاز عملیات را با تأخیر مواجه کرد.

در عملیات آزادسازی موصل، نیروهای ارتش، نیروهای یگان مبارزه با تروریسم، پلیس فدرال، نیروهای پیشمرگه، حشد الشعبی، پلیس استان نینوی و برخی نیروهای محلی از جمله حشد الوطنی حضور دارند. بر اساس توافق صورت گرفته نیروهای پیشمرگه‌ و نیروهای حشد الشعبی وارد شهر موصل نمی‌شوند و این مسئولیت تنها در اختیار نیروهای ارتش عراق و نیروهای یگان مبارزه با تروریسم است. ائتلاف بین‌المللی علیه داعش تحت رهبری آمریکا نیز پشتیبانی هوایی این عملیات را بر عهده دارد.

در این نبرد، نیروهای عراقی در چهار محور اصلی با عناصر گروه تروریستی داعش در موصل و اطراف آن درگیر هستند. نخستین محور عملیات آزادسازی موصل، در شمال و از طریق تلعفر و دشت نینوا است. محور دوم نیز در شرق و از طریق الخازر و بعشیقه است. محور سوم از جنوب و از طریق القیاره است که نیروهای ارتش و پلیس فدرال در آنجا حضور دارند. محور چهارم نیز از غرب است که نیروهای عراقی در آنجا تلاش می‌کنند از فرار عناصر داعش به سوریه جلوگیری کنند.

واقعیت آن است که موصل به‌عنوان مهم‌ترین پایگاه داعش در عراق همان‌گونه که برای دولت عراق اهمیت دارد برای گروه داعش هم دارای اهمیت حیاتی است. عناصر داعش به‌راحتی دست از موصل نخواهند کشید و این امر بازپس‌گیری موصل را با پیچیدگی و موانعی مواجه خواهد ساخت.

یکی از پیچیدگی‌های عملیات بازپس‌گیری موصل، نیرنگ‌ها و تاکتیک‌های اتخاذ شده توسط داعش است. بر اساس برخی از گزارش‌های اطلاعاتی، عناصر داعش تونل‌هایی در زیرزمین را به‌منظور حفاظت از این شهر حفر کرده کرده‌اند. سوزاندن خندق‌های مملو از نفت سیاه برای کم کردن و ایجاد اختلال در دید جنگنده‌ها، تدارک و آماده‌سازی عاملان انتحاری و خودروهای بمب‌گذاری شده، حضور تک‌تیراندازها و مین‌گذاری‌های گسترده در اطراف شهر موصل از دیگر تاکتیک‌های داعش برای توقف و کند نمودن پیشروی ارتش عراق است.

همچنین احتمالات متعددی، از جمله استفاده داعش از حملات شیمیایی و استفاده از غیرنظامیان به‌عنوان سپر انسانی وجود دارد. داعش به‌منظور تضعیف انسجام و تمرکز نیروهای عراقی سعی خواهد کرد تا مانع پیشروی نیروهای عراقی در موصل شود. حمله غافلگیرانه عناصر داعش به کرکوک که باهدف ایجاد ناامنی و خروج از تنگنا و فشار صورت گرفت در همین راستا قابل تحلیل و ارزیابی است.

علاوه بر آن احتمال بسیار زیادی وجود دارد که داعش به‌منظور ایجاد انگیزه در نیروهای خودی و تخریب روحیه نیروهای عراقی به افزایش عملیات تروریستی توسط عوامل انتحاری و خودروهای بمب‌گذاری‌شده در مناطق مختلف عراق به‌ویژه بغداد روی آورد. هم‌زمان با موفقیت نیروهای عراقی در بازپس‌گیری موصل، احتمال ایجاد موج جدیدی از عملیات به سبک «گرگ‌های تنها» در کشورهای مختلف به‌ویژه کشورهای اروپایی وجود دارد.

از عوامل دیگری که می‌تواند به پیچیدگی شرایط منجر شود وسعت و جمعیت موصل است. موصل با از دست دادن یک‌چهارم جمعیت خود، در حال حاضر دارای حداقل یک‌میلیون و سیصد هزار نفر سکنه است. این امر علاوه بر اینکه میزان پیچیدگی جنگ چریکی را دو چندان زمان‌بر و فرسایشی می‌سازد، نیازمند شرایط مطلوبی برای اسکان شهروندان، پناهندگان و آوارگان به‌خصوص با نزدیکی به فصل سرما است.

به طور کلی، عملیات بازپس‌گیری موصل از چنگ داعش، کارزار سرنوشت سازی است که پیامدهای آن تنها به عراق محدود نمی‌شود بلکه بر سایر منطقه به‌ویژه سوریه تأثیرگذار خواهد بود. به‌بیان‌دیگر، پیروزی نیروهای عراقی در این عملیات نقش مهمی در معادلات سیاسی عراق در سطح داخلی و منطقه‌ای خواهد داشت. البته بازپس‌گیری موصل به معنای پایان حضور داعش در عراق نخواهد بود بلکه پایان خلافت خود خوانده داعش در عراق است و داعش بدون سرزمین همچنان به فعالیت خود در عراق ادامه خواهد داد. پس از بیرون راندن عناصر داعش از جغرافیای عراق، تمرکز نیروهای داعش بر جبهه سوریه افزایش خواهد یافت و این امر بر پیچیدگی بیش‌ازپیش بحران سوریه خواهد افزود.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.